Ásker daıyndyǵy – úzdiksiz júretin úrdis

– Talǵat Mamyrtaıuly, álemde jedel ózgeriske túsip jatqan geosaıa­sı ahýal áskerı kúsh-qýatymyzdy jańasha bekemdep, zaman qaterlerine saı qaıta jasaqtaýdy talap etip otyr. Osy oraıda Qarýly Kúshterimizdiń negizgi jaýyngerlik qurylymy – Qurlyq áskerlerine qandaı maqsat-mindetter júktelip otyr?

– О́zińiz aıtqandaı, Qurlyq áskerleri adam sany jaǵynan da, atqaratyn ope­rasııalary men jaýyngerlik is-qı­myldardy júrgizý aýqymy jaǵynan da eń úlken qurylym. Qarýly Kúshter­diń bul túriniń negizgi mindetteri – eli­mizdiń aýmaqtyq tutastyǵy men ege­mendigin qorǵaý, memlekettik jáne ás­kerı obektilerdi kúzetý, qurlyqtaǵy mem­lekettik shekarany qorǵaý, sondaı-aq bitimgershilik mindetterdi oryndaý. Budan bólek, Qurlyq áskerleri tóten­she jaǵdaılardyń saldaryn joıý­ǵa, memlekettik shekarany qorǵaýdy kúsheıtýge, terrorızmge qarsy operasııa­larǵa qatysýǵa jumyldyrylýy múmkin.

Qurlyq áskerleriniń quramyna «Oń­tústik», «Shyǵys», «Batys» jáne «Astana» óńirlik qolbasshylyqtary kiredi. Árqaısysy óz aımaǵyndaǵy qaýip­sizdik pen turaqtylyqty qamtamasyz etýge jaýapty jáne kez kelgen jaýdyń betin qaıtarýǵa ár kez daıyn. Budan ózge tikeleı baǵynystaǵy áskerı bólimder men eki áskerı oqý orny da bar. Olar – armııa generaly Saǵadat Nurmaǵambetov atyndaǵy Qurlyq áskerleriniń áskerı ınstıtýty jáne Shoqan Ýálıhanov atyn­daǵy áskerı kolledj.

Jańa zaman talaptaryna saı búginde Qurlyq áskerleri negizgi ózgerister men qaıta qurýlardan ótip, qurylymy men is-qımyly qalyptasqan ońtaıly kúshke aınaldy.

– Siz eki oqý ornymyz bar dedińiz. Osyndaı úlken qurylymǵa áskerı kadrlar sol jerde daıyndala ma?

– Ofıserler Ulttyq qorǵanys ýnı­versıtetinde, Almaty qalasyndaǵy Qurlyq áskerleriniń áskerı ınstıtýtynda, sondaı-aq sheteldik áskerı oqý oryndarynda daıyndalady. Kásibı serjanttar Aqmola oblysynyń Shýchınsk qalasyndaǵy áskerı kolledjde oqıdy. Gvardeısk garnızonynyń oqý-jattyǵý ortalyǵynda kishi mamandar daıarlanady.

Armııa generaly Saǵadat Nurma­ǵam­betov atyndaǵy Qurlyq áskerleri áske­rı ınstıtýtynyń zaman talabyna saı oqý-materıaldyq bazasy qalyptas­­qan. Osy ýaqytqa deıin bul joǵary oqý ornynda 14 myńnan asa ofıser bilim aldy, olardyń 81-i «general» joǵary ofıserlik ataǵyna qol jetkizgenin aıta ketý kerek.

Qurlyq áskerlerine qaraıtyn ás­kerı ınstıtýt pen áskerı kolledjde bi­lim alyp jatqan bolashaq ofıserler men serjanttardyń oqý úderisin uıymdastyrý mańyzdy másele. Bul ba­ǵytta jaýyngerlik daıarlyq salasyn­da jańa tásilderdi ázirleý boıynsha belsendi jumystar júrgizilip keledi. Máselen, Qurlyq áskerleriniń áskerı ınstıtýtynda «Kóshbasshylyq jáne konflıktologııa negizderi» atty jańa oqý páni engizildi. Sonymen birge uıym­dastyrýshylyq-shtattyq is-sharalardyń qorytyndysy boıynsha kýrsanttardy ushqyshsyz ushý apparattaryn paıdalaný negizderine oqytý úshin taktıkalyq ushqyshsyz ushý apparattary eseptoby qosyldy.

Al Shoqan Ýálıhanov atyndaǵy ás­kerı kolledj 1996 jyldan beri eli­miz­diń Qarýly Kúshteri men basqa da kúsh­tik qurylymdarynda sátti qyz­met atqa­ryp júrgen úsh myńnan asa kásibı ser­jant­ty daıyndap shyǵardy. Áskerı kolledj­diń jańa zamanǵa saı oqý ǵımarattary men joǵary sanatty oqytýshylar quramy jumys isteıdi. Dıplomnan bólek kadetter úshinshi synypty BMP mehanık-júrgizýshisi jáne «V», «S» sanatyn­daǵy avtokólik júrgizýshisi kýáligin alady.

– Siz joǵaryda Qurlyq áskerleri ózgerister men qaıta qurýlardan ótti dedińiz. Sol jaıynda tarqatyp aıtyp berseńiz?

– El Prezıdenti – Qarýly Kúshter­diń Joǵarǵy Bas Qolbasshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasyna sáı­kes qazirgi zamanǵy syn-tegeýrinder men qaýip-qaterlerdi eskere otyryp, jaýyngerlik daıarlyq baǵdarlamasyna ózgerister engizilip keledi. Áskerı da­ıyndyqtyń ozyq álemdik tájirıbesi, ja­ýyngerlik is-qımyldyń eń tıimdi ádis-tásilderi zerdelenip jatyr. Bólimsheler qarý-jaraq pen áskerı tehnıkanyń jańa úlgilerimen jaraqtandyrylyp, áskerı ınfraqurylym damý ústinde.

Qazirgi ýaqytta Qurlyq áskerlerin da­mytýdyń negizgi baǵyttary júzege asyp keledi. Atap aıtqanda, uıymdyq-shtat­tyq qurylymdy jetildirip, olar­dyń tehnıkalyq jaı-kúıi jáne qa­rý­men jaraqtandyrylýy joǵary deń­geıde júrgizilip jatyr. Áskerı qyz­metshilerdiń jaýyngerlik bilim deńgeıin, quramalardyń, áskerı bólimder men bó­lim­shelerdiń ózara úılesimdi áreket etýin arttyrý – mańyzdy talap. Ofıserlik jáne serjanttyq kadrlardy daıarlaý júıesin jetildirý jáne jeke qurammen, ásirese kelisimshart negizindegi áskerı qyzmetshilermen jasaqtalýdyń sapalyq kórsetkishterin arttyrý jumystary óz nátıjesin berip keledi.

Aıta ketý kerek, Qurlyq áskerlerin ózi­ne artylǵan mindetter boıynsha daıar­lyqtan ótkizý Áskerı doktrına ere­jeleri negizinde júzege asyryla­ty­nyn eskergen jón. Munda basqarý organ­da­rynyń, birlestikterdiń, quramalar men áskerı bólimderdiń kez kelgen jaǵdaıdaǵy yqtımal agressııaǵa qarsy toıtarys berýge, basqa da mindetterdi sheshýge baǵyttalǵan is-sharalar júıesi túzilgen. Jalpy, qaýip-qater men olar­ǵa qarsy ádisteriniń ózgerýine baıla­nysty jeke quramdy oqytý men jaýyn­ger­lik daıarlyq ádistemesi de únemi túze­tilip otyrady. Qarý-jaraq parki ja­ńar­tylyp, jyl saıyn ótetin oqý-jat­tyǵýlardyń sapasy men sany da ar­typ keledi. О́ıtkeni bizge júktelgen mindetterdi saýatty jáne bilikti áskerı qyzmetshilersiz oryndaý múmkin emes.

Sonymen qatar Qurlyq áskerleri áskerı ınstıtýtynyń oqý-jattyǵý ortalyǵynda vzvod komandırleri úshin «Taktık» biliktiligin arttyrý kýrstary ótkizilip turady. Ol jerde jas ofıserlerge jańa biliktilik deńgeıin meńgerý múmkindigi usynylady.

– Qurlyq áskerleri zamanaýı qarý-jaraqtarmen, áskerı tehnıkamen qan­shalyqty qamtamasyz etilgen?

 – Búginde Qurlyq áskerleri qarý-jaraq pen áskerı tehnıkanyń, joǵary dáldiktegi qarýdyń, baılanys, barlaý jáne avtomattandyrylǵan basqarý júıe­leriniń zamanaýı úlgilerimen jab­dyqtalǵan. Biraq bul úzdiksiz júr­gizi­lip otyratyn úrdis. Álemniń ár je­rinde tutanǵan qarýly qaqtyǵystar ár­daıym áskerı mamandardyń nazarynda. Tájirıbe júzinde óziniń tıimdiligin kórsetken dáldigi joǵary júıeler men qarý-jaraqtardyń áleýeti eskerile oty­ryp, sońǵy úlgidegi tehnıkamen ja­raq­tandyrý jumystary josparly tár­tippen júzege asyryla bermek.

Degenmen qarýmen jabdyqtaý bar da, ony is júzinde qoldana bilý bar. Son­dyqtan biz jaýyngerlerimizdiń qarý­dy shynaıy jaǵdaıda qoldaný qabiletin arttyrý maqsatynda oqý-jattyǵý jıyndaryn ótkizip turamyz. Qazir qysqy oqý kezeńi aıaqtaldy. Jyl mezgilderi boıynsha árbir kezeńniń óz ereksheligi bar. Biz qysqy oqý kezeńinde «Batyl toıtarys» strategııalyq oqý-jatty­ǵýyn ótkizdik. Onda Qurlyq ásker­leri basqa vedomstvolardyń kúshtik qury­lymdarymen jáne jergilikti atqarý­shy organdarmen birlesken is-qımyl­dardy pysyqtady. Jattyǵýdyń negizgi maq­saty – gıbrıdti qaýip-qater jaǵdaıyn­da áre­ket etýge, ártúrli proksı-kúshter­ge qar­sy turýǵa daıyndyqqa arnaldy. Jat­tyǵýǵa 2 myńnan asa áskerı qyzmet­shi já­ne 1500-den asa qarý-jaraq pen áske­rı tehnıka, sonyń ishinde armııalyq, ás­kerı-kóliktik, maıdandyq avıasııa ­já­ne ushqyshsyz ushý apparattary ju­myl­dyryldy.

Budan ózge, qysqy oqý kezeńinde «Oń­tústik» óńirlik qolbasshylyǵy ásker­leriniń qolbasshysy, general-maıor Mereke Kóshekbaevtyń basshylyǵymen «Mátibulaq» oqý polıgonynda «Kók­jal-2023» zertteý oqý-jattyǵýy ótti. Bir apta ishinde taýly jerlerde bata­lon­dyq taktıkalyq is-qımyl tobyn da­ıyndaý jáne júrgizý máseleleri py­syq­taldy. Oǵan «Ońtústik» óńirlik qolbas­shylyǵynyń áskerı bólimderiniń bó­limsheleri, áýe qorǵanysy kúshteriniń armııalyq jáne áskerı-kóliktik avıasııa ekıpajdary qatysty.

Joǵaryda aıtqanymdaı, ásker da­ıyndyǵy – úzdiksiz júrgiziletin úr­dis. On nemese bes jyl burynǵy daıyn­dy­ǵyń búgingi qaterlerdiń aldynda qaý­qarsyz bolyp qalýy múmkin. Son­dyqtan áskerimizdiń kúsh-qýatyn art­tyrý maqsatynda oqý-jattyǵýlar ótki­zip, eń tıimdi zamanaýı qarý-jaraq­pen qamtamasyz etý – eshqashan kún tár­tibinen túspeıtin mindet.

– Áńgimeńizge rahmet. Aıbyndy áskerimizdiń áleýeti arta bersin!

Áńgimelesken

Eskendir ZULQARNAI,

«Egemen Qazaqstan»