Foto: primeminister.kz
Sý resýrstary jáne ırrıgasııa mınıstri Nurjan Nurjigitovtiń aıtýynsha, qujat saladaǵy qazirgi ahýaldy jáne úzdik halyqaralyq tájirıbeni eskere otyryp ázirlengen. Elimizdiń sý qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin 20 jańa sý qoımasyn salý jáne 15 jumys istep turǵan sý qoımasyn rekonstrýksııalaý, sondaı-aq 14 myń shaqyrymnan astam ırrıgasııalyq kanaldar men gıdrotehnıkalyq qurylystardy jańǵyrtý kózdelip otyr.
Tasymaldaý kezindegi sýdyń ónimsiz shyǵynyn 50-den 25%-ǵa deıin tómendetý, al qolda bar sý resýrstaryn 2,4 tekshe km-ge ulǵaıtý josparlanyp otyr. Jalpy josparlanǵan tásilderdi iske asyrý 2030 jylǵa qaraı sýarmaly jerlerdiń aýmaǵyn 2,5 mln gektarǵa deıin jetkizýge múmkindik beredi.
Fermerlerdi sý únemdeý tehnologııalaryn qoldanýǵa yntalandyrý úshin sýarý júıelerin qurýǵa, sondaı-aq tamshylatyp jáne jańbyrlatyp sýarý jabdyqtaryn satyp alýǵa arnalǵan shyǵyndardy sýbsıdııalaý úlesi 50%-dan 80%-ǵa deıin ulǵaıtylatyn bolady. Osynyń arqasynda sý únemdeý tehnologııalary qoldanylatyn sýarmaly jerlerdiń aýdany 1,3 mln gektarǵa deıin ósedi, shamamen 2,1 tekshe km sý únemdeledi, sondaı-aq aýyl sharýashylyǵy óniminiń ónimdiligi aıtarlyqtaı artady dep kútilýde.
Búgingi tańda hydro.gov.kz sıfrlyq platformasyn qurý jumystary aıaqtalyp qaldy, onda sý obektileri, gıdrotehnıkalyq qurylystar, sý sharýashylyǵy basseınderi men ýchaskeleri, gıdroposttar jáne t.b. jınaqtalǵan biryńǵaı Sý kadastry qalyptastyrylady. Ony bıylǵy 3-toqsanda ónerkásiptik paıdalanýǵa berý josparlanyp otyr.
Sonymen qatar mınıstr Tujyrymdamada 3,5 myń shaqyrymnan astam sý arnalaryn sıfrlandyrý jáne sýarý júıeleriniń esebin avtomattandyrý kózdelgenin aıtty.
Jambyl oblysynyń ákimi Erbol Qarashókeev, Túrkistan oblysynyń ákimi Darhan Satybaldy jáne Qyzylorda oblysynyń ákimi Nurlybek Nálibaev óńirlerde jańa sý qoımalaryn salýǵa daıyndyq jáne sý únemdeý tehnologııalaryn engizý týraly baıandama jasady.
Premer-mınıstrdiń aıtýynsha, sýdy tıimdi paıdalaný – asa mańyzdy mindetterdiń biri, sol úshin usynylyp otyrǵan Tujyrymdama osy baǵyttaǵy negizgi baǵdarlamalyq qujat bolady.
«Ony iske asyrý sý resýrstaryna monıtorıng júrgizý men boljaýdyń naqty júıesin jolǵa qoıýǵa yqpal etedi. Bul júıe sý qaýipsizdigin qamtamasyz etý turǵysynan óte qajet. Tujyrymdamanyń mańyzdy baǵyty – sý sharýashylyǵyna qajetti ınfraqurylymdy salý jáne rekonstrýksııalaý. Kóp jyldar boıy olardy kútip ustaýǵa tıisti kóńil bólinbeı keldi», dedi Álıhan Smaıylov.
Mysal retinde Úkimet basshysy Ortalyq Qazaqstan men Astananyń basty sý arnasy – Qanysh Sátbaev atyndaǵy kanalda sorǵy stansııalary jumysynyń tıimdiligi nebári 30% ekenin aıtty. Úlken Almaty kanalyna paıdalanýǵa berilgen kezden bastap 40 jyl boıy jóndeý júrgizilmegen.
Odan bólek Túrkistan, Qyzylorda, Jambyl oblystarynda magıstraldyq jáne sharýashylyq aralyq arnalardyń kópshiligi tozǵan – nátıjesinde 40% sý ysyrap boldy.
Úkimet basshysynyń sózinshe, tujyrymdamanyń taǵy bir mańyzdy baǵyty – sý únemdeýdi yntalandyrý.
«Sý tapshylyǵynda jáne sýdy tutynýdyń artýy kezinde, eń aldymen, sý shyǵynyn azaıtý men ony uqypty paıdalaný óte mańyzdy. Biz qazir fermerlerge sý berý qunyn sýbsıdııalap otyrmyz. Sondaı-aq sý únemdeý tehnologııalaryn satyp alýǵa jumsalǵan shyǵynnyń 50%-yn óteımiz. Bıyl bul mejeni 80%-ǵa deıin kóterý josparlanyp otyr», dedi Álıhan Smaıylov.
Sonymen qatar Premer-mınıstr elimizde sý únemdeý júıelerin engizý qarqyny tómen deńgeıde qalyp otyrǵanyn aıtty.
«Tehnologııalar quny qymbat. Oǵan dıqandardyń kópshiliginiń shamasy jetpeıdi. Sondyqtan olardy ózimizde shyǵarýdy qolǵa alý kerek. Mundaı jobalar qazirdiń ózinde talqylanyp jatyr. Olardy iske asyrýymyz qajet», dedi Premer-mınıstr.
Jalpy Úkimet basshysy sý resýrstaryn paıdalaný salasyndaǵy ǵylymı zertteýler júıesin jolǵa qoıý kerektigin aıtty. Atap aıtqanda, Ertis ózeniniń resýrsyn aýmaqtar arasynda qaıta bólýdi qarastyrýdyń mańyzy zor.
Kelesi kezekte – transshekaralyq sýdy paıdalaný máselelerin sheshý. Álıhan Smaıylov kórshi memlekettermen osyndaı kelisimderdi ázirleý aıasynda kelissózder prosesterin kúsheıtý úshin mańyzdy argýmentter qalyptastyrý jaǵyna mán berilýi tıis ekenin atap ótti.
«Jalpy Tujyrymdamada josparlanǵan barlyq is-sharany sapaly iske asyryp, oǵan jaýapkershilikpen qaraý elimizdegi sý resýrstaryn basqarýdyń tıimdiligin arttyrýǵa yqpal etedi. Sondyqtan Sý resýrstary jáne ırrıgasııa mınıstrligi múddeli memlekettik organdarmen jáne óńir ákimdikterimen birge ony tıimdi iske asyrýdy qamtamasyz etýi qajet», dedi Premer-mınıstr.
Álıhan Smaıylov óńir ákimdikterine 1 aılyq merzimde kommýnaldyq sýarý men jeke sýarý júıelerin qalpyna keltirý jáne olardy sıfrlandyrý boıynsha jol kartalaryn qabyldaýdy, sondaı-aq kommýnaldyq gıdrotehnıkalyq qurylystardy jan-jaqty tekserýdi tapsyrdy.
Sonymen qatar Úkimet basshysy Tujyrymdamany tıimdi iske asyrý úshin Sý salasyn damytýdyń keshendi josparyn qabyldaý qarastyrylǵanyn aıtyp ótti.
«Bul jospar Tujyrymdamany modernızasııalaý men salýdy qarastyratyn sý ınfraqurylymy obektileriniń naqty tizbesimen tolyqtyrady. Sý resýrstary jáne ırrıgasııa mınıstrligi 2 aptalyq merzimde Keshendi jospardyń jobasyn Úkimet Apparatyna engizýdi qamtamasyz etsin», dedi Álıhan Smaıylov.
Qorytyndylaı kele, Premer-mınıstr 1 aı merzimde otandyq sý únemdeý jabdyqtarynyń óndirisin uıymdastyrý jóninde naqty usynystar engizýdi tapsyrdy.
