Shetel ınvestorlarynyń jáne respýblıkanyń barlyq óńirinen 2 myńnan astam delegattyń qatysýymen ótip jatqan forýmda el ekonomıkasy naqty sektorynyń qajettilikteri úshin taýarlardy, jumystar men kórsetiletin qyzmetterdi lokalızasııalaýdy keńeıtý múmkindikteri, sondaı-aq jer qoınaýyn paıdalanýdy, kómir ónerkásibin, kólik jáne energetıka salalaryn odan ári damytý máseleleri talqylanyp jatyr.
Forýmnyń plenarlyq otyrysy bastalar aldynda Úkimet basshysy «О́ndiristi lokalızasııalaý boıynsha otandyq taýar óndirýshilerdiń bolashaǵy men múmkindikteri» atty sıfrlyq kórmemen tanysty. Kórmede otandyq mashına jasaý, jıhaz jáne aǵash óńdeý ónerkásibi ónimderiniń úzdik úlgileri, qurylys materıaldary, hımııa ındýstrııasy taýarlary, ınjenerlik kommýnıkasııalar salasyndaǵy ozyq sheshimder jáne t.b. usynyldy. Kórmede óńdeý ónerkásibiniń túrli salalarynda jumys isteıtin barlyǵy 100-den astam kompanııa tanystyryldy.
Premer-mınıstr plenarlyq sessııada sóılegen sózinde el ekonomıkasy keıingi jyldarda syrtqy jaǵdaılarǵa beıimdelgenin jáne turaqty ósý jolyna túskenin basa aıtty. Atap aıtqanda, bıylǵy 10 aıdyń qorytyndysy boıynsha ekonomıkanyń ósýi 4,9%-dy qurady.
«Úkimet pen Ulttyq banktiń is-sharalary arqasynda ınflıasııa 10,8%-ǵa deıin, ıaǵnı 2 esege baıaýlady. Aldymyzda ári qaraı ınflıasııany tómendetý mindeti tur. Tıisti sharalar kesheni aıasynda otandyq óndiris kólemin ulǵaıtý – negizgi baǵyttardyń biri», dedi Álıhan Smaıylov.
Onyń aıtýynsha, kásipkerlikti damytý jáne ony qoldaý – Úkimet jumysynyń negizgi bóligi. Sondyqtan bıznestiń máseleleri Úkimette «Atameken» palatasymen birlese turaqty túrde qaralyp keledi.
«Shaǵyn jáne orta bıznestiń ishki jalpy ónimdegi úlesi 36,4%-ǵa deıin ulǵaıdy. Osy sektorda jumyspen qamtylǵandar sany bıyl 14%-ǵa ósip, 4,3 mln adamdy qurady», dep atap ótti Premer-mınıstr.
Sonymen qatar respýblıkada bıznesti júrgizý úshin qolaıly jaǵdaı jasaý baǵytynda júıeli is-sharalar qabyldanyp keledi. Máselen, bızneske qoıylatyn artyq talaptardy qysqartý úshin jańa retteýshi saıasat iske asyrylýda. Qazirdiń ózinde 9 myń artyq talap qysqartyldy. Jyl sońyna deıin taǵy 1 myńy qysqarady.
«Táýekelderdi basqarý júıelerin avtomattandyrý nátıjesinde 1 qańtardan bastap tekserýler adamı faktorsyz taǵaıyndalady. Bul, sonymen birge, tekserýler sanyn 2 esege qysqartady», dep atap ótti Álıhan Smaıylov.
Sonymen qatar salyqtyq ákimshilendirýdi ári qaraı damytý úshin ony sıfrlandyrý jumystary jalǵasady. Shaǵyn jáne orta bıznesti salyqtyq yntalandyrý sheńberinde bıyldan bastap 4% mólsherleme boıynsha bólshek salyq rejimi engizildi. Bul rette mıkro jáne shaǵyn bıznes úshin enbekaqy tóleý qorynan biryńǵaı tólem bekitildi, jáne onyń júktemesi 20%-ǵa tómendetildi.
Budan basqa, iri bıznes jańa óndirý jobalaryna ınvestısııalardy salýdy yntalandyrý úshin 5 jylǵa deıin paıdaly qazbalardy óndirý salyǵynan bosatylady.
«2025 jyldan bastap jańa Salyq kodeksi iske qosylady. Onda barlyq óńdeýshi sektorlarynyń jańa jobalary 3 jyl merzimge salyqtardan bosatylady», dedi Premer-mınıstr.
Álıhan Smaıylov bıznesti qarjylandyrý máselesi óte mańyzdy ekenin atap ótti. Onyń aıtýynsha, osy turǵyda damý ınstıtýttarynyń róli erekshe.
Máselen, «Báıterek» holdıngi jyl basynan beri bızneske 2,2 trln teńgeniń kóleminde qarjylyq qoldaý kórsetti. Sonyń ishinde, Qazaqstan Damý banki arqyly 314 mlrd teńge bólindi. О́nerkásipti damytý qory jalpy quny 195 mlrd teńgeden asatyn jobalardy qarjylandyrdy. Qosymsha 300 mlrd teńgeniń jobalary boıynsha jumys jalǵasýda. «Damý» qory arqyly 115 mlrd teńgege tikeleı nesıeler berildi. Bul rette bólingen sýbsıdııalar men kepildikter esebinen bankter bızneske 930 mlrd teńge nesıe berdi.
«Memleket basshysy 3 jyl ishinde qazaqstandyq qamtýdy 60%-ǵa deıin jetkizý boıynsha naqty mindet qoıdy. Ol úshin qajetti áleýet pen resýrstar bar. Bul, eń aldymen, ımportqa táýeldilikti tómendetýdi talap etedi», dedi Álıhan Smaıylov.
Mysal retinde Úkimet basshysy munaı-gaz salasyn keltirdi, onda satyp alýlardyń eń úlken úlesi 3 iri konsorsıýmǵa tıesili. Bul – búkil energetıka salasyndaǵy satyp alýlardyń – 75%-y.
«Jyl basynan beri satyp alýlardyń kólemi 3,5 trln teńgeni qurady, onyń 1,9 trln teńgesi – jergilikti qamtý úlesine berilip otyr. Onyń nebári 9%-y ǵana taýarlarǵa tıesili», dedi Premer-mınıstr.
Basqa salalarǵa toqtala otyryp, Úkimet basshysy taý-ken sektorynda satyp alynatyn otandyq taýarlardyń úlesi – 15%, mashına jasaýda – 13,5%, farmasevtıkada 20%-dy quraıtynyn atap ótti.
«Sondyqtan «Atameken» ulttyq palatasynyń qatysýymen óndirýshiler men iri kásipkerler arasynda iskerlik baılanystar ornatý boıynsha júıeli jumysty uıymdastyrý mańyzdy dep sanaımyz. Bul bizdiń iri kásiporyndardyń aınalasynda shaǵyn jáne orta bıznes beldeýin damytýǵa múmkindik beredi», dedi Álıhan Smaıylov.
Premer-mınıstr Úkimet respýblıkanyń barlyq óńiriniń orta bıznes ókilderimen birqatar kezdesý ótkizgenin aıtty. Olarǵa jergilikti óndiristi uıymdastyrýǵa perspektıvalary joǵary ónerkásiptik baǵyttar usynyldy.
«Ol úshin ınvestısııalyq zańnamada memlekettik qoldaý sharalary kózdelgen. Bıznes ókilderin óndiristerdi lokalızasııalaý úshin belsendi jumys isteýge shaqyramyz», dedi Premer-mınıstr.
Úkimet basshysynyń sózinshe, iri kásiporyndar ózderiniń jergilikti qamtýdy damytý baǵdarlamalaryn qabyldaýǵa tıis. Onyń ishinde uzaqmerzimdi offteık-kelisimsharttar jasasý negizgi qural bolýy kerek.
Bıznes tarapynan birqatar usynys aıtylǵanyn, olardyń kóbi Úkimet pen «Atameken» UKP birlesken jumysynyń arqasynda iske asyrylyp jatqanyn atap ótti. Atap aıtqanda, bul otandyq óndirýshilerdiń jer qoınaýyn paıdalanýshylarmen jáne basqa da iri kompanııalarmen jasaǵan offteık-kelisimsharttaryn nesıeler men ınvestısııalar tartý úshin kepil retinde tanýǵa qatysty.
«Biz bul máseleni Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigimen birge pysyqtadyq. Kvazımemlekettik jáne BB- halyqaralyq reıtıngi bar kompanııalarmen, sondaı-aq iri júıe quraýshy kásiporyndarmen jasalǵan offteık-kelisimsharttar nesıe úshin senimdi kepil bola alady degen tıisti normatıvtik sheshim qabyldandy. Munyń qalaı bolatynyn kóremiz. Ári qaraı osyndaı kepilderdi qoldaný órisin keńeıtemiz», dedi Álıhan Smaıylov.
Sonymen qatar Úkimet basshysynyń aıtýynsha, standarttalmaǵan taýarlardy bırjalyq saýdadan tolyǵymen alyp tastaý týraly sheshim qabyldandy. Bul sheshimniń qashan jáne qalaı kúshine enetini týraly aqparat keıinirek BAQ arqyly taratylatyn bolady.
Oǵan qosa Premer-mınıstr otandyq óndirýshiniń mártebesin rastaıtyn CT-KZ jáne ındýstrııalyq sertıfıkattardyń kúshin joıý jónindegi jumys týraly aıtty.
«Biz «Atameken» UKP-men birlesip, otandyq ónim óndirýshilerdiń biryńǵaı tizilimi bolady degen sheshim qabyldadyq. Eshqandaı sertıfıkat alýdyń qajeti bolmaıdy. О́ndirýshiler men olar shyǵaratyn taýarlar týraly málimetter osy tizilimde onlaın túrde qoljetimdi. Kez kelgen ýaqytta barlyq múddeli tulǵa oǵan kirip, qajetti aqparatty ala alady. Osylaısha, biz osy sertıfıkattardy berý tájirıbesin toqtatamyz. Aqparat barlyq paıdalanýshy úshin onlaın túrde tegin ári qoljetimdi», dedi Álıhan Smaıylov.
Bıznestiń barlyq syndarly usynysy forým qorytyndysy boıynsha jınaqtalyp, Úkimettiń odan arǵy jumysynda paıdalaný úshin júıelendiriletinin de atap ótti.
«Barlyq qatysýshyny óz usynystaryn aıtýǵa shaqyramyn. Sizdermen birge ekonomıkany, elimizdi alǵa jyljytý úshin durys sheshimder qabyldaýǵa daıynbyz», dedi Álıhan Smaıylov.
Sonymen qatar Úkimet basshysy kadrlyq qamtamasyz etýdi kúsheıtý máselelerine de toqtalyp ótti.
«Biz sheteldik mamandardy almastyratyn óz kadrlarymyzdy oqytýymyz qajet. Bul turǵyda iri kásiporyndarymyz oqý oryndaryna qamqorlyq jasap, sodan keıin túlekterdi jumysqa alýy kerek», dedi.
Qorytyndylaı kele, Álıhan Smaıylov otandyq qamtýdy damytý eń ózekti máselelerdiń biri ekenin atap ótti. Osy maqsatta qarjy bólinip, memlekettik qoldaý sharalary kórsetiledi.
«Bıznes qolda bar barlyq múmkindikti paıdalanýy kerek. Úkimet óz tarapynan, Sizderdiń barlyq usynystaryńyzdy, oı-pikirlerińizdi eskerýge daıyn», dedi Premer-mınıstr.
Sonymen qatar forým aıasynda otandyq óńdeý ónerkásibin damytýǵa baǵyttalǵan kelisimsharttarǵa qol qoıý rásimi ótti. «ERG», «Qazaqmys», «Qazmyrysh», «KAZ Minerals» kompanııalary sııaqty iri jer qoınaýyn paıdalanýshylar men ottandyq óndirýshiler arasynda jalpy quny 58 mlrd teńge bolatyn offteık-kelisimsharttar, uzaqmerzimdi sharttar men memorandýmdar jasaldy.
