Strategııalyq ınfraqurylymdyq jobalar
2023 jyly júzege asyrylǵan mańyzdy jobalardyń ishinde Mańǵystaý oblysynda uzyndyǵy 308 km quraıtyn «Beıneý – Jańaózen» magıstraldyq gaz qubyrynyń ekinshi jelisin iske qosýdy atap ótýge bolady.
Joba eldi mekenderdi, iri ónerkásiptik nysandardy, sondaı-aq Mańǵystaý oblysynyń negizgi energetıkalyq kásiporny jylý jáne elektr energııasyn óndiretin «MAEK» JShS turaqty gazben jabdyqtaýdy qamtamasyz etedi. Gaz qubyrynyń ekinshi jelisiniń ótkizý qabileti jylyna 5,8 mlrd tekshe metrdi quraıdy. Buǵan deıin «Okarem – Beıneý» gaz qubyry osy baǵyt boıynsha 3 mlrd tekshe metrden asa gaz aıdaýdy qamtamasyz etken bolatyn. Eki gaz qubyrynyń jalpy ótkizý qabileti jylyna shamamen 9 mıllıard tekshe metrge jetedi.
Sondaı-aq óńirde Quryq aýylynan Sarsha eldi mekenine jáne «Jyly jaǵajaı» kýrorttyq aımaǵyna deıin gaz qubyry iske qosyldy. Bul bes demalys bazasyn gazdandyrýǵa, Kaspıı teńiziniń jaǵalaýyndaǵy bolashaq týrıstik jáne oıyn-saýyq nysandaryn gazben qamtamasyz etýge múmkindik berdi. О́ńirdegi tushytý zaýyty da gazǵa qosylady.
2023 jyly «Maqat – Soltústik Kavkaz» magıstraldyq gaz qubyrynyń qosalqy qurylysy (negizgi qubyrǵa parallel salynatyn, onyń ótkizý qabiletin arttyrýǵa múmkindik beretin qubyr ýchaskesi) aıaqtaldy. Atalǵan jobany iske asyrýǵa 86 mlrd teńge qarajat jumsaldy. Osy jobanyń arqasynda óńirdegi barlyq tutynýshy, sonymen qatar Atyraý arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynyń rezıdentteri, «Ulttyq ındýstrııalyq munaı-hımııa tehnoparki» gazben qamtamasyz etiletin bolady.
– Jobanyń maqsaty – eń aldymen Atyraý oblysynyń energetıkalyq qaýipsizdigin qamtamasyz etý jáne ony kúsheıtý. Sonymen qatar turǵyndardy gazben qamtamasyz etý arqyly olardyń áleýmettik ahýaly men eńbek jaǵdaılaryn jaqsartýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq joba aıasynda iri ónerkásip oryndarynyń gazǵa kóshýine yqpal etedi, – dedi QazaqGaz basqarma tóraǵasy Sanjar Jarkeshov.
Gazdandyrý qarqyny arta túsedi
Energetıka mınıstrliginiń resmı derekteri boıynsha elimizde gazdandyrý kórsetkishi turaqty túrde ósýde. 2022-2023 jyldary 412 eldi meken gazben qamtý júıesine qosylyp, nátıjesinde 628 myń adam kógildir otynǵa qol jetkizgen. Energetıka salasyndaǵy kem-ketikter men gaz tasymaldaý júıesiniń tozǵandyǵyna qaramastan, respýblıka turǵyndary jyl boıy úzdiksiz gazben qamtamasyz etildi.
– 2030 jylǵa qaraı halyqty gazben qamtamasyz etý kólemin 65 paıyzǵa jetkizý mindeti tur. 2022 jyly bul kórsetkish 59 paıyzǵa jetip otyr. Mysaly, qarasha aıynda Túrkistan oblysy, Tólebı aýdanynyń birneshe eldi mekenine gaz tartyldy. Sonyń nátıjesinde, búkil aýdan 100 paıyz kógildir otynmen qamtamasyz etildi, – deıdi QazaqGaz basqarma tóraǵasy Sanjar Jarkeshov.
О́tken jyldyń aıaǵyndaǵy jaǵdaı boıynsha elimizde 11 mln 700 myń adam turmystyq gazdy paıdalanyp otyr. 85 400 jańa abonent tabıǵı gazǵa qosyldy. Abonentterdiń jalpy sany 2 409 myń birlikten asty. Al gaz qubyrlarynyń uzyndyǵy 3 757 km-ge ulǵaıyp, 67 474 km-di qurady.
2023 jyly Astana qalasy boıynsha 2 myńnan asa abonent gazǵa qosyldy. Elordada gazdandyrylǵan abonentterdiń jalpy sany 10 myńnan asyp otyr. Budan bólek, «QazTransGaz Aımaq» aksıonerlik qoǵamy JEO-1, JEO-2, JEO-3, «Ońtústik-Shyǵys» jáne «Turan» gaz qazandyqtaryn tabıǵı gazǵa qosyp, elordanyń sol jaǵalaýyndaǵy joǵary qysymdy aınalma gaz qubyryna gaz berýdi sátti júzege asyrdy. Osy jobalardyń barlyǵy jylýmen qamtamasyz etýdegi tapshylyqty joıýǵa jáne Astana ekologııasyn aıtarlyqtaı jaqsartýǵa múmkindik berdi.
Salany sıfrlandyrýǵa kóńil bólindi
QazaqGaz qoldanystaǵy gaz jelilerin jańǵyrtý (magıstraldyq gaz qubyrlary júıelerindegi 2,6 myńnan asa aqaýlar joıyldy) jáne jańalaryn salý boıynsha jumystardy jalǵastyrýda. Atap aıtqanda, paıdalanýshynyń sıfrlyq tájirıbesin arttyrýǵa kóp kóńil bólinýde. Otandastarymyz 2023 jyldyń qazan aıynan bastap eGov.kz portaldaǵy onlaın-servıs arqyly óz úılerin jáne basqa da nysandardy gazdandyrý úshin tıisti tehnıkalyq talaptardy alýyna jol ashyldy.
2023 jyly QazaqGaz jáne sıfrlandyrý salasyndaǵy álemdik kóshbasshylardyń biri Rresight (G42) gaz salasyn sıfrlyq transformasııalaý jóninde yntymaqtastyq týraly kelisimge qol qoıdy. Atalǵan kelisim aıasynda bolashaqta gazdy esepke alýdyń transparenttiligin arttyrýǵa, ony tıimdi basqarýdy qamtamasyz etýge múmkindik bermek.
Gaz óndirisi jáne ınvestısııa
QazaqGaz jańa barlaý jobalary negizinde gazdyń resýrstyq bazasyn keńeıtýdi jalǵastyrýda. Sonymen qatar gaz salasyndaǵy baǵany aıqyndaý reformasy aıasynda jer qoınaýyn paıdalanýshylardan gazdy satyp alý baǵasyn yntalandyratyn formýla bekitildi.
Qazaqstanda gazdyń ortasha satyp alý baǵasy 1 myń tekshe metrine shamamen 40-50 dollardy quraıdy. Al jańa formýla negizinde kompanııalarǵa gazdy 110-120 dollarǵa satýǵa múmkindik beredi. О́z kezeginde bul gaz ken oryndaryn barlaýǵa jáne ıgerýge ınvestısııa tartatyny anyq.
Gazdyń resýrstyq bazasyn damytý sheteldik seriktestermen yntymaqtastyq arqyly da júzege asyrylady. Mysaly, 2023 jyly Qytaıdyń GEO-Jade Petroleum korporasııasymen Prıdorojnoe jáne Prıdorojnoe Iýjnoe ken oryndaryn birlesip ıgerý jónindegi yntymaqtastyq týraly kelisimge qol qoıyldy. Kelisim boıynsha qytaılyq kompanııa ken ornyn ıgerýge tolyq qarjy bóledi. Jobalaý jumystary 2024 jyly bastalady.
– Biz eldiń energetıkalyq qaýipsizdigin kúsheıtý boıynsha barlyq sharany jasap jatyrmyz. Sondyqtan QazaqGaz Qazaqstan Respýblıkasynyń Energetıka mınıstrligimen jáne «Samuryq-Qazyna» qorymen birlesip, salanyń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn qamtamasyz etý úshin gaz salasynda aýqymdy reformalar júrgizip jatyr. Sonymen qatar gaz ken oryndaryn ıgerýde salaǵa ınvestorlar tartýda, – dep túsindirdi Sanjar Jarkeshov.
2023 jyldyń tórtinshi toqsanynda Jambyl oblysynyń Moıynqum aýdanynda jańa «Anabaı» gaz ken orny paıdalanýǵa berildi. «Qazaqgaz barlaý jáne óndirý» JShS (QazaqGaz enshiles kásiporny) ken ornyn ıgerip, 3 burǵylanǵan uńǵymany qaıta iske qosty jáne Anabaı – Jarqum gaz qubyryn tartty.
«QazaqGaz resýrstyq bazany keńeıtý boıynsha belsendi jumys júrgizýde. Kompanııa qabyldaǵan taýarlyq gaz kólemin ulǵaıtý jónindegi Jol kartasynyń jobasynda birneshe gaz ken oryndaryn, onyń ishinde jańa «Anabaı» ken ornyn iske qosý kózdelgen. Sonymen qatar QazaqGaz jańa ýchaskelerdi geologııalyq barlaýǵa kelisimsharttar alý boıynsha jumys júrgizýde», dedi S.Jarkeshov.
2028 jyly óndirý kólemi 44 mıllıon tekshe metrge jetedi dep josparlanyp otyr.
Tabystar men josparlar
2023 jyly Reseı gazyn Qazaqstan aýmaǵy arqyly О́zbekstanǵa tasymaldaý bastaldy. Bul 823 km sozylǵan «Ortalyq Azııa-Ortalyq» magıstraldyq gaz qubyry jobasynyń 3,5 aıda rekordtyq kórsetkishte aıaqtalýynyń nátıjesinde múmkin boldy. Budan bólek, PetroChina International kompanııasymen 2023-2026 jyldarǵa arnalǵan jańa eksporttyq kelisimshartqa qol qoıyldy. Bul – qos tarapqa ekonomıkalyq turǵydan tıimdi kelisim. Osy arqyly Qazaqstan gazyn Qytaıǵa eksporttaý jónindegi yntymaqtastyqty jańa deńgeıge shyǵarýǵa múmkindik beredi.
Esterińizge sala keteıik, 2023 jyly QazaqGaz basshysy Qytaımen jańa eksporttyq kelisimsharttyń talaptary men perspektıvalaryna qatysty Qytaı ulttyq munaı korporasııasy (CNPC) jáne PetroChina International basshylyǵymen birqatar kelissóz júrgizdi.
Alǵa qoıylǵan maqsattarǵa qol jetkizý úshin QazaqGaz 12 damý baǵyty men 50-den asa jobadan turatyn keshendi strategııa ázirledi. Ulttyq kompanııa otandyq gaz salasy úshin jas mamandardy daıarlaýǵa erekshe kóńil bólýde.
QazaqGaz josparynda upstream, downstream jáne midstream bloktarynda jańa jobalardy iske asyrý tur. Osy maqsatqa salynǵan qarjy 3 trln teńgeden asady. Olardyń qatarynda gazdyń resýrstyq bazasyn keńeıtý, transferttik qarjylandyrý arqyly ınvestor esebinen geologııalyq barlaý jumystaryn júrgizý, Beıneý – Bozoı – Shymkent gaz qubyrynyń ekinshi jelisiniń ótkizý qabiletin arttyrý, suıytylǵan tabıǵı gaz óndiretin zaýyttar salý jáne Qazaqstannyń avtomagıstraldarynda kólikke gaz quıý stansalarynyń jelisin qalyptastyrý sekildi irgeli jobalar bar.
О́tken jyldyń mańyzdy qorytyndylaryna Morningstar Sustainalytics halyqaralyq reıtıngtik agenttigi QazaqGaz kompanııalar toby qyzmetiniń álemdik deńgeıdegi turaqtylyǵyna alǵash ret baǵa berdi. ESG - 19,2 reıtıngin alǵan QazaqGaz gaz salasynda tek ulttyq naryqta ǵana emes, sonymen qatar jahandyq naryqta kóshbasshy orynda turǵandyǵyn kórsetti. Bul reıtıng kompanııanyń álemdik naryqqa shyǵýǵa baǵyttalǵan damý strategııasyndaǵy basty qadamy boldy jáne Initial Public Offering (IPO) perspektıvalaryn damytýǵa oń áserin tıgizdi.
Gaz tasymaly men eksportyndaǵy jańa bastamalar
«Intergaz Ortalyq Azııa» AQ (QazaqGaz enshiles kásiporny) Almaty jylý elektr stansalaryn gazǵa kóshirý úshin gaz ınfraqurylymyn daıyndaýdyń ekinshi kezeńin júzege asyrýǵa kiristi. Onyń aıasynda uzyndyǵy 62,4 shaqyrymdy quraıtyn Almaty – Baıserke – Talǵar gaz qubyrynyń ekinshi jelisiniń qurylysy bastaldy. Bul joba 2-JEO jáne 3-JEO-ǵa tabıǵı gazdy úzdiksiz jetkizýdi qamtamasyz etedi. Sondaı-aq gaz qubyryndaǵy tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alady.
Sonymen qatar gaz qubyry Almaty qalasyn Talǵar avtomattandyrylǵan gaz taratý stansasy (AGTS) arqyly tolyq kólemde gazben qamtýǵa jáne gaz taratý stansalaryna qosylǵan jelilerge gaz berýdi toqtatpaı, jelide kúrdeli jóndeý jumystaryn júrgizýge múmkindik beredi.
2023 jyly Almaty energetıkalyq kesheniniń gaz ınfraqurylymyn salýdyń birinshi kezeńi aıasynda AGTS-tiń iske qosylyp, Almaty – Baıserke – Talǵar jáne Qazaqstan-Qytaı gaz qubyrlary arasyndaǵy TIP-04-tiń ashylý rásimi ótti. Aıta ketý kerek, 3-AGTS úshinshi JEO-ny tabıǵı gazben qamtamasyz etýge arnalǵan.
«Memleket basshysynyń tapsyrmasymen bastalǵan Almaty jylý elektr stansalarynyń gaz ınfraqurylymyn daıyndaýdyń birinshi kezeńi merziminen buryn aıaqtaldy. Onyń ústine, biz ekinshi kezeńdi – Almaty – Baıserke – Talǵar gaz qubyrynyń ekinshi tarmaǵyn salýdy bastadyq», dedi Sanjar Jarkeshov.
Júzege asyrylǵan, josparda turǵan jobalardy jáne halyqaralyq reıtıngtik agenttik bergen baǵalaýdy eskeretin bolsaq, Qazaqstannyń gaz salasynda kóshbasshy atanýyna barlyq múmkindigi bar. Osy rette Úkimet pen «Samuryq-Qazyna» qorynyń qoldaýymen QazaqGaz gaz ındýstrııasyn jan-jaqty reformalaýdy júzege asyrmaq. Al bul eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna zor yqpal eteri anyq.
