Qalamymen qalqyǵan sóz qaımaǵyn

TIZGIN QAǴAR

nemese áńgimeniń álqıssasy

Budan buryn habarlaǵanymyzdaı, el gazeti – «Egemen Qazaqstan» redaksııasynda qazaq kórkem sóz óneriniń kórnekti ókili, belgili jazýshy, besaspap jýrnalıst, ulttyq jýrnalıstıkamyzda ustazdyq mektebin qalyptastyrǵan qabyrǵaly qaıratker Seıdahmet Berdi­qulovtyń 90 jyldyǵyna arnalǵan dóńgelek ústel májilisi ótken edi. Oraıy kelgen otyrysqa Abaı atyndaǵy Mem­lekettik syılyqtyń laýreaty Saýyt­bek Abdrahmanov, UǴA akademıgi Ýálı­han Qalıjanuly, sondaı-aq tuǵyry bıik tulǵanyń Jaryl­qap Beısenbaıuly, Janbolat Aýpbaev, Qýanysh Jıenbaı, Qydyrbek Rysbekuly, Baýyrjan Omar­uly sekildi aty-jóni ámbege aıan shákirt­teri qatysyp, salmaqty sóz sa­baqtady.

Alqaly jıyndy ashqan «Qazaq gazet­teri» JShS bas dırektory Dıhan Qamzabekuly qutty shańyraqta bas qosqan qurmetti qonaqtardy aman-saý kórgenine qýanyshty ekenin aıtyp, búgin­gi áńgimeniń arqaýyna aınalǵaly otyrǵan áıgili qalamgerdiń ómiri men shy­ǵarmashylyǵy áspetteýge ábden laıyq ári óz taǵdyryn baspasózben baı­la­nystyrǵan barlyq jastarǵa úlgi-ónege ekenine aıryqsha nazar aýdardy. «Qazirgi tańda «Qazaq gazetteri» bolyp qaıta jańǵyrǵanymyz bárińizge belgili. Onyń quramynda birneshe basylym bar. Solardyń biri – «Ulan» gazeti. Bul – burynǵy «Qazaqstan pıo­neri». Seıdahmet Berdiqululy kezin­de dál osy balalar basylymyn basqar­ǵan. Bul – bir. Ekinshiden, qazaq jýrna­lıs­terin tárbıeleýde ózindik mekte­p qalyptastyrǵan basylymdardyń qata­ryn­da qazirgi «Jas Alash», kezindegi «Le­­nın­­shil jasty» aıtamyz. Búgingi is-shara­myzǵa qatysyp otyrǵan mártebeli meımandarymyzdyń birazy – sol altyn uıanyń túlekteri. Shynynda da «Lenın­shil jas» qazaqtyń rýhanı ómiriniń aınasy edi», dedi ol oıyn túıindep.

ÚZEŃGI QAǴYS

nemese aǵanyń aldyn kórgen iniler iltıpaty

Basqosý barysynda sóılegen aqparat salasynyń aqtańgerleri aǵynan jarylyp, sanaly ǵumyryn ult sózin ustaýǵa sarp etken jaısań jandy emirene eske aldy. Eldik máselelerge erekshe mán bergen eren redaktordyń erlik isteri de eskerýsiz qalmady. Totalıtarızmniń toqpaǵy astynda júrse de, ult upaıyn túgendeýge aıanbaı atsalysqany atap ótildi. Sol soqtaly pikirlerdiń sóldi tustaryn oqyrman nazaryna usynǵandy jón kórdik.

Saýytbek ABDRAHMANOV:

– Seıdahmet Berdiqulov týraly aıt­qanda, biz qazir baıqaımyn, áńgimeniń aýany sport jýrnalıstıkasyna aýyp sala beredi. Adam san qyry bolǵan kezde, bir qyry jarqyrap alǵa shyǵady da, basqa qyrlary kómeskilene beredi, ókinishke qaraı. Bul bir. Al Seıdahmet Berdiqulovtyń «Ol oramal joǵalmaıdy», «Egeýli naıza» sııaqty tamasha týyndylary bar jáne jazýshy retinde óte tamasha stılıst bolatyn. Sondyqtan onyń pro­za­syna da kóńil bólý qajet dep sanaı­myn. Ekinshi jaǵynan ol – erekshe tulǵa. Osy jıynǵa kelerde ınternetten «Sportıvnye jýrnalısty SSSR» dep suraý saldym. Sonda Martyn Merjanov, Naým Dymarskıı, Vıktor Ponedelnık, Igor Fesýnenkolarmen bir qatarda Seıdahmet Berdiqulov ta tur. Jáne bul uzyn tizim emes. Munda tek tańdaýlylar ǵana nazarǵa alynǵan. Tegine qarap baı­qaımyz ǵoı, ol tizimde tájik, ózbek, qyr­ǵyz famılııalary joq. Armıan tektes eki-úsh famılııa bar. Birde-bir grýzın famılııasy joq. Tipti Kote Maharadzeniń ózi kirmegen. Demek, Seıdahmet Berdi­qulov sport jýrnalısi retinde odaqtyq kólemde anyq moıyndalǵan. Osyny erekshe aıtqym keledi. Bul ońaı nárse emes. Qazirgideı emes, baıaǵyda shetke shyǵýdyń ózi erekshe oqıǵa edi. 1966 jylǵy Anglııadaǵy chempıonatqa, 1970 jylǵy Meksıkadaǵy chempıonatqa baryp, reportajdar jazǵan dál osy Seıdaǵań bolatyn. Jáne sol arqyly bir sátte jýrnalıst bedeli kóterilip ketti. Búkil Qazaqstan jýrnalısterine standart jasap berdi. Búgingi tilmen aıtsaq, jahandaný jýrnalıstıkasynyń bastaýynda turǵan jigitterdiń biri – osy Seıdahmet Berdiqulov.

Seıdaǵań ásirese qazaq jastarynyń boıyna namysshyldyqty egý jóninen erekshe eńbek etti. Fýtboldyń feno­menin, qadir-qasıetin qazaqqa alǵash túsindirip bergen – Seıdahmet Berdiqulov. Na­mys turǵysynan Seıdaǵańnyń jaz­ǵandarynan «Qaıratqa» baılanysty aıtqandaryna erekshe nazar salý kerek. Men burynǵy «Qaıratty» aıtamyn. Ol erekshe bir komanda bolatyn. О́zi qıraı jeńilip júredi, 13, 15-orynnan joǵarylamaıdy. Biraq stadıon qashanda tolyq bolady. 3-0 bolyp jeńilse de, qazaq rıza bolyp shyǵady. О́ıtkeni «Qaırat» 89-mınýtqa deıin jan alyp, jan beretin komanda. Búkil sport álemi «Qaırattyń» sol namysshyldyǵyn erekshe baǵalaıtyn edi. Kásibıligi de bar, árıne. «Qaırattyń» osyndaı ereksheligin Seıdaǵań ashyp kórsetetin. Seıdaǵańnyń shákirti Nesip Júnisbaevtyń bir aıtqany bar: «Lenınshil jastyń» lezdemesin júrgizip otyryp, «álemdik jarysta júldege ilikpedi degendi qoıyp, mundaı jarys­ta 30-oryn alǵan qazaq balasyn da jazýǵa tıispiz» depti.

Seıdahmet Berdiqulovtyń redaktor­lyǵyna baılanysty basa aıtý kerek. Bizde qazir jýrnalıstıka týraly uǵym ózgerip bara jatyr. Jýrnalıstıkany jazý jáne ózińniń maqalańdy jazý sııaqty bolyp qalyptasyp bara jatyr. Bul jaqsy úrdis emes. Jýrnalıstıka – eń aldymen uıymdastyrý. О́zgelerge jazǵyzý. О́zgelerdiń oıyn baıytý. О́zgelerdiń sózin ushtaý. Taqyryp qoıý­dan, nómirdi josparlaýdan, maketteýden bastap redaktorlyq qyzmet barlyǵy jýrnalıstiń kemeldiligin kórsetedi. Osy turǵydan qaraǵanda Seıdahmet Berdiqulov redaktor retinde de erekshe adam. Baıaǵyda Oralhan tapsyrma berip, men úshinshi kýrsta júrgende Eskendir Hasanǵalıevten ıntervıý aldym. Soǵan bir taqyryp qoıǵam. Gazetke shyqqan soń qarasam, «Jeńil janrdyń aýyr júgi» dep qoıypty. Zvondadym, taqyrypty jaqsy qoıypsyzdar dep. Sóıtsem, redaktor qoıdy deıdi. Tapqyr taqyryptar qoıýǵa qatysty osyndaı túrli mysaldar aıtýǵa bolady. Nómirdi jaınatyp jiberetin naǵyz redaktor edi ǵoı.

Endi Seıdaǵańnyń ıdeıa bergishtigi týraly bir mysal. 1975 jyly Aıan aǵamyz habarlasty. Saǵan Seıdaǵań sálem aıtty dedi. Almatyǵa Aıtmatov kele jatyr eken. Saýytbek ıntervıý alsyn depti. Shyqańnyń dosy Qalaǵańdy – Qaltaı Muhamedjanovty alǵa salyp ıntervıý aldym. Sol ıntervıý – Seıdaǵańnyń ıdeıasy meniń ómirimdi kúrt ózgertti. Intervıý shyqqan soń, eki kúnnen keıin men redaksııaǵa shaqyryldym, arada eki kún ótkennen keıin «Sosıalıstik Qazaqstannyń» ádebıet jáne óner bóliminiń tilshisi bolyp shyǵa keldim. Seıdaǵań «Shyqań kıno boıynsha kele jatyr. «Qyzyl alma» degen fılmin alyp. Sol kınosy týraly suhbat alsyn dep tapsyrǵan. Kimniń oń jambasyna keletin taqyrypty dál tabý degen osy.

Ýálıhan QALIJANULY:

– Seıdahmet Berdiqulov – qazaq jýr­nalıstıkasynyń tarıhynda altyn árippen jazylǵan tulǵa. «Lenınshil jas» gazeti S.Berdiqulov basqarǵan 16 jyldyń ishinde Qazaqstandaǵy eń taralymy kóp basylymǵa aınaldy. Men muny erkin oıdyń basylymy der edim. О́ıtkeni elimizdiń basqa basylymdarynda qozǵalmaǵan taqyryptar negizinen osy «Lenınshil jas» betterinde kóterildi. Sondyqtan bul – tek jastardyń ǵana emes, ulttyń tárbıeshisi bolǵan, ulttyq rýhty kótergen, ultjandylyqty dárip­tegen basylym. Ataqty Sherhan Murtaza men Seıdahmet Berdiqulovtan keıin «Lenınshil jasty» basqarý baqyty maǵan buıyrǵan eken. Men burynnan qalyptasqan dásúrdi saqtaýǵa jáne damytýǵa tyrystym.

Seıdaǵańnyń tusynda gazette jyl saıyn 22 naýryzda jasyl tús­pen «Kóktem» nómiri shyǵyp turdy. Mu­nyń ar jaǵynda Naýryz meıramy jatatyn. Biraq onda Ulys kúni týraly týra, ashyq aıta almaıtynbyz. Ulttyq dástúrlerimizdi dáripteýde «Lenınshil jastyń» orny bólek deıtin bolsaq, sonyń bir mysaly osy – Naýryz.

Sonymen qatar Shyńǵys Aıtma­tovtyń «Jámıla» povesin tuńǵysh ret «Lenınshil jas» jarııalady. Al asa talanatty qyr­ǵyz qalamgeriniń aıdaı álemge tanylýy osy hıkaıattan bastalǵany belgili.

Jalpy, qazaq ádebıetine sport taqy­rybyn alyp kelgen, sonyń bastaýynda turǵan – Seıdahmet Berdiqulov. Onyń «Aspannan shuǵa jaýǵan kún» degen povesin kópshilik biledi. Tuıǵyn deıtin bizdiń velosıpedshi azamatymyz týraly edi. Onda meniń týǵan aýylymda dúnıege kelgen jigittiń taǵdyry, úlken sporttaǵy qasıeti men qasireti kórkem beınelengen. Sodan keıin Seıda­ǵańnyń bir top izbasary paıda boldy. Solardyń qatarynda Nesip Júnisbaı, Qydyrbek Rysbek sııaqty shákirtteri sport jýrnalıstıkasynyń maıyn iship, maıtalmanǵa aınaldy. Olardyń jazǵandary – álem chempıonattarynan bergen reportajdary, suhbattary qazaq jastarynyń namysyn oıatty. Tipti «Lenınshil jasta» istep júrgen kezimizde Nesip Júnisbaı qara danalyqtardan quralǵan «Namys» fýtbol komandasyn qurýǵa biraz kúsh-jigerin saldy.

Seıdaǵańnyń taǵy bir qasıeti – ár nárseden detal izdeıtin. Ol kisiniń kıiný úlgisi de eshkimge uqsamaıtyn. Shalbarynyń túsi basqa, kostıýminiń túsi basqa bolsa da keremet úılesip turatyn, sosyn ózgeshe kepka kıetin. Ondaı bas kıim basqalarda bolmaıtyn. О́ıtkeni ony shetelderge barǵanda ákeletin kórinedi.

Ol kisiniń azamattyq tulǵasyn kórse­tetin taǵy bir jaıtty da aıta ketken jón dep oılaımyn. 1986 jyldan keıin Qazaqstan komsomoly ortalyq ko­mıte­tiniń bıýrosy boldy. Sonda qa­zaq jastarynyń ultshyldyǵy aıyptal­dy. Dál sol kezde bul pikirge qarsy oıyn aıtqan jalǵyz adam Seıdaǵań boldy. Ol partııanyń joǵary laýazymdy fýnksıonerine «Siz, saýsaǵyńyzdy shoshaı­t­pańyz, bizdi qurtqan osy – suq saýsaqtar» dedi. Ondaıdy aıtý úshin adam­ǵa úlken júrek, minez, rýhanı erlik kerek.

Men endi ol kisiniń qol astynda ju­mys istemedim. Biraq 7 jyl «Qazaqstan pıoneri» gazetiniń redaktory bolǵanymda bir ǵımaratta, bizden bir qabat joǵaryda otyrdy. Biz aǵaıyn bolmaǵanymyzben, aýyldas edik. Keıbir máselelerdi birge talqylaıtynbyz. Keıin qatty aýyryp jatqanynda úıine kóńilin suraı bardym. Sonda aǵasy: «Ýálıhan, Seıdahmettiń betine eshkim kele almaıdy. Mynaý aýrýynyń beti jaman. Olaı-bulaı bolyp ketse, ne isteýimiz kerek, qaıda qoı deıdi eken. Sen sony bilip berseıshi» dedi. Sosyn Seıdaǵańmen dıdarlasyp, basý aıtqandaı boldym. Ol: «Shirkin, Qaraqystaqtyń sýy-aı», dep qaldy. Aýylda sý toly úlken bóshke, onyń ústinde kúrishke turatyn. Kúrishkemen sýdy simirip ishetinbiz. Aǵa sol sýdy ańsap jatyr eken. Sodan Qaraqystaqtan dereý bir flıag sý aldyrdyq. Sol sýdan bir kúrishke simirip ishti de: «Ýálıhan, bárin óziń bilesiń ǵoı», dedi. Keıin dúnıeden ótkennen keıin ol kisiniń qaıratkerligin eskere otyryp, barlyq qajetti joralǵylarmen shyǵaryp saldyq. Men ol tusta Joǵary keńestiń depýtaty edim. Birden «S.Berdiqulovtyń esimin ardaqtaý» týraly qaýly shyǵardyq. Onda týǵan kúninde fýtboldan týrnır ótkizý, bolashaqta mektepke atyn berý, turǵan úıine eskertkish taqta qoıý týraly baptar bar edi. Onyń barlyǵy oryndaldy.

Jarylqap BEISENBAIULY:

– Alpysynshy jyldary qazaq rýhanııatyna Zeınolla Serikqalıuly, Asqar Súleımenov, Rymǵalı Nurǵalı, Ábish Kekilbaev syndy tulǵalar tóńkeris ákeldi. «Jas Alash» gazetiniń dúrildeýi de Sherhan Murtaza bastaǵan sol tol­qyn­­nyń yqpaly ekeni kórinedi. Ol kezde Seıdaǵań – «Qazaqstan pıoneri» gazetiniń redaktory. Almatyda Abylaı han kóshesiniń boıyndaǵy úsh qabatty úıde «Baldyrǵan», «Bilim jáne eńbek», «Lenınshil jas», «Qazaqstan pıoneri», bári birge otyratyn. Sheraǵań men Seı­daǵań onsyz da burynnan dos bolyp ósken adamdar. Keıinnen jumys barysynda da baıqap júrdik. Otbasylarymen aralasatyn, bir-biriniń qaljyńdaryn kóteretin.

Seıdaǵańmen 15 jyl birge istep­pin. Ol kisi qaldyrǵan dástúr, jýrna­lıstik ilim týraly aǵamyz 60 jasqa tolǵanda «Ana tili» gazetine «Ustahana dúrildep tur» dep maqala jazǵanmyn. Seıdaǵańnyń «Lenınshil jasty» basqarǵan kezi naǵyz ustahana edi. Osy aǵanyń arqasynda beıneleý óneriniń qyr-syryna qanyqtym. Aldymen bul kisi jas mamandy sekretarıatqa salyp alatyn. Ol – úlken mektep. Jýrnalıstıka fakýltetin bitirgendeı bolyp shyǵasyń. Bolashaqta maqala jazǵanda maketin qosa syzyp aparatyndaı deńgeıge kóterilesiń. Qaınar Oljaı, Qalı Sársenbaı syndy qalamgerlerdiń kóbi sol sekretarıattan ótkender. Maqalany jazyp otyrǵanda gazet betine qalaı túserin oılastyryp qoıady. Taqyryptardy oınatyp berýi qandaı keremet. Basqasyn aıtpaǵanda, sport jýrnalıstıkanyń tilin kórkem ádebıet deńgeıine kóterdi.

Alǵashynda meni «jassyń ǵoı» dep sport bólimine jiberdi. Kúnine 200-300 jol berý kerek sońǵy betke. Olaı-bulaı jazam, ózime unamaıdy. Kóńilim tolmaıdy. Sol kezde «Jumyr jerde teńbil dop» deıtin kitaby shyǵa qaldy. Qalaı oqı bas­tadym, solaı maqalam saırap qoıa berdi. Bizde sport jýrnalıstıkasynyń stılin qalyp­tastyrǵan Seıdaǵań-tuǵyn.

1980 jyly Nesip Júnisbaev ekeýi Olım­pıadaǵa ketip bara jatyp maǵan «biz ana jaqtan jazyp, telefonmen aıtyp tura­myz, sony daıyndap berip tur» dedi. Sóıttik.

Júrgen jeri ıdeıa edi bul kisiniń. Bir taqyrypty aıtsa, shirkin osyny dál osylaı qylyp ózi jazsa ǵoı dep qybymyz qanyp otyratyn. Aıtqanyna sendire alatyn qasıeti bolatyn.

Esseleri ǵajap edi. Ásirese Shyńǵys Aıtmatov týraly jazǵandary esimnen ketpeıdi. Taqyrypqa top etip túsýi tań­dan­dyrady, keltirgen shtrıhtaryn tilmen aıtyp jetkizý qıyn tipti. О́ndirtip jazýǵa átteń ýaqyty jet­pedi. Ol kezde gazet kúnde shyǵady. Jáne erte ketip qaldy. 61 jas degen nemene?

«Shirkin-aı, Qazaqstanda «Ogonek» sııaqty jýrnal ashylyp, meni soǵan redak­torlyqqa taǵaıyndasa, qalaı qul­pyrtar edim!» degen sózi kúni búginge deıin esimde. Ol kisiniń qulpyrtaryna bárimiz senetinbiz.

«Sen meni ustazym dep aıtatyn kórinesiń, onyńa razy bop qaldym. Qazir óziniń taqyrybymen jumys istep júrgen jalǵyz gazet seniń «Ana tiliń» ǵana» dedi aýyryńqyrap júrgen ómiriniń sońyna qaraı. Biz ol kisi partııanyń toqpaǵy astynda isteı almaǵandaryn ilgeri shyǵarýǵa tyrystyq. «Ana tili» partııanyń emes, qoǵamnyń gazeti bolyp qalyptasty. Bar bolǵany sol!

Janbolat AÝPBAEV:

– Seıdahmet aǵa qyzmetkerlerine jumys istetkize biletin, sonymen qatar olardyń dúnıetanymynyń keńeıýine, tulǵalardy tanyp-bilip, jaqynnan etene aralasýyna jaǵdaı da jasap júretin. Sol úshin ol kisi gazette «Lenınshil jastyń qonaqjaı shańyraǵy» degen klýb ashty. Oǵan ózi ataqty óner, ǵylym, mádenıet qaıratkerlerin ertip ákelip, bul aǵa-apalarymyzdyń áńgimelerin redaksııadaǵy jas qyzmetkerlerge tyńdattyratyn. Sonyń bir mysaly, 1974 jylǵy kúzdegi ataqty ánshi Amangeldi Sembınmen gazet ujymynyń kezdesýi. La-Skaladaǵy eki jyldyq oqýda júrgen tamasha talant ıesi bir aılyq eńbek demalysyn alyp, Almatyǵa kelgen eken. Sony estigen Seıdahmet aǵa redaksııadaǵy jas qyz-jigitter kórip qalsyn, áńgimesin tyńdap, ánin estisin dep shaqyrǵan ǵoı. Budan keıin redaktordyń muryndyq bolýy­men Máskeýde jumys isteıtin, jylyna Almatyǵa eńbek demalysynda ǵana soǵyp ketetin ataqty antropolog Noel Shaıahmetovtiń 1978 jyly jas­tar gazetine kelip, mazmundy áńgime aıtqany da áli kúnge deıin esimizde. Keıin osy uıymdastyrý jumysyn Sákeń eseıip qalǵan bizderge júktep, onyń oryndalýyn qatań qadaǵalap otyratyn boldy. Sondaı tapsyrmamen 1979 jyldyń jeltoqsan aıynda men Almatyǵa kelgen túrkitanýshy, majar ǵalymy Ishtvan Qońyrdy redaksııaǵa ertip ákelip, onyń áserli áńgimesin tyńdaǵanymyz bar.

Sákeń tyń ıdeıa tapqan, jaqsy materıal jazǵan, redaksııa qyzmetkerin keremet baǵalap, qurmetteıtin. Áspettep-álpeshtep, maqtaıtyn. Shyǵarmashylyq adamyna tán keıbir «erkeligine» túsinis­tikpen qarap, qıqar minezderin keshire biletin. Oǵan Aıakeń, Aıan aǵa Nysanalınge qa­tys­ty mysaldy keltirýge bolady. 1978 jylǵy jeltoqsanda zańǵar jaýshy Shyń­ǵys Aıtmatov 50 jasqa tolatyn boldy. Seıdahmet aǵa úshin Shyqań erekshe qasterli, qasıetti qalamger. О́ıtkeni 1958 jyly Shyńǵys Aıtmatovtyń «Já­mıla» povesin eshkim túsinbeı, ol kisi ári-sári bolyp júrgende synshy Qaljan Nurmahanbetovtiń aýdarmasymen tuńǵysh ret «Lenınshil jasta» jaryq kórgen edi. Odan beride ıaǵnı 1971 jyly Sedahmet aǵa Shyqań jańa shyǵarma jazyp jatyr degendi estip, Frýnzege arnaıy baryp, áli bas­pa betin kórmegen romanynyń bir taraýyn surap alyp, «Qaıyrylyp qustar kelgende...» degen taqyryppen «Lenınshil jasqa» aýdaryp bergeni bar. Endi Shyqańnyń 50 jyldyǵynda aıanyp qalǵysy kelmegen Sákeń ádebıet pen ǵylym bóliminiń meńgerýshisi Aıan aǵaǵa darqan darynnyń mereıtoıyna eki aı qalǵanda buryn bolmaǵan, eshkim jasap kórmegen arnaýly bet jasaısyń dep tapsyrma berdi. Sodan bastap redaktor men bólim meńgerýshisi kún sa­ıyn aqyldasady. Keńesedi. Mereıtoıǵa arnalǵan bettiń túrli varıanttaryn jasaıdy. Sondaı júzdesý basynda keıde renjisedi. Tatýlasady. Aqyry ne boldy deısizder ǵoı? Frýnzede ótetin toıǵa bir aı qalǵanda Shyqańnyń búkil ómiri men shyǵarmalarynan habar beretin ǵajap bir bet ómirge keldi. Sol kezdegi uǵymmen qaraǵanda ol qurama, al búgingi tilmen aıtqanda daıdjest edi. О́ıtkeni gazetke bir maqala bere salǵannan góri barlyq jaǵy qamtylǵan, derek pen dáıegi mol aqparattan arnaıy bet uıymdastyrý áldeqaıda pármendi bolatyn. Al onyń bas taqyryby she? Búkil eldi tańǵaldyrǵan ol «Adamzattyń Aıtmatovy» dep atalatyn. Buryn aıtylmaǵan, baspasózde bolmaǵan tyń da jańa sóz tirkesi. Mine, toı bastalardan 5 kún buryn baspahanada arnaıy 150 dana aq qaǵazǵa basylǵan bul nómir saltanatty jınalysqa shaqyrylǵan Seıdahmet aǵamen birge Frýnzege jol tartty. Toıdan qaıtyp kelgen soń ol kisi jelpinip turyp atalǵan gazettiń keńestik 5 musylman eli men 8 túrkitildes avtonomııa, okrýg delegasııalarynyń qorjynyna tábárik retinde salynǵanyn aıtqany bar. Osy betti jasap, keremet taqyryp tapqany úshin Seıdahmet aǵa Aıakeńdi birazǵa deıin aıalap, erkeligin kóterip júrdi.

Men Seıdahmet aǵamen 14 jylǵa jýyq jumys istedim. Ol kisi týraly úlkendi-kishili 4 maqala jazdym. Bir materıal aǵamyzdyń kózi tiri kezinde 1992 jylǵy 11 sáýirde «Jas Alashta» shyqty. Rıza boldy. Aǵanyń sońǵy tapsyrmasy da esimde. 1994 jyldyń sáýiri edi. «Halyq keńesinde» bas redaktordyń orynbasary edim. «Átına apańdy bilesiń. Bizde verstalshık bolǵan. Sol kisiniń aǵasy Sıraj Ámirhanov jazyqsyz jazalaýǵa ushyrap, Sibirde 10 jyl azap shegip kelgen adam. 70-ke tolady eken. Aǵam týraly maqala shyqsa eken deıdi Átına apań dedi. Men Ádilǵazy Qaıyrbekovti jiberip, ol kisi týraly maqala jazdyrtyp, ótinishin oryndadym. Bul bizdiń sońǵy sóılesýimiz edi.

Qýanysh JIENBAI:

– «Lenınshil jasqa» qyzmetke qa­byldanǵan kún áli esimde, bir jalaqyny eki jigitke bólip berdi. Boldy, láppáı, taqsyr! Munan artyq syı-syıapatyńnyń qajeti shamaly. Gazettiń bas redaktory Sákeń: «Jıenbaevty maketke salyńdar, dedi alǵash jumysqa kirisken kúni-aq.  Bul jigit aıaq-qolyn baılap qoısań da jaza beredi, jaza biledi». Jaraıdy, túbi odan jaman bolǵanym joq, Berdiqulov ta bir kezde maket syzǵan. Sekretarıattyń jumysy, árıne, bólimderge qaraǵanda aýyrlaý. Eki kúnniń birinde tún qatyp baspahanada júresiń. Keńinen kósilip jazýǵa da múmkindik bola bermeıdi. Biraq jınaqylyqqa, barynsha qysqa jazýǵa, kóp sózdilikke urynbaýǵa, oıdy shashy­ratpaı jetkizýge úıretedi eken. Ol kezde jastar gazetiniń taralymy 300 myńnyń ústinde edi. Gazettiń bir nómiriniń taǵ­dyry saǵan senip tapsyrylady. Betterdi maketteý de úlken óner, bas redaktorymyz gazettiń bezendirilýine qatty mán beredi. Maqalalardy ornalas­tyrý, arasyna shtrıh salý, áıteýir materıal­dy kórnekti etip berý maketteýshiniń mindeti. Qansha jerden tyrashtansań da kóńiline unamaǵan betterdi bastyǵysyz laqtyryp jiberedi. Erinbeı-jalyqpaı qaıta syzyp, aldyna qaıta aparasyń, kúnine redaktor kabınetine talaı ret bas suǵyp shyǵýǵa týra keledi. Sóıtip, janyǵyp júrip te maqala jazýǵa ýaqyt tabatynbyz. Eki jyldan soń bólimge aýystyq, qatardaǵy tilshi emes, bólim meńgerýshisi bolyp bekidik.

Maqtanaıyn dep turǵanym joq, kishkene tilge tıek. Sekseninshi jyl­dardyń orta tusynda Aral teńiziniń jaǵalaýdan jylystaýyna baılanysty Balyq sharýashylyǵy mınıstrliginiń arnaıy qaýlysymen Bógen aýylynyń bir top balyqshysy Almatynyń irgesindegi Qapshaǵaıǵa qonys aýdarǵan. Uzyn sany jıyrma shaqty otbasy. Týǵan jerden tamyr úzý olarǵa da ońaı soqpasa kerek, adam psıhologııasyna áser etetin aýyr jaǵdaı. Osylardy basty kózir retinde ala turyp, «Tuz» deıtin ocherk jazǵam-dy. Tuz – Araldyń tuzy. Týǵan jerge degen saǵynyshty osy «aýyrlyq núktesine» túsirgim keldi. Jaman shyqpaǵan sekildi. Sekeńniń bir keremeti – jazǵan dúnıeńniń alǵashqy betin oqıtyn da, ar jaǵyndaǵyny aıt­qyz­baı-aq seze qoıatyn. Sol qolymen shıy­ryp belgi soǵatyn da, baspahanaǵa jóneltetin. Árip qatesi, sóılemderdi jóndeý, qalaı bastalyp, nemen aıaqta­latyn oqıǵa jelisine barlaý jasaý degen sekildi usaq-túıekterge bas aýyrtyp jatpaıdy. Iri týraıtyn edi ǵoı, jaryqtyq. Aıtaıyn degenim, osy ocherk meni qazaq ádebıetiniń klassıgi Ábekeńmen, Ábdijámıl Nurpeıisovpen tanystyrdy. Qudaıdyń oń kózimen qaraǵandyǵyn qarańyz, shyǵarmashylyq sharýaǵa asa kirpııaz, anaý-mynaýǵa eleń ete bermeıtin úlken jazýshy «Tuzdy» oqyǵan soń Sákeńe ózi habarlasypty. «Mynaý qaı bala, bizdiń eldiń tirshiligin biletin tárizdi ǵoı, qoly tıse bizdiń úıge soǵyp ketpes pe eken?» depti. Sodan bylaı arada aǵaly-inili jaqsy qarym-qatynas ornady. Seıdaǵań sanaly ǵumyrynda «Lenınshil jastan» basqa basylymdarda da basshylyq qyzmetterde boldy ǵoı. Biraq meniń oıymsha, óziniń de esinde qalǵany, eldiń de esinde qalǵany – jastar gazetinde ótkizgen jyldary ǵoı deımin. Ol sózimen de, isimen de kópke úlgi bolǵan úlken júrekti azamat.

Qydyrbek RYSBEKULY:

– Seıdaǵań – meniń ustazym. Meniń ǵana emes, myńdaǵan qazaq baýyrlardyń ustazy. Ol kisi – óziniń ultqa degen shy­naıy mahabbatymen, azamattyq peıili­men, úlken júregimen eldiń esinde saq­tal­ǵan tulǵa.

Dál Seıdahmet Berdiqulov uqsap 1965-1986 jyldar aralyǵynda ulan-baıtaq Qazaq eliniń júz myńdaǵan shańyraǵynyń esigin aptasyna birneshe ret qaǵyp, kerek deseńiz mıllıondaǵan oqyrmannyń jadynda esimi jattalǵan qalamgerdi tabý qıyn. Seıdaǵań 1970 jyly sol kezdegi «Lenınshil jastyń» redaktory qyz­metine taǵaıyndaldy. Sekseninshi jyldary bul gazettiń taralymy 300 myń danaǵa jetti. Seıdaǵań osylaısha 16 jyl boıy qazaqtyń bar qıyryndaǵy tileýlesterimen gazet arqyly syrlas­ty, gazet arqyly syılasty, gazet arqy­ly óziniń júrek túkpirindegi asyl muratyn, arman-ańsaryn jetkizýden bir tanǵan joq.

Men Seıdaǵańmen alǵash ret 1973 jyldyń qańtar aıynda sol jastar ga­zeti arqyly «tanystym». Ol kezde on jarym jastaǵy qara balamyn. Bú­gingi Astanadan 220 shaqyrym jer­degi Jal­mańqulaq aýylyn­da turyp Seıda­ǵańnyń oqyrmanyna aınaldym.

Sol 1973-ten bastap Seıdaǵańnyń jazǵandaryn yntyq kóńilmen oqyp, kóp dúnıesin kókeıge toqyp, alystaǵy aǵany týǵanymdaı jaqyn tarttym. Bú­kil qazaq basylymynan sol kisiniń atyn oqyp qalsam, eljireı qýandym, shynaıy sezimge sýarylǵan, shymyr da sulý dúnıelerin oqysam, erekshe shady­man kúı keshýshi edim. Aǵanyń keıbir sóz tirkesteri kóńildi terbeıtini sonsha­lyq, tilimniń ushynda júrýshi edi. Kúbirlep qaıtalaı beremin. Sóıtip, júrip alystaǵy Seıdahmet aǵamen balań kóńilmen syrlasatyn boldym. Sport dúnıesine Seıdaǵańsha qaraýǵa talpyna bastadym. Aýylda turyp Seıda­ǵańdy ustaz tuttym. Bul bir ǵana meniń basymdaǵy jaǵdaı. Men sekildi Seıdaǵań shyǵarmashylyǵyna qumartqan, balań sezimmen eliktegen myńdaǵan zamandas­tarym bolǵan shyǵar, bálkim.

Ol kezde osynaý ardaqty aǵanyń, elge tanymal úlken adamnyń shákirti bolamyn, degen oı qaperge kirgen emes. Allanyń qalaýymen Almatyǵa oqýǵa keldik. Jýrnalıstıkaǵa túsý úshin baspasózde jarııalanǵan birneshe maqalań, beldi basylym basshysy qol qoıǵan qoldaý hatyń bolýy kerek eken. Mende onyń biri de joq, sodan QazPI-diń tarıh fakýltetine qujat tapsyrdym. Biraq buıyrǵan nesibe eshqaıda ketpeıdi eken. Úshinshi kýrstan bastap kóńil qalaýymen «Lenınshil jasqa» bara bastadym. Sport bóliminiń meńgerýshisi Nesip Júnisbaev men bólim qyzmetkeri Dúráli Dúısebaev aǵalarmen tanysyp, maqala jaza bastadym. Meni jatsynbaı, bótensimeı baýyrǵa tartqan, qatemdi túzep, jýrnalıstıkanyń kúre jolyna túsýime sebepshi bolǵan eki aǵama Alla razy bolsyn!

1985 jyldyń maýsym aıynda Nesip aǵa Seıdahmet Berdiqulovtyń kabıne­tine alyp kirdi. О́zim syrtynan qurmet tutyp, qolyn alýdy armandap júrgen aıaýly janmen jolym osylaısha túıisti. 1986 jyldyń qara kúzinde «Jalyn» baspasyna aýysyp bara jatyp «Men birdeńe bilsem, ana otyrǵan qara baladan birdeńe shyǵady», dep nazary túskeni maǵan qanat bitirgendeı boldy. «Jalynnyń» dırektory kezinde úlken basymen birneshe ret zvondap, jańa shyqqan maqalalaryma jyly lebizin bildirdi. Alǵashqy kitabymdy shyǵaryp berdi.

Keıin alpysynshy jyldardyń gazetterin paraqtaǵan kezimde Usta­zym­nyń ult namysy úshin qalaı eńbek­tengenine kózim jete tústi. Ǵusman, Oktıabr, Tımýr, Jánibek, Ábdisalan, Maqsuttardy gazetke tartyp, jolsaparlaryn, ocherkterin jarııalap, ashtyq, repressııa, soǵys, tyń kóterýden, júzdegen mektepterdiń jabylýynan ábden tıtyqtaǵan, ulttyq rýhy bilte shamdaı óleýsirep, óz jerinde 28 pa­ıyzdy zorǵa quraǵan qazaqtyń namysyn kóterý jolynda aıanbaı eńbek etipti.

Baýyrjan OMARULY:

– Seıdahmet aǵa 61 jasynda qaıtys boldy. 61! Ol kezde bizge bul úlken jas kórinetin. 61-ge kelgen adam ómirdegi búkil jumysyn istep, ana dúnıege ketýge daıyndalyp júrýge tıis sekildi kórinetin, bizdiń jastyqqa tán maksımalıstik kózqarasymyzben qaraǵanda. Shynynda da solaı. О́ıtkeni ol kezde otyzda, qyryqta, elýde, elý beste kóp adamdar kóp sharýa atqaratyn. Úlken jetistikter men bıik belesterge jetetin. Qazir endi ólshem ózgerdi. 61 jasynda Seıdahmet aǵa abyz boldy, tulǵa boldy. Ulttyń úlken qaıratkeri dárejesine kóterildi. О́z ómiriniń qorytyndysyn jasady. Biz sony kórdik, sondyqtan bizdiń qatar­lastarymyzdyń 61 jasy emes, Seıdahmet Berdiqulovtyń 61 jasy bizge úlken ólshem.

Ol kisi ustazdardyń ustazy boldy. Biz sondaı ustazǵa shákirt boldyq. Myna jerde «Jas Alashtyń» burynǵy bes qyzmetkeri otyrmyz. Seıdahmet aǵanyń qaramaǵynda istegen – Janbolat aǵa, Jarylqap aǵa, Qýanysh aǵa, Qydyrbek jáne men. Ýálıhan aǵa izbasary bolyp, jolyn jalǵady. Solardyń ishindegi qyzmetke eń keıin alynǵany men edim. Seıdahmet aǵanyń buıryqty sol qolymen jazyp alǵan sońǵy qyzmetkerleriniń birimin.

Kez kelgen áke barlyq balasyn jaqsy kóredi, sonyń ishinde ózine uqsaıtyn, óziniń jolyn jalǵaıtyn, bolmys-bitimi men túr-tulǵasy uqsaıtyn bir balasy bolady ǵoı. Sol sııaqty, Seıdahmet Berdiqulovtyń úsh shákirti boldy, birinen biri ótedi – Nesip Júnisbaı, Dúráli Dúısebaı, Qydyrbek Rysbekuly. Barlyq jýrnalısterdiń mańdaıyna jaqsy jýrnalıst bolý jazylady, jaqsy ustaz bolý da jazylady, jaqsy tálimger bolý da jazylady, biraq jaqsy mektep qalyptastyrý jazylmaýy múmkin. Ondaı mektep qalyptastyrǵan adamdar saýsaqpen sanarlyq. Tipti bir qoldyń saýsaǵy da jetip qalýy múmkin. Sondaı biregeı adam – Seıdahmet Berdiqulov. Ol kisiniń sport jýrnalıstıkasynda mektebi qalyptasty. Úsh adamnan qalaı mektep qalyptasady dep oılamańyzdar, sport jýrnalıstıkasyndaǵy ózge jigitter – Qydyrbektiń, Dúráliniń, Nesip aǵanyń shákirtteri.

Berdiqulovty aıtqan kezde tárbıe máselesi de alǵa shyǵady. Mysaly, biz osy kezge deıin Berdiqulovtyń tárbıeleý tásilin ustanamyz. Jasy ózimizden úsh jas úlken bolsa da «siz» dep sóıleımiz. Syılaýǵa turatyn bolsa jasy kishilerge de «siz» dep sóıleımiz. Sosyn ol kisiniń bolmysyna, isi men sózine qarap mynadaı nárseni uqtyq, túsindik, úırendik. Esh nárseni shatastyrmaý kerek. Shatastyrýǵa bolatyn nárseler bar, shatastyrǵan kúnde de eshkim renji­meıtin. Shatastyrýǵa bolmaıtyn nárse­ler de bar. Ony jýrnalıstıkanyń qazirgi býyny da, burynǵy býyny da este saqtaýy kerek. Mysaly, álginde ǵana Ýálıhan aǵadan ıntervıý alyp turǵan telejýrnalıst «Dıhan aǵa» deıdi ol kisige. Árıne, jetpistegi Ýálıhan aǵany jasarta sóılegenine biz qýanamyz, biraq olaı shatasýǵa bolmaıdy ǵoı. Seıdahmet aǵa buryn osyndaı nárseni bizge kóp aıtatyn.

«Jas Alashta» kezekti lezdeme bolyp jatqan kezde Ertaı Aıǵalıev deı­tin aǵamyz sóz arasynda «Men muny Jarylqapqa aıttym», «Men Jarylqapqa bylaı dedim» dep aıta berdi. Ol ýaqytta Jarylqap aǵamyz jaýapty hatshy bolyp isteıdi. Sol kezde Seıdahmet Berdiqulov: «Jigitter, qazir biz tárbıe degendi umytyp bara jatyrmyz. Ertaı eki sóziniń birinde Jarylqap, Jarylqap deıdi. О́zi sonda Jarylqaptan alty jas kishi» dedi. Boldy. Odan keıin Eraǵań qandaı táýekelge barýy múmkin? Bul sóz bárimizge qarata aıtyldy. Áli kúnge deıin ózimizden úsh jas úlken adamǵa siz dep sóıleýden tanǵan joqpyz. Qazir alpysqa keldik, endi ol daǵdymyzdy buzyp kete qoımaspyz.

Ol kisi qyzmetkerlerine qorǵan bol­dy. Seıdahmet Berdiqulovtyń qor­ǵan bolý tásili bólek edi. Bir kúni gazette úlken qate ketti. Qateni 5-6 adam jiber­dik. Ishinde men de barmyn. Kezekshi bolǵanmyn. Meniń kinám jeńildeý bol­dy. Eń kinási aýyr – Ánýarbek Áýel­bekov. Jezqazǵan oblystyq par­­tııa komıtetiniń jaı hatshysyn «birin­shi hatshy» dep jibergen. Qazir qate jiber­seń uıyqtaı beresiń ǵoı, al ol kezde qurı­syń. Sodan, Komsomoldyń Ortalyq Komıteti tań atpaı aıǵaıǵa bas­ty. Túsinik jazyp qoıyp bárimiz otyrmyz. Berdiqulov joq. Komandırovkada. Sodan Jezqazǵan obkomynyń hatshysy Saparǵalıev qońyraýlatty túske qaraı «Ne istedińder, jigitter? Anaý Davydov meni óltireıin dep jatyr» dep. Davydov degen – birinshi hatshy. Sóıtsek, keıin bildik, Saparǵalıevqa Berdiqulov «ji­gitter qyzmetińdi ósiremin dep nıet qyl­ǵan eken, ne boldy sonsha attandap» dep jaýap beripti. Sonda Ánýarbektiń tili baılanyp, keshke deıin shashy aǵa­ryp kete jazdady. Bizdi solaı qutqa­ryp jibergenin de biraz kúnnen keıin bildik. Osylaı qorǵan boldy bizge jáne onysyn aıtqan joq.

Ol kisi eshkimniń kóńilin qımaıtyn. 5-kýrs oqyp júrgen kezimizde «Epılog» deıtin qabyrǵa gazetin shyǵar­dyq. Bir kúni gazettiń bas redaktory Muratbek Toqtaǵazın «eldiń úsh basy­lymynyń blankasyna qoltańba jazdyryp ákelemin, sony gazetke japsyramyz» dedi. Ony kim jasaıdy? Men jasaımyn dep ózi ketti. Ol kezdegi eldiń úsh basyly­my – «Qazaqstan pıoneri», «Lenınshil jas», «Sosıalıstik Qazaqstan». Toq­taǵazın aldymen úlkeninen bas­taıyn dep Balǵabek Qydyrbekulyna kiredi. Balǵabek Qydyrbekuly tyńdap alyp, «aınalaıyn-aý, istep júrgeniń balanyń oıyny ǵoı. Bar, esikti jap» dep shyǵaryp salady. Úlkeninen bastap edim, uıat bol­dy, onda kishkentaıynan bastaıyn dep Ýálıhan aǵaǵa barady. «Aǵa, blan­kańyz bolsa, «Epılog» gazetin shyǵaryp jatqan balalar, jaraısyńdar» dep jazyp berińizshi» deıdi. Ýálıhan aǵa jazyp beredi. Sodan kóńildenip «Bilim jáne eńbektegi» Aqseleý Seıdimbekovke barady. «Epılog» degen orysshalaý eken dep kúmiljigenimen kóńil jyqpaı ol da jazyp beredi. Sosyn Seıdahmet Berdiqulovqa kiredi, ol kisi jazyp beredi. Jazyp jatqan kezde bul qarap turmaı «Ýálıhan aǵa da qoıdy, Aqseleý aǵa da qoıdy, endi siz de qoıyńyz» deıdi ǵoı. Seıdahmet aǵa ala kózimen bir qaraıdy. Toqtaǵazın sonda «jańaǵy «Ýálıhan aǵa da qoıdy, Aqseleý aǵa da qoıdy, endi siz de qoıyńyz» degenimdi Aqseleý aǵaǵa baryp aıtpaı-aq qoıyńyzshy» deıdi. Sol kezde Berdiqulov jaımen qarap, «qalqam, ony baryp aıtyp júrýge ýaqytym da joq» depti. Bizge jazǵan tilegińde Berdiqulov «otyz jyl jýrnalıstıkanyń qulaq kesti quly Seıdahmet Berdiqulov» dep jazady. Otyz jyl degen bizge sol kezde sumdyq uzaq ýaqyt kóringen.

Sosyn ol kisiniń basqarý, menedj­menttik tásili sumdyq bolatyn. Qýanysh aǵa ekeýmiz bir bólimde jumys isteımiz. Qýanysh aǵa – bólim meńgerýshisi. Bólimniń aty – «Komsomol turmysy». Men – tilshisimin. Jumysqa turǵanyma úsh apta bolǵan. Berdiqulov kabınetterdi aralap kele jatyr degen sóz «mınıstr kele jatyr» degen sııaqty estiledi. Ol kisi kirip keldi, Qýanysh aǵa ekeýmiz atyp turdyq. Qarap-qarap turyp Qýanysh aǵaǵa urysty. «Aınalaıyn, Qýanysh. Bólimińde jas jigittiń kelgeni sezilmeıdi» dedi. Mende sharýasy joq. Ketken soń Qýanysh aǵa meni óltiretin boldy-aý dep oılap turmyn. Biraq Qýa­nysh aǵa men kútkendeı renish tanytqan joq. Degenmen ana sóz qatty áser etti.

Seıdahmet aǵadan biz úsh nárseni aldyq. Anyǵynda, ol kisi úsh nárseni qatty ustandy. Ol kisi myqty stılıst bolyp, qazaq jýrnalıstıkasyna óte myqty stıl ákeldi, óte myqty forma ákeldi, sosyn taqyryp qoıýdyń sheber tásilin engizdi. Sony alýǵa tyrystyq. Qanshalyqty qoldanyp júrgenimizdi bilmeımiz. Ýálıhan aǵa jaqsy aıtty «óte erekshe kıinip júretin» dep. Ási­rese, beshpent kıip júretin. «Sher­aǵa­nyń shıneli» degen sııaqty, biz «Berdi­qulov­tyń beshpentinen shyqtyq» dep aıtamyz.

TIZGIN TARTAR

nemese tilshi túıini

Áıgili áriptesti áspettegen qalam­­dastar áńgimesinen uqqanymyz: Seıdah­­met Berdiqulov – qazaq jýrnalıstı­kasynyń tarıhynda óshpes iz qaldyrǵan tarlanboz. Jaqsy aǵanyń jarqyn beınesi sóz sıqyryna arbalǵan urpaqtarynyń jadynda udaıy jańǵyra bermek.

Onyń oqyrman oljasyna aınalǵan kitaptaryn qaıta paraqtaǵanda jazýshy­nyń jan-tánimen halqyn súıgenin, salt-dástúrin saqtaǵanyn, ultyn ulyqtaýdan asqan uly muraty bolmaǵanyn baı­qaısyz. Kezinde odaqtyq, álemdik doda­­­­larda top jarǵan qara kóz baýyr­la­ry­­myzdyń baryn dardaı etip jeri­ne jet­kize jaz­dy. Alashtan at ozdyr­ǵan Shoqyr Ból­tekuly, Oktıabr Jaryl­ǵapov, Ábdi­salan Nurmahanov, Tımýr Segizbaev, Ǵusman Qosanov sııaqty sańlaqtar týraly esseleri eriksiz tańdaı qaqtyryp, bas shaıqatady. Qalamymen qarasózdiń qaımaǵyn qalqyp, «mazmuny sosıalıstik mádenıet» umyttyryp jibere jazdaǵan ulttyq bolmys uǵym­daryn eske salyp, sanamyzdy dúr silkindirgenin aıtpasaq arymyzǵa syn. Seıdaǵańnyń «Erteńnen salsa, keshke ozǵan» deıtin shaǵyn ǵana dúnıesi bar. 1953 jyly táýliktik jarysta 311,6 km júrip ótip álemdik rekord jasaǵan óziniń aýyldasy Kástekbaı Rahmetjanovtyń jetistigin ańyz-ertegideı ańyratady. Sol maqalanyń bir jerinde «Keıde kánigi redaktorlyǵym jetelep, «Shirkin, gazettegi jastar oqıtyn resmı materıaldardy aýyz ádebıetiniń stıline salsa...» deıtin joldardy kezdestiremiz. Bizdiń bilýimizshe, bul – avtordyń aınymas ustanymy. Búkil shyǵarmalarynda kórinis tapqan. О́ıtkeni baıaǵy babalarymyzdan mıras folklor janymyzǵa jaqyn, qulaǵymyzǵa birden quıyla ketetinin bilgen. Qazaqy rýhty qalamgerdiń ózi aıtqandaı: «Baǵzy zamandardan beri boztóbeniń basynda aýyl aqsaqaldary aıtatyn jelini úzbeı, sol maqammen áserlep, árlep, ádeıi umytqyń kelse de esten shyqpaıtyndaı etip jetkizdi. Búginde san myń áńgimeden, san myń jańalyqtan qulaq tunady. Sanada saqtalary birli-jarym».

Keshegi keńestik kezeńde «Komso­mol­skaıa pravdany» kórkeıtip, «Izves­tııanyń» ıin qandyrǵan soıqan redaktor Alekseı Adjýbeı jaıynda esim-soıy qazaqtarǵa da etene tanys reseılik ju­lymyr jýrnalıst Leonıd Mlechınniń «Ol gazetti áıelden de jaqsy kóretin» dep jazǵany oıǵa oralyp otyrǵany. Sebebi bizdiń Seıdahmet Berdiqulov ta gazet jumysyna birjola berilgen biregeı redaktor bolǵany talas týdyrmasa kerek. Ol qalyptastyrǵan mektep, sońynda qalǵan ádebı mura áli birneshe býynnyń kókirek kózin ashary anyq. Jarylqap Beısenbaıuly jazǵandaı, «Ustahana dúrildep tur».

R.S: Aıtpaqshy, osy joldar avtory da bala kezinde sport jýrnalısi bolýdy armandaǵan. Sol maqsaty mazalaı bergen soń, KazGÝ-diń kıeli tabyldyryǵynan attaǵan...

Biraq... Iá, súıikti jazýshysy Seıdahmet Berdiqulovtyń «Júrek uıyqtaýdy bilmeıdi» aty povesindegi bir keıipker (bálkim, avtordyń ózi) «Jalpy, meniń Almaty degende jolym bolmaı-aq tur» dep keıigenindeı, ol oıym oryndalmady. Taǵdyr ǵoı... «Suraýshynyń súıgen asyn kim bergen?».

1983 jyldyń kógildir kóktemi. Jýrnalıstıka fakýltetinde erdiń jasy elýge tolǵan Seıdahmet Berdiqulovpen kezdesý ótetin boldy. Muhamedjan Seralın atyndaǵy ádebı birlestiktiń jetekshisi, aqyn Qaırat Álimbekov maǵan sonda baıan­dama jasaýdy tapsyrdy. Sodan Pýshkın kitaphanasyna baryp, gazet tigindilerin aqtaryp, on betten aspaıtyn oı-pikirimdi qaǵazǵa túsirdim. Alaıda ony mereıtoı ıesiniń aldynda oqýdyń sáti túspedi. Jaqsy-jaısańdar jan-jaqtan jaryssózge shyǵyp, saraýyz stýdent bizge kezek tımeı qaldy.

«Qaırattyń» shabýylshysy Evstafıı Pehlevanıdı KSRO-nyń eń úzdik 33 fýtbolshysynyń tizimine enip, jankúıerlerimiz jaırańdaǵan kúnderiniń biri edi. «Medeýde» jattyǵyp júrgen jerinen taýyp alyp, «Pehadan» ıntervıý aldym da «Lenınshil jasqa» apardym. Sodan Dúráli Dúısebaev daıyndap, Nesip Júnisbaev qol qoıyp, redaktorǵa usynbaı ma. О́kinishke qaraı, súıikti Seıdaǵam maqalanyń shekesine «Mundaı jattandy ıntervıýdi jarııalaýdyń qajeti joq» dep belgi soǵyp, keri qaıtarypty. Keıin ... Arada aınalyp jyldar ótkende Dúraǵań aıtty: «Seıdaǵań ózimizdiń ulttyń ókilderine eshkimdi teńgermeıtin Ultjandylyǵy ulan- asyr edi ǵoı, ol kisiniń. Eger sen Pehlevanıdı emes, anaý dopty hokkeıdegi Almatynyń «Dınamosy» sapynda alańǵa anda-sanda ǵana shyǵatyn Marsel Kıikbaev týraly jazǵanyńda birden jarııalanatyn edi», dedi meniń baıaǵy ókpemdi basyp.

Ony men qaıdan bileıin?

Talǵat BATYRHAN,

«Egemen Qazaqstan»