Kólik mınıstri Marat Qarabaev Prezıdenttiń 2029 jylǵa deıin respýblıkalyq jelidegi 8 myń shaqyrym joldy sapaly salý jáne rekonstrýksııalaý mindetin qoıǵanyn baıandady.
Máselen, taıaý jyldary jalpy uzyndyǵy 4,7 myń km negizgi avtojol jobalaryn kezeń-kezeńmen iske asyrý josparlanyp otyr. Olar salany jańǵyrtýǵa jáne Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵytynda respýblıkanyń tranzıttik áleýetin nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan.
Búginde birinshi kezekte 2 myń shaqyrymǵa arnalǵan úsh joba tur. Olar boıynsha óte aýqymdy jumys júrgizilgen. Bul «Reseı Federasııasynyń shekarasy – Mártók – Aqtóbe – Ulǵaısyn – Qyzylorda», «Jezqazǵan – Qaraǵandy» jáne «Saryaǵash qalasyn aınalyp ótý» trassalary. Keıbir ýchaskelerde qurylys-montajdaý jumystary júrip jatyr, al basqalary boıynsha jumystar 2024 jáne 2025 jyldary bastalady dep josparlanyp otyr.
Sonymen qatar jol boıyndaǵy servıs ınfraqurylymyn damytý jumystary jalǵasyp keledi. Búginde respýblıkalyq mańyzy bar joldardyń boıynda 1,6 myńnan astam qyzmet kórsetý nysany jumys isteıdi, olardyń 78%-y Ulttyq standart talaptaryna sáıkes keledi. Jyl sońyna deıin taǵy 78 jańa nysandy, sondaı-aq 25 jyly sanıtarlyq-gıgıenalyq qondyrǵyny iske qosý josparlanyp otyr. Jalpy 2029 jylǵa qaraı Ulttyq standartqa sáıkes keletin 300-den astam jańa qyzmet kórsetý nysanynyń qurylysy júrgizilmek.
Jergilikti joldar jelisine keletin bolsaq, búginde 70 myń shaqyrym joldyń 85%-y – normatıvtik jaǵdaıda. Bıyl ákimdikter 4,2 myń shaqyrym jolda jumys júrgizýde. Jalpy, 2029 jylǵa deıin oblystyq jáne aýdandyq mańyzy bar 14 myń shaqyrym joldy jóndeý josparlanǵan.
Sonymen qatar avtojol salasyn reformalaý aıasynda avtojoldar salý úderisin baqylaýdy kúsheıtý tetikteri engizilip, normatıvtik qujattar jetildirilip keledi.
Premer-mınıstr osyǵan deıin halyqaralyq qarjy uıymdarynyń qarajaty esebinen iske asyrylatyn iri avtojol jobalary boıynsha konkýrstardy kóbine talaptarǵa saı keletin sheteldik kompanııalar jeńip otyrǵanyn atap ótti. Sodan keıin olar tapsyrystardy otandyq fırmalarǵa qosalqy merdigerlikke tapsyryp otyrǵan.
Endi keıbir talaptardy ózgertý boıynsha júrgizilgen jumystardyń nátıjesinde (jyldyq qarjy aınalymy kórsetkishin tómendetý, elimizde óz ıelikterinde arnaıy tehnıkasynyń bolýy týraly talapty qosý, jumystardyń 50%-dan astamyn qosalqy merdigerlikke tapsyrýǵa jol bermeý jáne t.b.) qazaqstandyq kompanııalar derbes ne konsorsıýmdarǵa birige otyryp, osyndaı konkýrstarda jeńiske jetip, óz kiristerin edáýir arttyra alady.
Sondaı-aq otyrysta «QazAvtoJol» UK» AQ basqarma tóraǵasy Meıirhat Qasymbaev baıandama jasady. О́ńirlerde júrgizilip jatqan jumystar týraly Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Narıman Tóreǵalıev, Atyraý oblysynyń ákimi Serik Shápkenov pen Jetisý oblysynyń ákimi Beıbit Isabaev aıtyp berdi.
Premer-mınıstr kólik salasy eldiń ekonomıkalyq damýynyń lokomotıvteriniń birine aınalýǵa tıis ekenin atap ótti. Bıyl táýligine 50 myńǵa jýyq avtokólikti ótkizýge múmkindik beretin «Úlken Almaty aınalma avtomobıl joly» alǵashqy konsessııalyq jobasy iske asyryldy. «Almaty – Qaraǵandy», «Taldyqorǵan – О́skemen», «Merki – Býrylbaıtal», «Aqtóbe – Qandyaǵash» jáne «Atyraý – Astrahan» sııaqty iri avtojol jobalary aıaqtalýǵa jaqyn.
Bul rette Úkimet basshysy joldardyń sapasy jıi synǵa ushyrap jatatynyn atap ótti.
«Turǵyndardan túsetin shaǵymdar týraly bilesizder. Qarapaıym adamǵa ol respýblıkalyq deńgeıdegi jol ma, álde jergilikti jol ma, eshqandaı aıyrmashylyǵy joq. Halyqqa úıdiń janynda, qalada, aýylda nemese eldi mekender arasynda jaqsy joldar qajet. Bul bárimizge, bizdiń ekonomıkamyzǵa qajet», dedi Álıhan Smaıylov.
Úkimet basshysy qurylys maýsymy aıaqtalýǵa jaqyn ekenin, sondyqtan qyrkúıek aıynda jol-qurylys jumystaryn aıtarlyqtaı jandandyrý qajettigin atap ótti. Bul rette Premer-mınıstr kóktemde «asfalt qarmen birge shaıylyp ketpes úshin» joldardyń tıisti sapasyn qamtamasyz etýdi talap etti.
«Ákimdikterdiń ınjenerlik kommýnıkasııalardy júrgizgennen keıin joldy qaıta qalpyna keltirýdi keshiktirýi qalypty jaǵdaıǵa aınalyp bara jatyr. Almaty qalasynyń Qarasý shaǵyn aýdanynda kommýnıkasııalar júrgizilgennen keıin 5 jyldan astam joldyń bolmaýy – osynyń birden-bir mysaly. Bir top belsendi Mamandandyrylǵan aýdanaralyq ákimshilik sotqa shaǵym túsirgen. Bul rette tehnıkalyq qadaǵalaý men energetıka basqarmasy jol tóseminiń sapaly qaıta qalpyna keltirilgeni týraly esep bergen. Oǵan qosa joldyń joqtyǵyna Almatydaǵy Rahat shaǵyn aýdanynyń turǵyndary shaǵymdandy», dedi Álıhan Smaıylov.
Úkimet basshysynyń aıtýynsha, eldi mekenderdi «syrtqy álemmen» baılanystyratyn joldarǵa erekshe nazar aýdarý qajet, sebebi adamdardyń ómiri men densaýlyǵy osyndaı joldardyń bolý-bolmaýy nemese olardyń jaı-kúıine baılanysty.
Úkimet basshysynyń sózinshe, birqatar óńirde jol salýǵa arnalǵan bıýdjet qarajatyn maqsatsyz jáne tıimsiz paıdalaný jaǵdaılary tirkelgen. Máselen, Jetisý oblysynyń prokýrory aqshany zańsyz jumsaý faktilerin anyqtap, jalpy somasy 3 mlrd teńgege 35 konkýrs boıynsha rásimder toqtatyldy.
Taǵy bir mańyzdy másele – avtomobıl joldarymen aýyr júk mashınalarynyń júrýi.
«Bir joldy jóndeý jáne salý kezinde júk kólikteri basqa joldardy, sonyń ishinde jańadan jóndelgen joldardy búldiretin jaǵdaılar jıi kezdesedi. Mysaly, Qaraǵandy oblysyndaǵy «Narmanbet – Balqash» avtojolynda jańadan jóndelgen jol boıynsha Shubartaý karerinen ken tasymaldana bastaǵan. Ken tıelgen júk kóliginiń salmaǵy – 60 tonna! Saldarynan jańa asfalt búlindi. Mundaı mysaldar kóp, tipti qalalarda da kezdesedi», dedi Álıhan Smaıylov.
Premer-mınıstr joldardy jobalaý jáne salý, sondaı-aq olardy kútip ustaý máselelerin keshendi túrde sheshý qajettigin atap ótti. Ol úshin Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha Kólik mınıstrligi arnaıy qaıta qurylyp otyr.
«Vedomstvonyń aldyna jol qurylysy salasyn qaıta qurý boıynsha naqty mindetter qoıyldy. Jol aktıvteri sapasynyń ulttyq ortalyǵynyń sapasyz júrgiziletin jol-qurylys jumystaryna jol bermeý, jańa tehnologııalar men materıaldardy engizý jónindegi rólin kúsheıtý qajet. Sondaı-aq talaptardy qatańdatyp, jańa normatıvtik qujattardy qabyldaý qajet», dedi Úkimet basshysy.
