Kollajdy jasaǵan – Záýresh SMAǴUL, «EQ»
«Kedeılikti qysqartyp, halyqtyń ál-aýqatyn arttyrýdyń eń senimdi joly – jumyspen qamtý. Alaıda ekonomıkalyq ósimniń baıaýlaýy jumys oryndaryn qurýdy aıtarlyqtaı qıyndatady. О́sim boljamynyń úkim emes ekenin de eskerý kerek. Bizde jaǵdaıdy ózgertetindeı múmkindik bar, biraq ol úshin bárimiz birlesip eńbek etýimiz kerek», deıdi Dúnıejúzilik bank basshysy Adjaı Banga.
Qalyptasýshy naryqtar jáne damýshy ekonomıka elderi ázirge jaqynda bolǵan bank daǵdarysynan zardap shege qoıǵan joq. Biraq qazirgi júrip bara jatqan joldary da birshama qaterli. Álemdik naryqtaǵy nesıeleý sharttarynyń qatańdatylýy saldarynan qalyptasýshy naryq jáne damýshy ekonomıka elderi halyqaralyq oblıgasııa naryǵyna degen qoljetimdilikten aıyrylǵan. Nesıe qoljetimdiliginiń tómendeýi ondaı elderde qatty sezilip otyr.
«Álem ekonomıkasy qaýipti jaǵdaıda. Shyǵys jáne Ońtústik Azııadan basqa barlyq aımaq kedeılikti joıý, klımattyń ózgerýimen kúresý jáne adam kapıtalyn tolyqtyrý úshin qajetti damý dınamıkasynan alshaq. 2023 jyly saýda ósimi pandemııaǵa deıingi jyldardaǵy ósimniń úshten birinen az bolady. Damýshy ekonomıkalardaǵy paıyzdyq mólsherlemelerdiń ósýine baılanysty qaryz aýyrtpalyǵy kóbeıedi. Bul rette turaqty damý maqsattaryna jetý úshin tıisti qarjylandyrý qajettiligi jeke ınvestısııalar kóleminiń eń optımıstik boljamdy kórsetkishterinen áldeqaıda asyp túsedi», deıdi Dúnıejúzilik banktiń damý ekonomıkasy boıynsha vıse-prezıdenti jáne bas ekonomısi Indermıt Gıll.
Dúnıejúzilik bank bas ekonomısiniń orynbasary Aıhan Koseniń aıtýynsha, ekonomıkasy damyp kele jatqan kóptegen el ekonomıkanyń álsiz ósýi, turaqty joǵary ınflıasııa jáne qaryzdyń rekordtyq deńgeıi máselelerin sheshýge tyrysyp jatyr. Alaıda jańa qaýipter, máselen, damyǵan ekonomıkalardaǵy qarjylyq shıelenistiń qaıta ósýiniń saldarynyń keń taralý yqtımaldyǵy jaǵdaıdy odan ári nasharlatýy múmkin.
Olardyń boljamynsha, osy jyly damyǵan ekonomıkalardaǵy ósim 0,7 paıyzǵa (2022 jyly ol 2,6 paıyz boldy) baıaýlaıdy jáne 2024 jyly tómen deńgeıde qalady. 2023 jyly 1,1 paıyzǵa ósim kórsetetin AQSh-ta sońǵy bir jarym jyl ishinde paıyzdyq mólsherleme kúrt ósimi áseriniń jalǵasýyna baılanysty 2024 jyly ósim qarqynynyń tómendeýi 0,8 paıyzǵa deıin álsireýi múmkin. Eýroaımaqta 2023 jyly ósim 0,4 paıyzǵa deıin quldyraıdy degen boljam bar (2022 jyly ol 3,5 paıyz boldy). Buǵan aqsha-kredıt saıasatynyń qatańdaýy jáne energııa resýrstarynyń baǵasyn kóterýdiń uzaqqa sozylǵan áseri sebep.
Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary Álııa Moldabekovanyń aıtýynsha, jahandyq ekonomıkada ártúrli ahýal qalyptasyp otyr. Tamyzda syrtqy naryqtarda kartına árqalaı qalyptasty, qarjy naryǵyna qatysýshylar áli de Federaldy Rezerv Júıesiniń (FRJ) rıtorıkasyn muqııat qadaǵalaýda deıdi ol.
«Qatań rıtorıka aıasynda AQSh dollarynyń DXY ındeksi tamyz aıynyń qorytyndysy boıynsha 1,7 paıyzǵa, al damýshy naryqtardaǵy valıýtalardyń ındeksi 1,9 paıyzǵa tómendedi. Qytaıdyń jyljymaıtyn múlik sektoryndaǵy daǵdarys qarjy sektoryna taralyp, Qytaı úshin ekonomıkalyq táýekelderdi kúsheıtý ústinde. AQSh qor naryǵy jyl basynan beri aıtarlyqtaı kóterilýden keıin tamyzda dollardyń nyǵaıýy aıasynda shoǵyrlanǵany baıqaldy. Bul jaǵdaı FRJ mólsherlemelerin tómendetý sıkliniń bastalýyn kútýshilerdiń keshigýimen baılanysty boldy. Mysaly, naryqqa qatysýshylar FRJ-nyń negizgi mólsherlemeni qanshalyqty joǵary kóterýi týraly máseleden negizgi mólsherleme osy deńgeıde qanshalyqty uzaq ýaqyt saqtalyp turatyny týraly máselege aýysty. AQSh-taǵy resessııanyń bastalýyn kútý qysqardy», deıdi.
Onyń aıtýynsha, FRJ-nyń negizgi mólsherlemege qatysty «higher for longer» rıtorıkasy, tamyz basynda AQSh-tyń kredıttik reıtıngin Fitch reıtıngtik agenttiginiń «AAA»-dan «AA+»-ke deıin bir satyǵa tómendetý týraly jańalyǵy AQSh qazynashylyq oblıgasııalary kiristiliginiń ósýine jáne aksııalar naryǵyndaǵy satylymdarǵa alyp keldi. Osy oraıda barlyq aktıv klastary qysymǵa ushyraǵan. Osylaısha, Ulttyq qordyń ınvestısııalyq kirisi tamyzda teris qalyptasypty.
Aldyn ala derekterge sáıkes Ulttyq qordaǵy valıýtalyq aktıvterdiń kólemi ótken aıda shamamen 300 mln dollarǵa tómendep, tamyz aıynyń sońynda 59,9 mlrd dollardy quraǵan.
Eýrazııalyq damý bankiniń dereginshe 2023 jyly qańtar-tamyz aralyǵynda Qazaqstannyń ishki jalpy ónimi 4,9 paıyzǵa ósken (2023 jylǵy qańtar-shildedegi 4,8 paıyzdan keıin). О́simge ınvestısııa faktory (jyldyq +12,2 paıyz) oń áser etken. О́nerkásiptik óndiris pen qyzmet kórsetý sektorynda joǵarǵy deńgeıdegi aınalym baıqalady deıdi EADB sarapshylary. OPEK+ kelisimi aıasyndaǵy mindetteme (munaı óndirisin qysqartý týraly) ishki jalpy ónim ósimine tejeý bolýy múmkin. Bank sarapshylary 2023 jyly elimizdiń ishki jalpy ónimi 4,3 paıyz bolady dep kútedi.
