Sýretti túsirgen Erlan OMAR, «EQ»
Jalpy, BAQ medıa etıka talabyn saqtap, otbasy qundylyqtaryn durys dáriptep júr me? Alqaly jıynda bas qosqan sarapshylar osy suraq tóńireginde oı-pikirlerin ortaǵa saldy.
«Qazaqstan» – elimizdiń túkpir-túkpirine taraıtyn, keń aýdıtorııany qamtyp otyrǵan telearnalardyń biri. «Qazaqstan» RTRK» AQ basqarma tóraǵasynyń orynbasary Erkin Muhamedjanovtyń aıtýynsha, ulttyq arna redaksııasy otbasy qundylyqtaryn dáripteýge, sonyń ishinde balalar quqyqtaryn saqtaýǵa jiti mán beredi.
«Bir ǵana mysal aıtaıyn. Aqtaýdaǵy bir otaǵasynyń balalaryna kórsetken qorlyǵyn kóptegen aqparat quraly jańalyq retinde berdi. Al biz bul oqıǵany múldem ekrannan kórsetpeımiz dep sheshtik. Nege? О́ıtkeni aqparattyń arǵy jaǵynda jatqan jantúrshigerlik oqıǵa balalardyń da, jalpy qoǵamnyń da psıhologııasyna áser etetinin jaqsy túsindik. Qazir ulttyq arnada «Qazaqstan daýysy» balalar jobasy ótip jatyr. El kóleminde ótip jatqandyqtan saıysqa qatysýshylar sany da óte kóp. Osy jerde balalardyń jeke qaýipsizdigi máselesi týyndaıdy. Ár balanyń qasynda mindetti túrde ata-anasy nemese jetekshisi, tálimgeri bolýyna asa mán berip otyrmyz.
Korporasııa quramyndaǵy «Balapan» telearnasynda kórsetiletin ár baǵdarlamanyń ssenarııi de muqııat tekseriledi. Baǵdarlamada balalardyń psıhologııasyna áser etetin býllıngtiń bolmaýyn, ata-anaǵa qurmetsizdik baıqalatyn, ustaz beınesiniń baladan tómen turatyn kórinisterdiń ketip qalmaýyn jiti nazarda ustaımyz. Prodakshn kompanııalarǵa qoıatyn eń basty talabymyz – olar usynǵan ónimde ata-ana obrazy bıik, balanyń ata-anaǵa degen qurmeti sheksiz jáne ata-analar tarapynan balaǵa qatynastyń mentalıtetimizge saı bolýy eskerilýi kerek», dedi Erkin Muhamedjanov.
Jıynda sóz alǵan «Atameken Business» telearnasynyń dırektory Qanat Saharııanov balalar sýısıdin jańalyq qylyp jarııalaý durys emes ekenin alǵa tartty. «Osydan birneshe jyl buryn jasóspirimderdi óz-ózine qol jumsaýǵa ıtermeleıtin «Kók kıt» paıda boldy. Ásirese áleýmettik jelide jyldam taraǵan oıyn tez arada buǵattalǵanymen, 1 aıdyń ishinde birneshe jasóspirim sýısıd jasady. Men ol kezde KTK telearnasynda jumys isteımin, bul oqıǵany efırden kórsetýge múldem tyıym saldym. Mundaı oqıǵalardan reıtıng jasaýǵa bolmaıdy. Árıne, biz erkin qoǵamda ómir súrip jatyrmyz, sondyqtan mundaı oqıǵalardy ógiz de ólmeıtin, arba da synbaıtyndaı etip jarııalaýdyń joldaryn qarastyrdyq. Onda balalardyń, jasóspirimderdiń sana-sezimine áser etpeı, olardy quqyq buzýshylyq, onyń arǵy jaǵynda sýısıdke aparmaıtyndaı etip kórsetý qajettigi basty nazarǵa alyndy», dedi Qanat Saharııanov.
Al Ishki ister mınıstrligi Ákimshilik polısııa departamenti tóraǵasynyń orynbasary Renat Zýlhaırov BAQ-ta adamı qasıetter, otbasy qundylyqtary, onyń ishinde moraldyq, rýhanı qundylyqtardy dáripteıtin dúnıeler az jarııalanatynyn aıtady. Esesine otbasynda janjal týyndap, zorlyq-zombylyq bolǵan kezde, quqyq qorǵaý ókilderiniń tergeý qupııasyn saqtap, jarııa etilmeıtin aqparattardy taratpaǵan kezderi olardyń ózderin kinálap shyǵatyn oqıǵalar jıi oryn alatynyn da qynjyla jetkizdi.
«Máselen, bir otbasynda zorlyq-zombylyq faktisi bolyp, osyǵan baılanysty aqparat beretin bolsaq, tek jalpy oqıǵany ǵana baıandaýǵa týra keledi. Tergeý qupııalyǵy degen bar, qansha jerden quqyq buzýshylyqqa tap bolsa da otbasyna, onyń múshelerine zııany tımeý qajet. Osy tusta BAQ ókilderimen túsinispeı qalatyn kezderimiz jıi bolady. Qazir adamdarǵa rýhanı baılyq jetispeıdi, máselen otbasynda ákelerdiń, úlkenniń kishige, áldiniń álsizge kórsetken qorlyǵy olardyń adamı qasıeti men rýhanı jutańdyǵynan týyndaıdy. Sondyqtan BAQ-ta qundylyqtardy kóp nasıhattaý kerek», dedi IIM ókili.
«Amanat» partııasy janyndaǵy Otbasy jáne halyqty áleýmettik qorǵaý jónindegi óńirlik keńestiń tóraǵasy, «Qasıetti jol» qorynyń quryltaıshysy Dınara Zákıeva qoǵamda otbasylyq qundylyqtardyń qalyptasýy ıdeologııalyq jumyspen qatar ár shańyraqtyń ál-aýqatyna da baılanysty degen pikirin bildirdi.
«Otbasylarǵa kóbine qoldanystaǵy memlekettik baǵdarlamalarmen de kómektesýge, qıyn jaǵdaıdan shyǵarýǵa bolady. Alaıda kóptegen memlekettik baǵdarlama qarapaıym halyqqa jetip jatqan joq. Biz buǵan 3 jyl boıy óńirlerge baryp, 286 eldi mekendi aralaǵanda kóz jetkizdik. Qazirgi tańda aımaqtardaǵy jergilikti atqarýshy organdardyń ishinde otbasylarǵa jaýapty bólim ne basqarma joq. Sondaı-aq ınfraqurylym jetispeıdi. Qazir turmystyq zorlyq-zombylyq qurbandaryna arnalǵan daǵdarys ortalyqtary áleýmettik qorǵaý salasynda jumys istep jatyr, otbasyn qoldaý ortalyqtary da bar. Bulardyń bári bir júıede bolýǵa tıis. Búginde elimiz boıynsha tek 47 otbasyn qoldaý ortalyǵy bar. Byltyr 38 ortalyqty ashý úshin quzyrly mınıstrlik, aımaqtarmen jumys istedik. Biraq bul da jetkiliksiz. Mysaly, Mańǵystaý oblysynda 5 aýdan jáne 2 qalaǵa 2 otbasyn qoldaý ortalyǵy ǵana bar. Al Túrkistan oblysyndaǵy 14 aýdanda – 2 mln halyqqa tek 2 otbasyn qoldaý ortalyǵy jumys istep tur. Ekeýi de Túrkistan qalasynda», degen Dınara Zákıeva birneshe máseleni sanamalap ótti.
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń derekterine sáıkes, qazirgi tańda elimizde 6 mln 700 myń otbasynyń jartysy kómekke muqtaj. Atap aıtqanda, 1 mln 145 myń otbasy daǵdarys jaǵdaıynda, 1 mln 600 myń otbasy qıyn shuǵyl jaǵdaıda turyp jatyr. Al «otbasylardyń áleýmettik máseleleriniń sheshilmeýi kóptegen qaıǵyly oqıǵaǵa, qıyn jaǵdaıǵa ákelip, otbasylyq qundylyqtarǵa teris áser etip otyr», deıdi mamandar. Máselen, jyl saıyn 4 myńnan astam bala balalar úıi men beıimdeý ortalyqtaryna túsedi. Jylyna balalarǵa qatysty 2 myńǵa jýyq qylmys jasalady. Bul – kún saıyn 6 bala zardap shegip otyr degen sóz. Al bir kúnde 342 adam otbasy-turmystyq zorlyq-zombylyqqa ushyraıdy.
