«Jahandyq naryqta qalyptasqan qolaısyz faktorlarǵa qaramastan, bıyl da el ekonomıkasy turaqty ósip keledi. Eger ótken jyldy 3,2% ósimmen aıaqtasaq, bıylǵy 11 aıda ekonomıkanyń ósýi 4,9%-dy qurady. Al jyldyń qorytyndysy boıynsha bul ósim 5%-ǵa jaqyn bolady dep kútilip otyr», dedi Álıhan Smaıylov.
Úkimet basshysy ekonomıkanyń barlyq negizgi salasynda oń dınamıka qalyptasyp otyrǵanyn atap ótti. Máselen, qurylysta ósim – 13%, saýdada – 11%, baılanys sektorynda – 8%.
«Ekonomıkalyq ósýdiń negizgi draıveri – ınvestısııa. Negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııalar kólemi 15%-ǵa ósip, 15 trln teńgeni qurady», dep atap ótti Premer-mınıstr.
Bıylǵy basty syn-qaterlerdiń biri ınflıasııa boldy.
«О́zderińiz biletindeı, Memleket basshysy Úkimet aldyna ınflıasııa deńgeıin eki esege tómendetý mindetin qoıdy. Ol úshin Úkimet Ulttyq bankpen birlesip, jedel jáne ortamerzimdi is-sharalardy júzege asyrdy. Osy jyldyń qorytyndysynda ınflıasııa deńgeıi 9,8% mańaıynda bolady dep kútiledi. Bul – ınflıasııa eki ese tómendeıdi degen sóz. Kelesi jyly ınflıasııa deńgeıin odan ári, ıaǵnı 6-8%-ǵa deıin tómendetý úshin jumysty jalǵastyramyz», dedi Álıhan Smaıylov.
Sonymen qatar Premer-mınıstr ekonomıkamyzdyń turaqtylyǵyn halyqaralyq reıtıngtik agenttikter de rastap otyrǵanyn aıtty.
«Olar Qazaqstannyń reıtıngin ınvestısııalyq senimdilik deńgeıinde belgilep otyr. Sondyqtan bizdiń ekonomıkamyz syrtqy faktorlarǵa beıimdeldi dep aıta alamyz. Degenmen syrtqy qolaısyz faktorlar áli de ekonomıkaǵa keri áserin tıgizip keledi. Sondyqtan Úkimet ártúrli ssenarııge daıyn bolý jáne qajetti sharalardy qabyldaý úshin álemdegi jaǵdaıdy baqylap otyrady», dep atap ótti Premer-mınıstr.
Álıhan Smaıylov ortamerzimdi perspektıvada ekonomıkanyń eki ese ósýine qol jetkizý úshin Úkimet qandaı sharalar qabyldaıtynyn, sondaı-aq Memleket basshysy Qazaqstan halqyna Joldaýynda jańa ekonomıkalyq modelge kóshý jóninde naqty tapsyrmalar bergenin eske saldy.
«Úkimetke 2029 jylǵa deıin ulttyq ekonomıkany 2 ese ulǵaıtý boıynsha úlken mindet qoıylyp otyr. Soǵan oraı eldegi ekonomıkalyq belsendilikti yntalandyrý jumystaryn jalǵastyramyz», dedi.
Sondaı-aq ınvestısııalyq klımatty odan ári jaqsartý jónindegi sharalardy iske asyrý josparlanǵanyn tilge tıek etti.
«Jyl saıyn keminde 25 mlrd dollar tikeleı sheteldik ınvestısııa tartýdy kózdep otyrmyz. Investısııalyq jobalardyń Jalpyulttyq pýlyn iske asyrý jalǵasady. Sonyń arqasynda 160 myńnan astam jańa jumys orny ashylady», dep atap ótti Premer-mınıstr.
Úkimet basshysynyń aıtýynsha, óńdeý ónerkásibiniń kólemin ulǵaıtýǵa erekshe nazar aýdarylady. Jyl qorytyndysynda shıkizattyq emes sektorlarda 1,6 trln teńgege 300-ge jýyq jańa joba paıdalanýǵa beriledi dep kútiledi, onyń ishinde óńdeý ónerkásibinde jalpy quny shamamen 800 mlrd teńge bolatyn 170 joba kózdelip otyr.
«Osynyń bári bizge ortamerzimdi perspektıvada ekonomıkanyń ósýin kem degende 6% deńgeıinde qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Jalpy, Memleket basshysynyń ulttyq ekonomıka kólemin 450 mlrd dollarǵa deıin jetkizý týraly tapsyrmasy oryndalady», dep túıindedi Álıhan Smaıylov.
Úkimet basshysy tikeleı sheteldik ınvestısııalardy tartý jumystary týraly da aıtyp, qazirgi jahandyq syn-qaterlerge qaramastan, elimiz sheteldik ınvestorlar úshin tartymdy bolyp qala beretinin jetkizdi.
«Bizdiń elimiz Ortalyq Azııa aımaǵyndaǵy tikeleı sheteldik ınvestısııalardyń jalpy aǵyny boıynsha kóshbasshy sanalady. Byltyr ol 18%-ǵa ósip, 28 mlrd dollarǵa jetti. Bul – Qazaqstan úshin keıingi 10 jyldaǵy rekordtyq kórsetkish. Birinshi jartyjyldyqta el ekonomıkasyna 13,3 mlrd dollar tartylsa, jyl sońyna deıin shamamen 27 mlrd dollar bolady dep kútilýde. Bul da – aıtarlyqtaı joǵary kórsetkish. Bul kóbinese kúrdeli geosaıası shıelenis jaǵdaıynda kóptegen yqpaldy oıynshymen qarym-qatynasty dáıekti túrde nyǵaıtyp kele jatqan Prezıdentimizdiń syndarly dıplomatııasynyń arqasynda múmkin boldy. Bul – Qytaı, Eýropa, Reseı, AQSh, Túrkııa, arab álemi jáne basqa da elder», dedi Álıhan Smaıylov.
О́z kezeginde Úkimet ınvestısııalyq belsendilik deńgeıin saqtap turý úshin qajetti sharalardy qabyldap jatyr. Atap aıtqanda, jalpy quny 32 trln teńgeden asatyn 1000-ǵa jýyq jobadan turatyn Jalpyulttyq pýl quryldy. «Biz olardy júıeli túrde júzege asyryp jatyrmyz», dedi Premer-mınıstr.
Sondaı-aq Úkimette Investısııalyq shtab jumys isteıdi, oǵan taıaýda ǵana Prezıdenttiń tapsyrmasymen arnaıy ókilettikter berildi. Endi onda qabyldanǵan sheshimderdi oryndaý mindetti.
Premer-mınıstr 2024 jyly bıznesti tekserýge moratorıı alynyp tastalǵannan keıin otandyq kásipkerlerdi ne kútip turǵany týraly da aıtty.
«Biz bıznes-qaýymdastyqpen birlesip, kásipkerliktiń damýyna kedergi keltiretin shekten tys talaptardy anyqtaýda úlken jumys atqardyq. Nátıjesinde, 10 myńnan astam negizsiz talapty anyqtadyq. Búginde onyń 9 myńynyń kúshi joıyldy. Qalǵany keler jyldyń basynda Parlamentte tıisti zań qabyldanǵannan keıin alynyp tastalady», dedi.
Onyń aıtýynsha, táýekelderdi basqarý júıelerin avtomattandyrý boıynsha da jumystar júrgizildi. Bul adam faktoryn joıa otyryp, tekserýlerdi josparlaýǵa múmkindik beredi. Nátıjesinde, olardyń sany 2 ese qysqarady. Jalpy, zańǵa baǵynatyn kásipkerlerge ákimshilik qysym azaıady.
«Osylaısha, moratorıı aıaqtalǵannan keıin elde jappaı tekserýler bolmaýy kerek. Adal kásipkerlerdiń alańdaýyna esh negiz joq», dedi Premer-mınıstr.
Sonymen qatar óńirlerde jylý, energııa jáne sýmen jabdyqtaý salasynda jınaqtalǵan problemalardy sheshý úshin qandaı sharalar qabyldanyp jatqanyn sóz etip, ınfraqurylymdy jańǵyrtý máselelerine jetkilikti kóńil bólinbegenin atap ótti. Memleket osy jelilerdiń barlyǵyn jańǵyrtýǵa jáne kúrdeli jóndeýge shamamen 300 mlrd teńge jumsady. JEO-nyń menshik ıeleri de tıisti jumys júrgizip, energııa kózderin jóndeýge 19 mlrd teńge saldy.
«Mundaı jumysty bir jyldyń ishinde jasaý múmkin emes. Jumys turaqty negizde júrýi kerek. Ol úshin biz arnaıy «Tarıfti ınvestısııaǵa aıyrbastaý» baǵdarlamasyn qabyldadyq. Tozýdy normatıvtik deńgeıge deıin tómendetý úshin bul jumystardyń barlyǵy eń kemi 5-6 jyl boıy júrýi kerek. Jaǵdaı birtindep túzeledi», dep túıindedi Premer-mınıstr.
Álıhan Smaıylov Úkimettiń 2023 jyly Qazaqstannyń kólik-tranzıttik áleýetin damytý boıynsha atqarǵan jumystaryna toqtalyp, logıstıka jaqyn arada el ekonomıkasynyń jańa «ósý núktesine» aınalýǵa tıis ekenin jetkizdi.
«Qazaqstan terrıtorııasy arqyly 13 halyqaralyq dáliz ótedi, onyń 5-eýi – temirjol, 8-i – avtomobıl baǵyttary. Bıyl tranzıttik tasymaldardyń jalpy kólemi 21%-ǵa ósip, 30 mln tonnaǵa jetti», dedi Úkimet basshysy.
Sondaı-aq ol elimizde 4 jańa temirjol jelisiniń qurylysy bastalǵanyn eske sala ketti. «Eger keıingi 30 jylda elimizde nebári 2500 km temirjol tóselse, aldaǵy 3-4 jylda 1300 km astam temirjol salamyz», dedi Álıhan Smaıylov.
Premer-mınıstr teńiz kóligin damytý máselesine toqtala kele, Aqtaý jáne Quryq teńiz porttary arqyly tasymaldy arttyrý boıynsha sharalar qabyldanyp jatqanyn atap ótti.
«2025 jylǵa deıin Aqtaýda konteınerlik hab salynady. Quryq portynda astyq termınaly iske qosyldy. Sondaı-aq munda «Sarja» kópfýnksıonaldy termınalynyń qurylysy júrip jatyr», dedi Úkimet basshysy.
Onyń aıtýynsha, avtokólikpen júk tasymaly da erekshe mańyzǵa ıe. Búginde olar 42 elge 8 tranzıttik avtomobıl dálizi boıynsha júzege asyrylady. Sonymen qatar Ázerbaıjan, Grýzııa jáne Túrkııa elderimen Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵytyn (THKB) damytý boıynsha birlesken jumys jalǵasýda.
«Biz olarmen birge tıisti jol kartalaryna qol qoıdyq. Maqsat – dáliz boıynsha Kaspıı teńizi porttaryndaǵy, Ázerbaıjan men Grýzııadaǵy temirjoldar boıyndaǵy jáne Túrkııadaǵy barlyq «tar» jerlerdi joıý. Qazir bul jumystar belsendi júrgizilip jatyr», dep túıindedi Premer-mınıstr.
Ol bıyl Qazaqstannyń agroónerkásip keshenin damytý jáne qoldaý boıynsha qandaı jumystar júrgizilgeni týraly da aıtyp berdi.
«Qıyn jaǵdaıda memleket sharýalardy qoldaýsyz qaldyrǵan joq. Prezıdent tapsyrmasyna sáıkes Úkimet dıqandarǵa jan-jaqty kómek kórsetýde», dedi Álıhan Smaıylov.
Atap aıtqanda, Jambyl oblysy fermerleriniń 3 mlrd teńge shyǵyny óteldi. Sondaı-aq astyqty keptirý úshin jeńildetilgen baǵamen dızel otyny bólindi. «Báıterek» holdıngi tarapynan taýar óndirýshilerdiń qaryzdaryn óteý merzimi uzartyldy», dedi.
Oǵan qosa elimizdiń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin júıeli sharalar qabyldanyp jatyr.
«Bıyl 65 sút fermasyn ashý úshin 100 mlrd teńge bólindi. Aldaǵy eki jylda ishki naryqty sútpen tolyq qamtamasyz etýdi josparlap otyrmyz. Sondaı-aq qus fabrıkalary men saqtaý qoımalaryn salýǵa kelesi jyly taǵy 100 mlrd teńge bólinetin bolady. Bul bizge qus eti eksportyn arttyrýǵa múmkindik beredi», dedi Álıhan Smaıylov.
Sonymen qatar ótken eki jyl ishinde memleket menshigine paıdalanylmaı jatqan jáne zań buzýshylyqpen berilgen 10 mln ga jer qaıtarylǵanyn aıtyp ótti. Qaıtarylǵan jer birinshi kezekte dıqandarǵa berilip jatyr.
Úkimet basshysy memleket menshigine oralǵan Qaraǵandy metallýrgııa kombınatyna toqtaldy.
«О́tken jyldyń jeltoqsan aıynan bastap osy kompanııanyń sheteldik menshik ıesimen kúrdeli kelissózder júrgizdik jáne ınvestısııalyq ımıdjge nuqsan keltirmeı, el úshin tıimdi sharttar negizinde kelisimdi aıaqtadyq», dedi Premer-mınıstr.
Sondaı-aq ol bıyl «Astrahan –Mańǵyshlaq» sý qubyryn jańǵyrtý aıaqtalǵanyn atap ótti. Joba Atyraý jáne Mańǵystaý oblystarynyń turǵyndaryn aýyz sýmen qamtamasyz etý máselesin sheshýge kómektesedi.
Batys energııa torabynda jańa elektr jelileri salyndy. Osylaısha, Qazaqstannyń búkil batys aımaǵynyń tutynýshylaryn energııa qýatymen qamtamasyz etý edáýir artty. Bul – energetıkalyq qaýipsizdik úshin de, el ekonomıkasynyń damýy úshin de mańyzdy.
Premer-mınıstr memleket óziniń áleýmettik mindettemeleriniń barlyǵyn oryndap jatyr dep, otandastarymyzdy áleýmettik qoldaý salasynda bıyl qabyldanǵan sharalar týraly aıtty. Onyń aıtýynsha, jalpy bıýdjettiń jartysynan astamy osy áleýmettik baǵytqa bólinýde.
«Bıyl zeınetaqy men áleýmettik tólemderdiń barlyǵy ósip, 4,5 mln adamdy qamtydy, oǵan 4,6 trln teńge bólindi. Memleket kómekke muqtaj adamdardy, onyń ishinde asyraýshysynan aıyrylǵandardy, kópbalaly analardy qoldap otyr. Jyl basynan beri 1 mln-ǵa jýyq adamǵa áleýmettik qyzmetter proaktıvti túrde kórsetildi jáne bul jumysty ári qaraı jalǵastyramyz», dedi Álıhan Smaıylov.
Úkimet basshysynyń aıtýynsha, bıyl 3 mln-nan astam adamnyń, onyń ishinde muǵalimderdiń (25%-ǵa), dárigerlerdiń (30%), azamattyq qyzmetshilerdiń (20%) jáne t.b. jalaqysyn kóterý úderisi jalǵasyn tapty. 943 myń adam jumysqa ornalastyryldy, olardyń 70%-y – turaqty jumys oryndary.
«Aýyl amanaty» aýyl halqynyń tabysyn arttyrý baǵdarlamasyna 100 mlrd teńge bólindi. Ony turǵyndar óz kásibin damytýǵa, tehnıka alýǵa, mal ósirýge, t.b. jumsaı alady. Kelesi jylǵa da osynsha qarajat qarastyrylǵan», dedi Premer-mınıstr.
Sondaı-aq alǵash ret óz bıznesin ashýǵa bel býǵan jastar jeńildetilgen nesıe aldy. Oǵan qosa eńbek qaýipsizdigin qamtamasyz etý máselesi basty nazarda boldy. Osyǵan baılanysty zııandy eńbek jaǵdaılarynda jumys isteıtin azamattardy áleýmettik qorǵaý úshin Memleket basshysy tıisti zańǵa qol qoıdy.
«Bilim jáne densaýlyq saqtaý salasynda da oń ózgerister oryn aldy. Bıyldan bastap 1,5 mln oqýshy ystyq tamaqpen qamtyldy. 180 myń stýdenttiń stıpendııasy artty, granttar sany da ósti, jataqhana máselesi kezeń-kezeńmen sheshimin taýyp keledi», dedi Álıhan Smaıylov.
Úkimet basshysynyń aıtýynsha, jyl basynan beri 165 mektep, 90 medısınalyq mekeme salyndy. Olardyń kóbi aýyldyq jerlerde ornalasqan. Oǵan qosa «Jaıly mektep» jáne «Aýyldyq densaýlyq saqtaýdy jańǵyrtý» ulttyq jobalary iske asyp jatyr.
«Jalpy, halyqtyń ál-aýqatyn arttyrý úshin Úkimet júıeli jumysty jalǵastyrady», dep túıindedi Premer-mınıstr.
