– «QazMunaıGaz» UK AQ qoldaýymen júzege asyp jatqan áleýmettik bastamalardyń ishindegi «Jarqyn bolashaq» jobasyn erekshe atap ótýge bolady. Meniń bilýimshe elimizdiń ulttyq kompanııalarynyń ishinde mektep oqýshylaryna arnalǵan jobalar joqtyń qasy. Osy rette «QazMunaıGaz» kompanııasy tarapynan grant bólip, elimizdiń elıtalyq oqý oryndarynda balalardy oqytý týraly bastamanyń shyǵý tórkini týraly aıtyp berseńiz?
– «QazMunaıGaz» UK AQ elimizdiń ekonomıkasynyń negizin qurýshy iri kompanııalardyń biri. Kompanııa sonymen birge elimizdegi áleýmettik máselelerdi sheshýge de aıtarlyqtaı kóńil bólip otyr. Solardyń biri Jarqyn bolashaq» jobasy − «QazMunaıGaz» ulttyq kompanııasy AQ Basqarma tóraǵasy Maǵzum Myrzaǵalıevtyń tikeleı bastamasymen Jańaózen qalasy men Mańǵystaý oblysyndaǵy balalardyń bilim deńgeıin arttyrýǵa múmkindik týǵyzý maqsatynda iske asyrylyp otyr. Atap óter bolsaq, byltyr UBT-nyń respýblıkalyq orta deńgeıi 66% qurasa, Mańǵystaý oblysynyń oqýshylarynyń kórsetkishi 38%-dy kórsetti. Iаǵnı deńgeı 42,5% tómen kórsetkishtermen tirkeldi. Osy kórsetkishterdiń negizinde bul óńirdegi bilim deńgeıin eskere otyryp, «QazMunaıGaz» áleýmettik jobalardyń ishindegi eń mańyzdysy − bilim berý máselesine jete kóńil bólýde. Osy maqsatta shuǵyl túrde «Jarqyn bolashaq» baǵdarlamasynyń mehanızmi daıyndaldy. Osylaısha, 2022-2023 jáne 2023-2024 oqý jyldarynda jobaǵa oqýshylar qabyldandy.
– Bul joba qazir respýblıka aýmaǵynda qansha óńirdi qamtyp otyr? Jasóspirimder tarapynan jobaǵa degen suranysty qalaı baǵalar edińiz?
– Jobanyń iske qosylýy Mańǵystaý oblysyndaǵy balalardyń bilim deńgeıin arttyrý maqsatynda júzege asyrylǵandyqtan, ázirge negizgi basymdyq atalǵan oblysqa berildi. Elimizdiń basqa óńirlerinde basqa da kásipkerlerdiń qoldaýymen balalarǵa túrli baǵyttarda qoldaý kórsetilip jatqanyn aıta ketý kerek. «QazMunaıGaz»-dyń «Jarqyn bolashaq» baǵdarlamasy Mańǵystaý oblysy boıynsha júzege asýda. Qazir jobanyń nátıjesin bilý úshin, belgili bir deńgeıge jetý úshin, balalardyń bilimin arttyrý maqsatyna kóbirek kóńil bólemiz.
– QazMunaıGazdyń grantynyń jeńimpazy ataný úshin balalardy irikteý barysynda qandaı talaptar qoıylady?
– Aldymen aqparattyq túsindirý jumystary júrgiziledi. Alǵashynda basymdyqpen tek Jańaózen qalasynyń oqýshylary iriktelinip alyndy. Bıyl Jańaózen qalasymen qatar Mańǵystaý oblysynyń Túpqaraǵan, Mańǵystaý jáne Qaraqııa aýdandarynyń balalary iriktelinip alyndy. Jobaǵa qatysýshylardy irikteýde Úkimet jáne Oqý-aǵartý mınıstrligi men Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrliginiń mehanızmderin qoldana otyryp jumys isteımiz. Irikteý kezeńiniń negizgi satysynyń biri retinde, oqý oryndary Mańǵystaý oblysyna baryp óz múmkindikterin tanystyrý maqsatynda jármeńke ótkizedi. Ár oqý ornynyń irikteý talaptary árqalaı. Mysaly, IQanat elıtalyq mektebinde irikteý jumystary bir jyl buryn júrgiziledi. Birneshe etaptan turady. «Jarqyn bolashaq» jobasy aıasynda 2023-2024 oqý jylynda mańǵystaýlyq 449 balaǵa grant berilip, oqytylyp jatyr eken. Joba úmitkerlerine júrgizilgen irikteý nátıjelerimen bólisseńiz.
2023-2024 oqý jylynda 2000-ǵa jýyq bala «Jarqyn bolashaq» jobasyna qatysýǵa ótinim bildirdi. Ár oqý orynnyń talabyna baılanysty jáne irikteýden keıin 449 bala osy baǵdarlamanyń grant ıegerleri atandy. Onyń ishinde 302-si kásibı tehnıkalyq oqý mekemelerine jáne mektep-ınternattarda oqýǵa 147 oqýshy tústi.
О́tken oqý jylynda «Jarqyn bolashaq» jobasyna tek Jańaózen qalasynyń oqýshylary qatysqan bolsa, bıyl Mańǵystaý oblysynyń Túpqaraǵan, Mańǵystaý jáne Qaraqııa aýdandarynyń balalary da grant ıegeri atandy. Atalǵan joba munaıshylardyń balalaryna arnalǵan nemese munaıshylar ornalasqan eldi-mekenderdegi talantty balalardy qamtyp otyr dep aıtýǵa negiz bar ma?
– «QazMunaıGaz» óz kompanııasyna qarasty óndiris oryndary bar aımaqtardaǵy turǵyndarǵa áleýmettik kómek kórsetýde. Bul sanatqa bilim berý, densaýlyq saqtaý, sport jáne mádenıet baǵytynda atqarylǵan jumystardy jatqyzýǵa bolady.
Joba tek munaıshy otbasylardyń balalaryna ǵana arnalmaǵan. Jańaózen qalasy, Mańǵystaý oblysynyń Túpqaraǵan, Mańǵystaý jáne Qaraqııa aýdandarynda tek munaıshylar ǵana turmaıtynyn aıta ketý kerek. Bul bastama jalpy osy óńirlerde turatyn balalarǵa arnaldy. Arnaıy júrgizilgen taldaýdyń nátıjesi boıynsha az qamtylǵan, jumyssyz qalǵan, tolyq emes otbasynyń balalary, múmkindigi shekteýli balalary bar otbasylar «Jarqyn bolashaq» boıynsha grant ıegeri atanyp otyr. Jobaǵa qatysýshylardyń basym bóligi qarapaıym jumysshylar men óndiriste jumys jasaıtyn azamatttardyń otbasynan.
– Grant ıegerleri elimizdiń qaı aımaqtarynda, qandaı oqý oryndarynda jáne qandaı baǵyttar boıynsha bilim alýda?
«Jarqyn bolashaq» baǵdarlamasynyń bıylǵy grant ıegerleri elimizdiń ártúrli baǵyttaǵy 33 bilim mekemelerinde oqyp jatyr. Olar respýblıkanyń 10 oblysyndaǵy iri qalalarda ornalasqan. Mysaly, Astana, Almaty, Qaraǵandy, Taraz qalalary men soltústik oblystardy da qamtyp otyrmyz. Jaqynda baǵdarlama qatysýshylarymen kezdesý kezinde Lobanov aýyldyq okrýgindegi «Zeinep» joǵary kópsalaly kolledjinde boldym. Bul Coltústik Qazaqstan oblysyndaǵy Almaty Management University bazasynda qurylǵan oqý ǵımarattary men jataqhanasy qaıta jóndeýden ótkizilgen, ormandy alqapta, tabıǵaty tamasha, keń jerde ornalasqan bilim ordasy. Onda balalardyń oqýy men jan-jaqty damýyna barlyq jaǵdaı jasalǵan. Osy oqý ornynda kelesi jyly taǵy da balalar sanyn arttyrý josparlanyp otyr. Sonymen qatar medısına baǵytynda «Qaraǵandy medısına ýnıversıtetine» tapsyrǵan oqýshylar sany da artyp otyr. О́zderińizge málim, tek Mańǵystaý oblysynda ǵana emes, sonymen qatar elimiz boıynsha medısına mamandary tapshy. О́ner ordasy sanalatyn Almaty qalasyndaǵy oqý oryndaryna túsken oqýshylar óner baǵytyn tańdady. Astana qalasyndaǵy IT jáne tehnıka salasyn tańdaǵan oqýshylar bar. Jalpy alǵanda bıyl oqýǵa túskenderdiń 63-i – tehnıkalyq baǵytta, 52-si – gýmanıtarlyq baǵytta, 51-i – medısınalyq baǵytta, 25-i – sport jáne mádenıet salasynda, 11-i – ekonomıka jáne bıznes baǵytynda oqýǵa tústi. Osy rette, aıta keterligi balalardyń tehnıka salasyn tańdaýy rasymen de qýantarlyq jaǵdaı. Sebebi bul – bizdegi kadr tapshylyǵy týyndap otyrǵan salalardyń biri.
– Joba aıasynda grant ıegerlerine qandaı jaǵdaılar jasalǵan, qandaı qarjylyq qoldaý kórsetiledi?
– Joba uıymdastyrýshysy «QazMunaıGaz» ulttyq kompanııasy AQ tarapynan grant ıegerlerine baǵdarlama aıasynda oqý aqysy, jataqhana aqysy, jol shyǵyndary men joǵarylatylǵan shákirtaqy jáne tamaqtaný shyǵyndary tólenedi.
– «Jarqyn bolashaq» baǵdarlamasy túlekteriniń eldegi kadr tapshylyǵy máselesin sheshýdegi orny qandaı bolmaq?
– Balalardyń naqty suranysqa ıe salalardy tańdaýy úshin tıisti aqparattar beriledi. Jobaǵa qatysqan balalardy eldegi qajet mamandyqtarǵa baǵyttaý týraly mindet qoıylǵan.
Balalardy oqýdy bitirgennen keıin de jumysqa ornalastyrý máselesi nazardan tys qalǵan joq. 2022-2023 oqý jylynda Baǵdarlama aıasynda Temirjol kóliginde tasymaldaýdy uıymdastyrý jáne qozǵalysty basqarý mamandyǵy boıynsha Nurlan Qalybaev jáne Saqtar Berikov oqýdy aıaqtap, «Qamqor Lokomotıv» JShS Qaraǵandy lokomotıv jóndeý deposyna jumysqa ornalasty. 2023-2024 oqý jylynda 64 grant ıegeri oqýyn aıaqtaıdy. Onyń ishinde 31 mektep oqýshysy bolsa, 33 kolledj stýdenti bar. Qazirgi tańda túlekterdi JOO men jumysqa ornalastyrý boıynsha kelissózder men jumystar júrgizilýde. Buǵan qosa, «Serpin» baǵdarlamasyna jobanyń túlekterin qosý týraly usynys ázirlenýde.
– Suranysqa ıe mamandyqty ıgerip, sapaly bilim alýǵa múmkindik berýdi jalǵastyrý maqsatynda «QazMunaıGaz» tarapynan aldaǵy jyldarǵa bólinetin grant sanyn arttyrý kózdelgen be?
– Mańǵystaý oblysy boıynsha birinshi jyly 227, ekinshi jyly 449 bala grant ıegeri atansa, kelesi jyly 600 balaǵa deıin qamtý josparlanyp otyr. Qazir aldaǵy ýaqytqa arnalǵan jobanyń bıýdjeti naqtylaný ústinde. Negizi bul uzaqmerzimdi joba retinde qarastyrylyp otyr. Bolashaqta grant sanyn 4-5 myń balaǵa deıin jetkizsek degen nıetimiz bar. Eń bastysy balalar ózderine berilgen múmkindikti tıimdi paıdalanyp, negizgi bilim bazasyn qalyptastyryp, aldaǵy ýaqytta ózderin damyta alatyn deńgeıge jetip jatsa, baǵdarlamanyń basty maqsaty men mindeti oryndaldy dep aıtýǵa bolady.
Áńgimelesken –
Amangeldi QIIаS,
«Egemen Qazaqstan»
