Kollajdy jasaǵan Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Syrtqy ister mınıstrligi Qazaqstan azamattarynyń Qytaıda vızasyz, al Qytaı azamattary Qazaqstan aýmaǵynda shekaradan ótken sátten bastap 30 kúnnen aspaıtyn merzimde bola alatynyn málimdep, qaýly jobasyn talqylaýǵa usynǵaly túrli pikir aıtylyp keledi. Bir aıta keterligi, vızasyz rejim tek týrıstik, jeke jáne iskerlik saparlar úshin ruqsat etiledi.
«Qytaı – ekonomıkasy alpaýyt el. Qazaqstan jəne Ortalyq Azııa elderi úshin negizgi saýda seriktesteriniń biri. Eger eki el arasynda ózara vızasyz rejim engizilse, jeke azamattar ǵana emes, júk kóligin júrgizýshiler de shekaradan vızasyz óte alady. Bul biraz máseleni sheshedi. Aradaǵy saýda-sattyq ósip, óńiraralyq yntymaqtastyq nyǵaıady, ekonomıkamyzǵa oń əser etedi. Qazaqstan – Ortalyq Azııada Qytaımen vızasyz rejim ornatqan jalǵyz memleket. Muny biz dıplomatııalyq jeńis dep esepteımiz», dep pikir bildirdi SIM resmı ókili Aıbek Smadııarov.
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń Qytaıǵa memlekettik sapary barysynda eki eldiń syrtqy ister mınıstrleri osy vızasyz rejimge qatysty kelisimge qol qoıýy josparlanǵan. Memleket basshysy Qytaı-Ortalyq Azııa sammıtine de qatysady. Sheteldik BAQ-tyń málimetinshe, QHR tóraǵasy Sı Szınpınniń aımaq elderiniń basshylaryna joldaǵan shaqyrýynda onyń «Qytaı-Qazaqstan qarym-qatynasynyń damýyna kóbirek kóńil bóletini» atap ótilgen.
Máselen, О́zbekstan prezıdenti Shavkat Mırzııoevke joldaǵan shaqyrýynda Qytaı basshysy ótken jylǵy saparyn eske alyp, aldaǵy sammıtte Ortalyq Azııanyń «aýqymdy josparlary» talqylanatynyn aıtqan. Onda Qytaı – О́zbekstan – Qyrǵyzstan temirjolynyń qurylysyn aıaqtap, О́zbekstan – Qazaqstan – Qytaı – Laos – Taıland – Malaızııa kólik dálizin júzege asyrýdy bastaý qajet ekenin tilge tıek etken. Sondaı-aq Sı Szınpın Tájikstan prezıdenti Emomalı Rahmon men Túrikmenstan basshysy Serdar Berdimuhamedovke arnaǵan hatynda, «Túrikmenstan-Qytaı gaz qubyrynyń tórtinshi jelisin salý máselesin sheshý qajet, ol da Tájikstan arqyly ótýge tıis», depti. Al Qyrǵyzstan basshysy Sadyr Japarovqa eki el arasyndaǵy yntymaqtastyqqa úlken mán beretinin aıtqan.
Qazaqstan men Qytaı arasyndaǵy vızasyz rejimge qaıta oralsaq, «Qytaıda vızasyz rejimge ruqsat etilgen elder kóp emes», deıdi Prezıdent janyndaǵy Qazaqstannyń strategııalyq zertteýler ınstıtýtynyń bas sarapshysy Ádil Káýkenov.
Sarapshynyń aıtýynsha, Ortalyq Azııa elderiniń ortaq bir problemasy bar, olar teńizge tikeleı shyǵa almaıdy. Sondyqtan bul taýarlardy eksporttaýdyń da, ımporttaýdyń da logıstıkasyn qıyndatady. Al Qytaı bul baǵytta yntymaqtastyqqa daıyn. «Qazaqstannyń Sary teńizdegi Qytaıdyń Lıanıýngan portyna shyǵý múmkindigi bar, bul respýblıka aýmaǵy arqyly ótetin iri kontınenttik baǵyttardy qurýǵa múmkindik beredi. Bul múmkindikti Qytaıdyń ekonomıkalyq jáne tehnologııalyq jetistikterin paıdalana otyryp, Ortalyq Azııanyń basqa memleketteri de ala alady, aımaqtyq qana emes, jahandyq jobalarǵa qosylýy múmkin», degen pikirde Ádil Káýkenov.
Onyń aıtýynsha, Qazaqstan bıdaıyn álemdik naryqqa jetkizý úshin osy joldardy paıdalanǵysy keledi. Onyń ústine azyq-túlik máselesi álemde birinshi orynda tur.
Sondaı-aq sarapshy Mars Sarıevtiń aıtýynsha, Ortalyq Azııa qazir Qytaımen tyǵyz qarym-qatynas ornatýǵa tyrysyp jatyr. «Ýkraınadaǵy máselege baılanysty Beıjiń men Máskeý ortaq til tapty, endi biz eki polıarly álem qurý áreketin kórip otyrmyz. Qytaı dástúrli saqtyq saıasatynan alshaqtap, óz nıetin ashyq kórsete bastady. Sondyqtan Ortalyq Azııa elderi endi óz ustanymdaryn sheshýi kerek», deıdi sarapshy.
