Búginde ómirdiń bıik belesine kóterilgen Áýeznur Qajenov týraly zań, quqyq, sot salasynda izin basqan áriptesterine shyn máninde aqylshy aǵa bola bildi, áli kúnge deıin burynǵy-keıingi qyzmet oryndarynda qadirli dep senimmen aıta alamyz.
Áýeznur Beısenuly qasıetti Abaı, Shákárim, Muhtar Áýezov topyraǵynda týǵannan keıin be, jasynan bilimge, danalyqqa qushtar bolyp óskeni baıqalady. Álem jáne ult tarıhyndaǵy órkenıetti izdenisterdi, erkindik pen teńdik jolyndaǵy eren isterdi ret-retimen, oraıyna qaraı baıandaǵanda oqyǵan mektebiniń biliktiler ordasy bolǵanyna kóz jetkizesiz. Ol – aǵa urpaqqa maqtanysh, jas býynǵa úlgi, eline syıly zańger. Qanshama joǵary laýazymdy qyzmet atqaryp, bilikti basshy bolsa da, qarapaıymdyǵy ústem turatyn el aǵasy, kásibı tálimger. Professor, zań ǵylymdarynyń kandıdaty. 70-jyldary Qazaq memlekettik ýnıversıteti zań fakýlteti marǵasqalarynan bilim alǵan. Osy fakýltettiń akademık-professorlary Respýblıka kúnine negiz bolǵan «Egemendik deklarasııasynyń» zańnamalyq irgetasyn qalaǵanyn da umytpalyq. Dál sol elimiz úshin tarıhı kezeńde Áýeznur Beısenuly Qazaq KSR memlekettik bas arbıtriniń birinshi orynbasary qyzmetin atqaryp júrdi.
Zańgerdiń qyzmet soqpaǵy 1978 jyly Semeı oblystyq atqarý komıteti ádilet bólimi keńesshisi laýazymynan bastaldy. Ári qaraı oblystyq sottyń múshesi, oblystyq ádilet bólimi basshysynyń orynbasary, Qyzylorda oblystyq atqarý komıteti ádilet bóliminiń bastyǵy, Qazaq KSR memlekettik bas arbıtriniń birinshi orynbasary, Qazaqstan Joǵarǵy arbıtraj soty tóraǵasynyń birinshi orynbasary, Táýelsiz Memleketter Dostyǵy Ekonomıkalyq sotynyń sýdıasy, Joǵarǵy Sottyń sýdıasy, Pavlodar oblystyq sotynyń tóraǵasy syndy shetinen jaýapty da mańyzdy qyzmetterdi atqardy.
Biz ózimizdi el tanıtyn osyndaı deńgeıdegi tulǵanyń shákirti sanaımyz. Áli esimde, ýnıversıtetten zańger mamandyǵyn alyp, endi qyzmet isteı bastaǵan kezim. Laýazymdy basshy bolǵandyqtan, kishipeıildilik tanytyp, sýbordınasııa saqtap, betpe-bet júzdesýge bata almaıtynmyn.
Áýeznur Beısenuly Joǵarǵy Sottyń sýdıasy bolyp júrgende taǵdyrdyń qalaýymen kómekshisi bolyp jumys isteý buıyrdy. Sol ýaqyttan bastap ol kisi basshy, ustaz, aǵa retinde qyzmetim men ómirime baǵyt-baǵdar berip, kásibı ósip, damýyma zor úlesin qosty. Qaramaǵynda jumys istegen úsh jyldyń ishinde edáýir tájirıbe jınadym. Adamı, kásibı sabaqtastyqtyń tálimin aldym. Aǵamyzdyń minezi syrt kózge qatal kóringenmen, óte sabyrly, eshkimge de, eshýaqytta da daýys kótermeıtin, emosııaǵa boı aldyrmaıtyn. Ustamdylyǵy kásibı ortada erekshe baǵalanýshy edi. Ol kisi Qazaq gýmanıtarlyq zań ýnıversıtetinde stýdentterge «Memlekettik quqyqtanýdan» dáris berip júrdi. Sabaq berýden jalyqpaıtyn. Onyń sebebin suraǵanymyzda, zańgerlik salaǵa adal aǵamyz talapty jastarǵa jıǵan bilimi men tájirıbesin berýge qushtarlyǵyn, bul jaǵdaı ózin-ózi tártipke salatynyn jáne ár adam bir orynda turmaı, odan ári jetilýi qajettigin alǵa tartatyn. Qorshaǵan ortasyndaǵy adamdardyń, áriptesterdiń kıim kııý, ózin-ózi ustaý mádenıetine erekshe kóńil aýdaratyn. Bizge tipti galstýk pen aıaqkıimdi durys tańdaýdy jalyqpaı úıretetin.
Sýdıalar odaǵy tóraǵasy qyzmetin atqaryp júrgende uıymdastyrýshylyq, dıplomatııalyq qabileti óte joǵary ekenin ańǵardym. Baısaldy, sabyrly, salıqaly mineziniń arqasynda uıymdastyrý máselelerin daýryqpaı, jón-jónimen tez arada, jyldam sheshetin. 2009 jyly QR Sýdıalarynyń V sezi Áýeznur Beısenulynyń arqasynda joǵary deńgeıde uıymdastyrylyp ótkizildi. Ol kisi basshy retinde de, maman detinde de biraýyz sózben birneshe isti qatar tyndyratyn.
Áýeznur Beısenuly – zań ǵylymynda orny bar tulǵa. Ol halyqaralyq quqyq salasyndaǵy kandıdattyq dıssertasııasyn Reseı ǵylym akademııasy Memleket jáne quqyq ınstıtýtynda sátti qorǵap shyqqan. Osy salada 25 ǵylymı maqalanyń, «TMD ekonomıkalyq soty» atty kitaptyń avtory.
Professor Áýeznur Qajenovtiń Qazaqstannyń tuńǵysh Konstıtýsııasyna da qosqan úlesin aıta ketken oryndy. Ol – 131 negizgi jáne 13 ótpeli baptan turatyn alǵashqy Konstıtýsııa avtorlarynyń biri. Osy eńbegi úshin oǵan 1993 jyly «Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen zańgeri» ataǵy berildi. Al 2002 jyly Áýeznur Beısenuly Reseıdiń zań salasyndaǵy eń joǵary «Femıda» syılyǵymen marapattaldy.
Tanymal zańger – geosaıasat, ekonomıka, quqyq, sot, qoǵamdyq tártip, t.b. salanyń álemdik jáne óńirlik ózekti máselesi turǵysynan tolyq maǵlumat bere alatyn kánigi sarapshy, kásibı keńesshi. Ári-beriden soń elde ekonomıkalyq aımaq qurý týraly túrli ásire ıdeıa kóterilgende, ol úzildi-kesildi qarsy shyǵyp: «Bizge egemendik pen táýelsizdiktiń ár qundylyǵy qymbat. Eldegi ekonomıka men naryq tolyq qalyptaspaıynsha, ekonomıkalyq aımaq qurý kúshtiniń jeteginde ketýge aparyp soǵady. Biraq bul – bolashaqta oılanatyn qadam», dep kesimdi pikir aıtýdan da taısalmaǵan.
Áýeznur Beısenuly – shyǵarmashylyqqa jaqyn adam: oraıyna qaraı án aıtyp, gıtarada oınaıdy. Zań salasynan zeınetke shyqqan soń áriptester arasynan voleıboldan komanda quryp, búginge deıin osy sport salasynyń turaqty oıynshysy.
Áýez aǵamyz tabıǵat aıasyn erekshe unatady. Ásirese demalys kezinde Alakólge jyl saıyn baratyn. Biz birneshe ret osy jerde kezdesken sátterimiz boldy. Bir joly aǵamyzben Alakólden poıyzben qaıtyp kele jatyp suhbattastyq. Poıyz dámhanasynda birge keshki as iship, oı bólisken sátti ómirimniń oljasy sanaımyn. Men sonda aǵamyzdan: «Jas kezińizden bastap uzaq jyl boıy bura tartpaı, abyroımen joǵary qyzmetterdi atqaryp kelesiz. Osynyń syry nede?» dep suradym. Sonda Áýeznur Beısenuly: «Eń bastysy erinbeı, qajyrly eńbek etip, adamı qasıetti joǵaltpaý mańyzdy. Sondaı-aq barlyq adammen til tabysyp, senimdi qarym-qatynas ornata bilý qajet», dep jaýap berdi.
Eńbek pen ómir jolynda qarapaıymdylyǵy men bedeli teń túsetin tálimger ustazdy, janashyr aǵany, otanshyl tulǵany keziktirgen qandaı ǵanıbet. Biz – sondaı baqytqa bólengen býynbyz. Ustazdarǵa, aǵa býynǵa myń da bir rahmet. Tájirıbesi mol zań qaıratkeri Áýeznur Beısenuly ádilettilik pen adaldyqty murat etip otyrǵan elimizdiń talaı qajetine jaraıdy dep senemiz.
Arman JÚKENOV,
Aqmola oblystyq sotynyń tóraǵasy
