Elimizdiń ár óńirine qatysty brendter bar. Mysaly, Almaty degende kóz aldymyzǵa Alataýdyń aporty elesteı ketetini belgili. Qaraǵandy kómirimen, Taraz shujyǵymen tanymal. Qyzylordaǵa joly túskender Syrdyń bazarlyǵy retinde eline kúrish ala qaıtady. Osy kúni álemniń 14 eline eksporttalyp jatqan kúrishti óńirdegi 20-dan astam kompanııa óndirip otyr. Biraq olardyń eshqaısysy taýarlyq belgisin memlekettik tirkeýden ótkizip, erekshe quqyǵyn kýálandyratyn qujat almaǵan. Osydan da syrttan kelgen sapasyz ónimdi «Qyzylordanyń kúrishi» dep saýdalaıtyndarǵa qarsy qylar qaıran bolmaı otyr.
Memleket basshysy «Ádiletti Qazaqstannyń ekonomıkalyq baǵdary» atty Joldaýynda da elimizde kreatıvti ekonomıkanyń jan-jaqty damýyna jaǵdaı jasaýmen qatar zııatkerlik menshikti qorǵaıtyn quqyqtyq tásilder qajettigin atap ótken bolatyn. Biraz buryn osy baǵyttaǵy zańnamaǵa engizilgen «geografııalyq nusqama» atty jańa ónerkásiptik menshik nysanynyń da kózdegeni osy.
Bir sózben aıtqanda, geografııalyq nusqama – kez kelgen ónimniń sapasy, basqa da sıpattamasy belgili bir dárejede shyqqan jerine baılanystyryla otyryp, taýardy sáıkestendiretin belgileme. Basty sharty – sol aýmaqta taýar sıpattamalarynyń qalyptasýyna eleýli áser etetin, ony óndirýdiń kem degende bir satysy júzege asyrylýǵa tıis. Geografııalyq nusqama ádette aýylsharýashylyq, tamaq ónimderine, sharaptar men spırttik ishimdikterge, qolóner men ónerkásip ónimderine qoldanylady. Qujatty paıdalaný quqyǵyn alý úshin aldymen saraptama uıymy – Ádilet mınıstrligi janyndaǵy «Ulttyq zııatkerlik menshik ınstıtýtyna» ótinish beriledi. Tirkeýden keıin geografııalyq nusqamanyń quqyq ıelenýshisi ony paıdalanýdyń aıryqsha quqyǵyna ıe bolyp, ol geografııalyq nusqamanyń memlekettik tiziliminde úzindi kóshirmemen kýálandyrylady.
Geografııalyq nusqamanyń tirkeý merzimi taýardyń belgili bir sapasy, bedeli nemese basqa da sıpattamalary saqtalǵan jaǵdaıda jáne olardyń geografııalyq shyǵý tegimen edáýir dárejede baılanysy bolsa merzimsiz ýaqytqa beriledi. Al dál sondaı tehnologııamen ónim óndiretin ekinshi kásipker alǵashqy tirkelgen áriptesiniń kelisimimen saraptama uıymyna ótinim bergen kúnnen bastap 10 jyl geografııalyq nusqamany paıdalaný quqyǵyna ıe bolady.
«Kásipkerlermen kezdesip, osy máseleni talqylap jatyrmyz. Olarǵa ónimin taýarlyq tańba nemese geografııalyq nusqama retinde tirkeýdiń tıimdiligi aıtyldy. Tirkeýge qajetti qujattar da kóp emes», deıdi oblystyq Ádilet departamentiniń bólim basshysy Shahar Begejanova.
Taýarlyq tańbany tirkeý – Eýropada ejelden bar úrdis. Sondyqtan olarda bizdegideı «mata dańqymen bóz ótedi» sekildi qýlyq júrmeıdi. Kezdese qalǵannyń ózinde qyrýar aıyppul arqalaıdy. Al bul tarapqa jańa túsken elimizde qazir Almatynyń aporty, Qaraǵandynyń balmuzdaǵy, Túrkistannyń balmuzdaǵy men shokolady ǵana tirkelip tur. Endi bul ónimder sheteldik saýda oryndarynda satylatyn bolsa, geografııalyq kórsetkishi Qazaqstan dep kórsetiledi. Mamandar mundaı bastamanyń ulttyq brendti nasıhattaý men ony shetke tanystyrý kezinde mańyzy zor ekendigin aıtady.
Árıne, geografııalyq nusqama ıesine standarttarda belgilengen tehnologııany paıdalana otyryp, basqa tulǵalardyń oǵan uqsas ónimderdi óndirýine tyıym salý quqyǵy berilmeıdi. Degenmen óziniń taýarlyq belgisin paıdalanyp, sapasyz ónim usynǵandardyń jolyn kese alady.
Oblystaǵy Ádilet departamentiniń mamandary tirkeýge bolatyn taýar túrlerin belgilep, jergilikti ákimdikpen birlese jumys istep otyr. Olardyń arasynda Qyzylordanyń kúrishi, Araldyń tuzy men Qazalynyń kámpıti tur. Tek Syrdyń boıynda ósetin, dámi til úıiretin, keıingi kezde kózden bul-bul usha bastaǵan ámire atty qaýyn da birinshi lekte tirkeletinder qatarynda. Qarakóldiń kartoby, Jaıylmanyń qarbyzy, Jańaqorǵannyń balshyǵy men basqa da jergilikti ónimderdi tirkeý baǵytynda «Atameken» Ulttyq kásipkerler palatasynyń oblystyq fılıalymen birlesip qareket jasalyp jatyr.
«Jýyrda Túrkistan qalasynda «Geografııalyq nusqamalardy quqyqtyq qorǵaý jáne olardyń ulttyq brendterdi ilgeriletýdegi róli» atty halyqaralyq semınar ótip, onda Orta Azııa memleketteriniń osy baǵyttaǵy tájirıbelerimen tanystyq. Ulttyq brend bolý áleýeti bar jergilikti ónimder kórmesin ótkizdik», deıdi Shahar Dáýletnazarqyzy.
Bastama ónim óndirýshi úshin tıimdi. Eń aldymen elimizde kóleńkeli ekonomıkanyń jolyn kesip, kásipker quqyǵyn qorǵap, bıznestiń damýyna áser etedi. О́ndiris ornynyń atyn jamylyp, sapasyz taýar shyǵarǵandar kezdese qalsa, kásipker quqyq qorǵaý organdaryna, ádilet departamentine, ekonomıkalyq tergeý qyzmetine júgine alady. Al jańaǵydaı áreket shetelde jasalsa, halyqaralyq sotqa shaǵymdanýǵa bolady.
Qyzylorda oblysy
