Uıym mamandarynyń boljamy boıynsha, 2030 jylǵa qaraı elde jaıylymdardyń ótkizý qabileti 10 paıyzǵa tómendeıdi, 2040 jylǵa qaraı sý tapshylyǵy qajettiliktiń 50 paıyzyn quraıdy, qazirgi muzdyq massasynyń 50 paıyzdan astamy 2100 jylǵa qaraı tolyǵymen joǵalady.
Aýyl sharýashylyǵyn sýarý úshin paıdalanylatyn sýdyń 90 paıyz kózi - ózender. Qurǵaqshylyqtyń jıi bolýy jáne sý qaýipsizdiginiń tómendeýi eldiń ósimdik jáne mal sharýashylyǵynyń aýylsharýashylyq ónimdiligine zııan tıgizýi múmkin. Klımattyń ózgerýine beıimdelý bolmaǵan jaǵdaıda Qazaqstanda bıdaıdyń ónimdiligi 2050 jyldarǵa qaraı 50 paıyzǵa deıin tómendeıdi degen boljam bar, bul jahandyq azyq-túlik qaýipsizdigi úshin eleýli saldarǵa ákep soǵady, sebebi Qazaqstan - álemdegi eń iri bıdaı eksporttaýshylardyń biri.
Qazaqstandaǵy topyraqtyń degradasııasy máselesi de mańyzdy. Onyń negizgi faktorlaryna shekteýli tabıǵı resýrstarǵa jaǵymsyz áser etetin jáne olardyń jaǵdaıyn nasharlatatyn klımattyń ózgerýi, sondaı-aq jerdi paıdalanýdyń utymsyz ádisteri jatady.
Atap aıtqanda, olar kelesi qubylystarǵa baılanysty bolýy múmkin:
- buryn Qazaqstanda egin úshin paıdalanylǵan keń aýmaqtardyń qaraýsyz qalýy;
- Aral teńizi deńgeıi taıazdanýynyń jalǵasýy;
- ónim bermeıtin aýqymdy jer ýchaskelerin jer paıdalaný túrleri boıynsha basqa sanattarǵa aýystyrý – bul negizinen butaly alqaptar men jaıylymdarǵa qatysty;
- maldyń shamadan tys jaıylýyna baılanysty ormandardyń joıylýy jáne shóleıttený, topyraqtyń lastanýy jáne erozııa;
- aýyl sharýashylyǵy qurǵaqshylyq, kóshkin jáne sý tasqyny sııaqty tabıǵı apattar qaýpiniń artýyna baılanysty aıtarlyqtaı zııan men úlken shyǵynǵa ushyraıdy.
Jer paıdalaný sıpatynyń jáne topyraq-ósimdik jamylǵysynyń ózgerýinen týyndaǵan Qazaqstandaǵy jerdiń tozýyna baılanysty shyǵyndar eldiń IJО́-niń 3 paıyzdan astamyn quraıdy.
Dese de, elimizdiń aýyl sharýashylyǵy áleýeti joǵary. Halyqaralyq uıymdardyń esepteýleri boıynsha Qazaqstanda paıdalanylatyn egistiktiń 46 paıyzy (11,5 mln ga) jáne jaıylymdardyń 70 paıyzy ekologııalyq jaǵdaıy boıynsha organıkalyq egin pen mal sharýashylyǵyn júrgizýge jaramdy. Qazirgi ýaqytta aýyl sharýashylyǵynda ósiriletin 22 mln gektardan 300 myń gektardan astam jerdi organıkalyq daqyldar alyp otyr.
Sonymen qatar, el aýmaǵynyń 80 paıyzy aýylsharýashylyq jerleri retinde sıpattalady, bul 200 mln gektardan asady. Alaıda, bul aýmaqtyń tek 40 paıyzy nemese 96 mln ga aýylsharýashylyq aınalymynda qoldanylady.
BUU Azyq-túlik jáne aýyl sharýashylyǵy uıymynyń (FAO) derekterine sáıkes, Qazaqstan qara topyraq qory boıynsha álemde ekinshi orynda tur. FAO (Global Map of Black Soils) baǵalaýy boıynsha, álemde 725 mıllıon gektar qara topyraq bar, onyń 107,7 mıllıon gektary Qazaqstanǵa tıesili.
