Keńes zamanynda Pavlodar ózen portynyń aıdarynan jel esip, munda júk aǵynyn aıtpaǵannyń ózinde, jolaýshylar tasymaly aıryqsha órkendedi. Oblys ortalyǵynyń jurtshylyǵy Aqsý qalasyna, Maı, Aqqýly aýdandaryna, ózenniń tómengi salasyndaǵy eldi mekenderge «Raketa» syndy joǵary jyldamdyqqa ıe qanatty jolaýshylar kemesimen kúndelikti qatynaıtyn. Sý joly toqyraý jyldary ekonomıkalyq turǵydan qatty zardap shekken salanyń biri bolyp, mundaǵy kemelerdiń jańalary Reseıge ótkizilse, eskileri temirge tapsyryldy. Osylaısha, Pavlodardaǵy ózen vokzalynda serýenge arnalǵan birneshe jolaýshylar kemesi ǵana qaldy. Al áýselesin áreń súıretken ózen porty jergilikti qurylys materıaldaryna suranystyń arqasynda ómirsheńdigin saqtap qaldy. О́zen arnasynan qum qazyp alyp, onysy qurylysqa, jol salasyna daıyndaıtyn kásiporyn retinde búginde tanymal bolyp otyr. Port degen ataýy ǵana. Áıtpese, úlken kemeler men paromdardy únemi qabyldaıtyndaı qaýqary joq. Mundaǵy ózen krandarynyń kóbi eskirgen, ishki ınfraqurylymy da ońyp turǵan joq. Áıtse de port bul jerden iri tranzıttik júkter ótetindeı etip tıimdi ornalasqan.
«Pavlodar ózen porty» AQ-nyń bas ınjeneri Baýyrjan Áýbákirovtiń aıtýynsha, munda temirjoldar men avtomobıl joldary jaqyn ornalasqan. Eger ózen boıyn órlep kemeler jıi júretin kún týsa, Pavlodar ózen portynyń arqasynda alys-jaqyn sheteldermen jaqsy baılanys ornatýǵa bolady. «Porttyń portaldyq krandary boıynsha problemalar bar, olarǵa kúrdeli jóndeý júrgizý qajet. Keńes odaǵynan qalǵan tehnıkalar ǵoı. Tozyǵy jetse de, keıbir bólshekterin jańartyp, múmkindiginshe jumys qalpynda ustap otyrmyz. Qazir bizde jeti kran bar. Olardyń ishinde altaýy jumys isteıdi. Mundaı krandy tolyq qurastyrý úshin shamamen 600-650 mıllıon teńge qajet», deıdi maman. Qazir kompanııaǵa júk tıegishter qajet eken. Uıym olardy satyp alýdy josparlap otyr. Munyń bárin bir jyldyń ishinde tyndyrý múmkin emes. Al tehnıkalardyń shamamen 70 paıyzy tozǵan.
Osydan birer jyl buryn Qazaqstan men Reseıdiń óńiraralyq yntymaqtastyǵynyń HVI forýmynda Omby oblysynyń gýbernatory Aleksandr Býrkov Ertiste keme qatynasyn damytýdy usynǵany da esimizde. Transshekaralyq ózen arqyly Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy júk tasymaly qazirgi kúni nebári 180-200 myń tonnadan aspaıdy. Bul máseleni retteý úshin qos eldiń basshylary Ertis ózenindegi birqatar máselelerdi retteý boıynsha sheshimder qabyldaýy kerek. Iаǵnı gıdrotehnıkalyq qurylystardy salý, ózenniń túbin tereńdetý, ınfraqurylymdardy damytýdyń birlesken jobalary qabyldansa qup delingen. Alaıda bul usynystar sóz júzinde qala berdi. Eki el de buǵan mán bermeı otyrǵany ókinishti.
Negizi keıingi jyldary Qazaqstandaǵy júk tasymaly boıynsha mańyzdy ózgeristerdi baıqaýǵa bolady. «Orta dálizge» suranys artyp, otandyq ınfraqurylymdarǵa degen qajettilik ósip keledi. Júk aǵyny men jetkizý tizbeginiń ózgerýi sý kóligin damytýǵa ıtermeleıtini sózsiz. Kezinde Belarýs pen Reseı arqyly Eýropaǵa aǵylǵan júk aǵyny qazir burylyp, Qazaqstandy kókteı ótip jatyr. Mamandar halyqaralyq júk tasymaly Qazaqstan arqyly Qytaıǵa, Ortalyq Azııaǵa, Taıaý Shyǵysqa baǵyttalyp otyrǵanyn da aıtady. Sý joly turmaq, avtokólik jáne temirjol tasymaldary boıynsha mundaı aǵyndy qabyldap, ótkizý elimiz úshin úlken qıyndyq týdyryp otyrǵan kórinedi. Mysal úshin temirjol toraptarynda óte tar ýchaskeler kóp. Buǵan qosa irikteý stansalarynyń jetispeýshiligi, temirjol toraptarynyń azdyǵy da úlken másele.
«Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy prezıdıýmynyń Logıstıka jáne kólik komıteti tóraǵasynyń orynbasary Iýrıı Lavrınenkonyń pikirinshe, júk tasymalynyń áleýetin arttyrýda sý joly da mańyzdy ról oınaıdy. Tek buǵan memlekettik deńgeıde mán berilmeı keledi. Memleket ıeligindegi ózen porttarynyń ınfraqurylymyn jańartý, shlıýzderdi talapqa saı etýdiń jańa baǵdarlamasy qajet. «Ertis ózeni boıymen júk tasymaly kezinde jylyna 11 mln tonnaǵa deıin jetken. О́zen ústimen qıyrshyq tas, kómir, munaı ónimderi jáne taǵy da basqa ónimder tasymaldandy. Bul tarapta keıingi jyldary biraz qozǵalys paıda bolyp, Pavlodar men Omby arasynda úlken parom sırek te bolsa júk tası bastaǵany baıqalady. Úkimet músheleri bul jaıly az biletin bolar dep oılaımyn. О́ńirlik bılik buǵan múddeli bolsa, ózen arqyly Reseımen turaqty alys-beristi jolǵa qoıýǵa bolar edi. Qazirgi kúni júkterdi konteınerleý máselesi – asa ózekti. Pandemııa ýaqytynda Qytaı memleketi barlyq júk aǵyny tek konteınerde bolýy tıis degen talap qoıyp, barlyǵyn konteınerde ǵana qabyldady. Júk jóneltýshiler de buǵan beıimdelip, konteınerleýge kóshe bastaǵanyn kórip otyrmyz. Sondyqtan Qazaqstan úshin de konteınerleý baǵdarlamasy qajet. Ony memleket tarapynan qoldasa durys bolar edi. Sý jolynda da konteınerler paıda bolsa, bul tasymaldaý tehnologııalaryna jańashyldyq engizedi. Konteınerge kóshse, tek sýsymaly ónimderdi ǵana emes, ózge de sapadaǵy taýarlardy, qymbat buıymdardy tasymaldaýǵa bolar edi. Mundaı tájirıbe qazirdiń ózinde Eýropada bar ári ol óziniń tıimdiligin baıqatqan» deıdi ol.
Joǵaryda aıtqandaı, Kerekýden Reseıge búginde sý joly arqyly negizinen qum tasymaldanady. О́zen porty basshylyǵynyń sózine súıensek, taýardyń ózge de túrlerin barja jáne paromdar arqyly jetkizýge múmkindik mol. Tek ózen arnasynyń keıbir tustaryn keńeıtý qajet. Uıym ókilderi ózenniń joǵarǵy bóligi, Qytaı jaǵyna da kóz tigip otyrǵanyn aıtaıyq. Keleshekte kórshi elden suranys bolatyn bolsa, Ertistiń ústimen júk kemeleri júretindeı jaǵdaı týdyrýǵa ábden bolady dep esepteıdi mamandar.
PAVLODAR
