Sýretterdi túsirgen Erlan OMAR, «EQ»
Bıylǵy sessııa «Ádiletti Qazaqstan: birlik, turaqtylyq, damý» degen atpen ótedi. Qatysýshylar Ádiletti Qazaqstandy qurý maqsaty turǵysynda ult birligi qundylyǵyn, júıeli ózgeristerge saıası jáne qoǵamdyq serpin berýdi, memlekettik qurylystyń jańa kezeńinde ulttyq saıasattyń mánin, túrli etnostyń úlesin, sondaı-aq olardyń belsendi rólin, t.b. máselelerdi talqylaıdy.
Sessııanyń seksııaly jıyny Nazarbaev ýnıversıtetinde ótedi. Onda delegattar men sarapshylar pikirtalas alańdarynda joǵarydaǵy taqyryptardy ortaǵa salady. Al 27 sáýirde – sessııanyń Plenarlyq otyrysy Beıbitshilik jáne kelisim saraıynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń qatysýymen ótedi.
1995 jyly 1 naýryzda qurylǵan Assambleıa quramynda qazir 583 adam bar. Astana, Almaty, Shymkent qalalarynda jáne oblystarda óńirlik assambleıa ókildigi jumys isteıdi.
Jyl saıyn el Prezıdenti – QHA Tóraǵasynyń tóraǵalyǵymen ótetin sessııanyń barlyq sheshimi memlekettik organdar úshin mańyzdy. Sessııalar arasynda jumys isteıtin Assambleıa keńesine respýblıkalyq etnomádenı birlestikterdiń ókilderi, qoǵam qaıratkerleri, depýtattar, mınıstrler, oblys ákimderi kiredi. Búginde Assambleıa keńesiniń quramyna 84 adam múshe. QHA-nyń negizgi qyzmeti Konstıtýsııa, «Qazaqstan halqy Assambleıasy týraly» zańyna, sondaı-aq Prezıdent Jarlyǵymen bekitilgen QHA-nyń 2022-2026 jyldarǵa arnalǵan damý tujyrymdamasyna negizdelgen.
Al 2022 jyldan bastap QHA joǵary zań shyǵarýshy organ – Parlament Senatyna ókildik etti. Memleket basshysynyń Jarlyǵymen QHA usynysy boıynsha 5 depýtat taǵaıyndaldy. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan halqy Assambleıasy eldegi saıası reformalardy júzege asyrýdaǵy rólin kúsheıtý qajet ekenin aıtyp, onyń Májilistegi kvotasyn Senatqa aýystyrý týraly usynysyn bildirgen edi.
«Bul – saıası jaǵynan da, zańdyq turǵydan da durys qadam. Bul kvota Senatqa aýysady jáne 9-dan 5 depýtatqa deıin kemıdi. Sonyń nátıjesinde Májilistegi depýtattardyń jalpy sany azaıady. «Az bolsa da, saz bolǵany» jaqsy. Mundaı ózgeris túrli etnostyq toptarǵa mandat berip, olardyń úni joǵarǵy palatada estilýine múmkindik jasaıdy. Jalpy, Senattyń joǵarǵy palata retinde jumys isteýin durys ári oryndy dep sanaımyn», dedi bul týraly Prezıdent.
Qazirgi tańda respýblıka boıynsha 1000-nan astam etnomádenı, onyń ishinde 14 respýblıkalyq birlestik jumys isteıdi. Onyń ishinde 405 etnomádenı birlestik QHA-da akkredıttelgen (14 respýblıkalyq jáne 391 óńirlik). Sondaı-aq elimizdiń 17 óńirinde «Assambleıa jastary» respýblıkalyq qoǵamdyq birlestiginiń fılıaldary jumys isteıdi, jańadan qurylǵan 3 óńirde fılıaldar ashý máselesi qaralyp jatyr. «Assambleıa jastarynyń» quramynda qazirdiń ózinde 8000-nan astam múshe bar.
Dostyq úılerine keler bolsaq, ol Assambleıanyń kópfýnksıonaldy resýrstyq birlestigi bolyp otyr. Buǵan qatysty Qazaqstan halqy Assambleıasynyń keńeıtilgen otyrysynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Dostyq úıleri jınalystar men saltanatty jıyndar ótetin zalǵa aınalmaýǵa tıis degen edi.
«Dostyq úıleri QHA-nyń halyqtyq bastamalary úshin resýrstyq ortalyqtar jáne jobalyq keńselerge aınalýǵa tıis. Etnomádenı birlestikter de bul jumysqa belsendi qatysýy qajet», dedi Prezıdent. Osyǵan oraı Memleket basshysy beıindi mınıstrlikter ákimdikter kóp adamdy qamtıtyn respýblıkalyq jobalardy júzege asyrý barysynda Assambleıanyń, onyń qurylymdarynyń jumysyna qoldaý kórsetý qajettigin basa aıtty.
Sonymen qatar Assambleıa qyzmetin ǵylymı turǵydan baǵamdaý maqsatynda 2009 jyly QHA Ǵylymı-saraptamalyq keńesi quryldy. Onyń quramyna 58 ǵalym engen, onyń 35-i – ǵylym doktory, 12-si – ǵylym kandıdaty. Sondaı-aq zertteý ınstıtýttarynyń basshylary men qoǵam qaıratkerleri bar.
Keıingi jyldary Assambleıa qoǵamdaǵy ózekti máselelerdi de qozǵap, onyń sheshimin tabýǵa zor úles qosyp keledi. Máselen, QHA janynda analar, aqsaqaldar keńesi, medıasııa ınstıtýty quryldy. Assambleıa ókilderiniń aıtýynsha, bul mekemelerdiń barlyǵy zańǵa sáıkes uıymdastyrylyp otyr. Atalǵan mekemelerdiń jıyndary memlekettik tilde ótkizilip, qujattary da qazaq tilinde jazylady. Qazir óńirlerde oblystyq, qalalyq, aýdandyq, aýyldyq deńgeılerde, sondaı-aq iri kásiporyndar ujymdarynda 1 072 aqsaqaldar keńesi, 1 712 analar keńesi jumys atqaryp keledi. Olar jergilikti halyqtyń ózekti máselelerin sheshýge belsendi qatysyp, kez kelgen janjaldyń aldyn alýǵa tyrysady.
QHA qyzmetiniń basty baǵyttarynyń biri – qoǵamdyq kelisim jáne jalpyulttyq birlik salasyndaǵy medıasııa ınstıtýtyn damytýǵa kómek berý. Assambleıanyń medıasııa jelisine 1 respýblıkalyq jáne 19 óńirlik keńes kiredi. Onda halyq, mekeme, eki tarap arasyndaǵy daýly máselelerdi sheshýge, tipti otbasylar arasyndaǵy túsinispeýshilikti retteýge 1 222 medıator keńes berip, tatýlastyrýǵa atsalysady. Osylaısha, Assambleıa eldegi otbasy ınstıtýtynyń da damýyna úles qosyp otyr.
