Kollajdy jasaǵan – Almas MANAP, «EQ»
Ákimder akkaýntyndaǵy alaıaqtyq
Alaıaqtar aldymen Premer-mınıstr men Úkimet músheleriniń atynan messendjerlerde qarjy jınaý týraly aqparat taratqan. Úkimettiń baspasóz qyzmeti lezde muny «jalǵan habarlama» dep málimdep, ınternettegi alaıaqtardyń isi ekenin aıtty.
Budan soń Túrkistan oblysynyń ákimi Darhan Satybaldy, Almaty oblysynyń ákimi Marat Sultanǵazıev, Qaraǵandy oblysynyń ákimi Ermaǵanbet Bólekpaevtyń atynan turǵyndarǵa habarlamalar jiberilgen. Akkaýnttarǵa oblys basshylarynyń fotosýretteri qoıylǵan.
«Birneshe kúnnen beri WhatsApp messendjerinen meniń atymnan birqatar azamatqa habarlamalar jiberilgen. Meniń Instagram men Facebook jelisinde resmı akkaýnttarym bar ekenin eske salamyn. Jeke telefonymnan jáne resmı akkaýnttarymnan habarlamalardy óz nómirimmen, ony jasyrmaı jiberemin. Sondyqtan, eger siz meniń atymnan, meniń fotosýretim bar nómirden qońyraý nemese habarlama alsańyz, alaıda nómir jasyrylǵan bolsa, onda bul alaıaqtar. Sizderden saq bolýdy suraımyn», dep jazdy Túrkistan oblysynyń ákimi Darhan Satybaldy Instagram paraqshasynda.
Almaty jáne Qaraǵandy oblystarynyń baspasóz qyzmeti de bul alaıaqtardyń is-áreketi ekenin resmı málimdedi. «Messendjerlerde alaıaqtar ózderin oblys ákimimin dep tanystyryp jatyr. Turǵyndardan mundaı habarlamalarǵa senbeýdi jáne kúmándi siltemelerdi baspaýdy suraımyz. Atalǵan fakti Qonaev qalalyq polısııa basqarmasynda tirkeldi. Qazir tergeýdiń tolyqtyǵyn, jan-jaqtylyǵyn jáne obektıvtiligin qamtamasyz etý maqsatynda prosessýaldyq tekserý júrgizilip jatyr», dep habarlady Almaty oblysy ákiminiń baspasóz hatshysy Janna Arynbekova.
Zańdy nazarǵa almaı otyr
Jurt selmen arpalysyp jatqanda mundaı alaıaqtyqtyń kóbeıýine elimizde qaıyrymdylyq jasaý mádenıetiniń qalyptaspaǵany, azamattardyń zań aıasynda áreket etpeýi sebep. Bulaı deýimizge negiz bar. Qazir muqtajdarǵa kómek qolyn sozǵysy keletinderdiń kóbi áleýmettik jelilerdegi paraqshalarynda ózderiniń jeke esep-shot málimetterin jarııalap halyqtan jylý jınaý arqyly áreket etedi. Buǵan áleýmettik jelide kúnde kýá bolyp júrmiz. Ásirese tanymal ánshi-bıshi, aıtysker aqyn, blogerler mundaı «jumysty» esh qymsynbastan atqaryp otyr. Árıne, qol ushyn sozyp, kómek bergen durys, bul – ár adamǵa tán izgi amal, qasıet. Alaıda bet aldy buqara halyqqa júk artyp qoıyp qaıyrymdy is jasaý zańǵa qaıshy kelerin este ustaǵan jón.
Kez kelgen damyǵan qoǵamda qaıyrymdylyq kórsetý zańmen retteledi, mundaı isti ereje-talaptarǵa súıene otyryp atqarý qajettigi kórsetilgen. Bizdiń memlekette de solaı. Elimizde bul erejeni kóbine jeke tulǵalar buzyp otyr. Kúni keshe eldiń birneshe oblysynda sel júrip aýyl-aımaq sýǵa ketkende halyqqa qaıyrymdylyq uıymdarymen qatar jeke tulǵalar da qol ushyn berýge umtyldy. Biraq óz qarjysynan emes. Máselen, tanymal óner adamynyń biri áleýmettik jelide jeke esep-shotyn jazyp, jıǵan-tergeni, mal-múlki sýǵa ketip qaljyrap otyrǵan halyqqa aqsha jınaýdy usyndy. Jınalǵan qarjyǵa zardap shekken aımaqtyń birine baryp turǵyndarmen kezdesip, kómek bermek. Árıne halyq ózi qolpashtap ósirgen, ónerine tánti bolǵan ánshiniń qoldaýyna razy bolar edi. Dese de onyń bul áreketi zańǵa qaıshy. Zańgerlerdiń málimdeýinshe, árbir qaıyrymdylyq is, ásirese qarjylaı kómek elde resmı tirkelgen arnaıy qorlary arqyly jasalýy qajet. Qansha aty elge belgili óner adamy, sportshy, bloger bolsa da, olar – jeke tulǵa (resmı tirkelgen qaıyrymdylyq qorlary bolmasa).
«Qazaqstanda qaıyrymdylyq qyzmetin júzege asyrý «Qaıyrymdylyq týraly» zańmen retteledi. Jeke tulǵalar, sonyń ishinde qaıyrymdylyq qyzmetpen aınalysqysy keletin bloger, ánshiler zańda kórsetilgen talaptardy saqtap, muqtaj jandarǵa kómektesýge baǵyttalǵan ártúrli jobalardy, bastamalardy jáne uıymdardy qoldaı otyryp, qoǵamdyq ıgilikke úles qosýǵa múmkindigi bar. Eger qaıyrymdylyqty aqsha jınaý arqyly júzege asyratyn bolsa, olar belgili bir resmı tirkelgen qaıyrymdylyq uıymymen nemese qaıyrymdylyq kómek alýshymen shart jasasýy qajet. Qujatta qaıyrymdylyq kómek kórsetýdiń maqsatyn, qaıyrymdylyq kómektiń barlyq múmkin bolatyn mólsherin qosa alǵanda, aqshalaı túrde naqty belgileýdi usynatyn salyqtar, qaıyrymdylyq kómek kórsetý tártibi, taraptardyń jaýapkershiligi, sybaılas jemqorlyqqa qarsy zańnamany saqtaý jónindegi erejeler, daýlardy sheshý tártibi, qaıyrymdylyq kómegin alýshynyń shartta aldyn ala belgilengen maqsatty iske asyrý úshin aqsha qarajatynyń jumsalǵanyn rastaıtyn esepti jáne ózge de qujattardy, onyń ishinde býhgalterlik qujattardy usynýy qajet», deıdi zańger Nurbaqyt Qalen.
Jeke tulǵanyń qarjylaı qaıyrymdylyq jasaý joldaryn túsindirgen zańgerdiń aıtýynsha, tıisti kelisimshart jasaspaı qarajat jınaıtyn bloger nemese ózge de jeke tulǵa qylmystyq jaýapkershilikke tartylady. Demek joǵaryda aıtylǵandarǵa súıene otyryp, jeke tulǵalardyń, sonyń ishinde óner adamdarynyń aqsha jınaýy shekteýsiz jáne jaýapkershiliksiz erkin áreket emes. «Blogerler men jeke tulǵalar teris saldardy boldyrmaý jáne olardyń múddeleriniń qorǵalýyn qamtamasyz etý úshin zańnamada belgilengen talaptardy qatań saqtaýy kerek», dep qosty zań mamany.
Qazaq tili men saltyn nasıhattap júretin tanymal bloger Alekseı Lodochnıkov te qaıyrymdylyqty jeleý etip, jeke shottaryna halyqtan qarjy jınaıtyn áriptesteriniń mundaı áreketin synǵa aldy.
«Qazir elimizdiń birqatar aımaǵynda sý tasqyny bolyp jatyr. Barlyǵy jınaq ashyp jatyr. Ásirese blogerler. Ne úshin kerek osy jınaqtar? Úkimet qıraǵan úılerdi turǵyzyp beremiz, kómek beremiz dep otyr halyqqa. Memleket tarapynan barlyq kómek kórsetilip keledi. Eriktiler de jumys istep jatyr. Iri bıznester mıllıardtap aqsha bólip jatyr. Menińshe, jetedi. Blogerler kedeı halyq emes. Instagram-dy ashyp qarasaq, keıbirinde bes mashınadan bar, ony ózderi maqtanysh tutady. Halyq sizder sııaqty mıllıondap aqsha tappaıdy. Olar salyqtaryn tólep jatyr. Halyqty jınaqpen álekke salasyzdar. Mıllıondap jınalǵan aqshanyń esebi berilmeıdi. Sonyń arqasynda bireýler baıyp jatady. Sondyqtan jınaq degendi doǵarý kerek», dedi A.Lodochnıkov.
Qaıyrymdylyq uıymdary – ekonomıkanyń úlken sektory
Osy oraıda ózge memleketterdiń mysalyn keltirýge týra keledi. Ásirese AQSh, Batys elderiniń turǵyndary zańnyń quly. Shetelde de adamdar qaıyrymdylyq jasaýdy paryz, izgi amal dep biledi. Biraq bul ıgi isti tek zań aıasynda júzege asyrady. Ásirese tanymal tulǵalar, blogerler eshkimnen aqsha jınamaı, ózderiniń tapqan qarjysyn qaıyrymdylyqqa turaqty túrde aýdaryp otyrady. Kóbiniń qaıyrymdylyq qorlary bar. Keıbiri ózge qaıyrymdylyq qorlaryna aýdaryp otyrady. Máselen, kanadalyq akter, kınorejısser, mýzykant Kıaný Rıvz janýarlar quqyǵyn qorǵaıtyn RETA sııaqty qaıyrymdylyq qorlaryna mıllıondaǵan dollar aýdarady. Sondaı-aq ol onkologııalyq aýrýlardy zertteýge baǵyttalǵan «Stand Up To Cancer» pedıatrııalyq klınıkasyna turaqty túrde qarjylaı kómek beredi. Al álemge áıgili akter Bred Pıtt 2005 jyly túrli apattardan zardap shekkenderge kómek kórsetýge arnalǵan «Make it Right» qaıyrymdylyq qoryn qurdy. Osy ýaqyt ishinde qor qarjysyna baspanalar turǵyzylyp, 100-ge jýyq ǵımarat salyndy.
Ulybrıtanııada jeke adamdar da, kompanııalar da únemi qaıyrymdylyq jasaıdy. Qaıyrymdylyq esebinen bıznes uıymdary salyq jeńildikterine ıe bolady.
«Damyǵan elderde qaıyrymdylyqqa qatysty janjaldar sırek kezdesedi. Uıymdar bárin zań aıasynda iske asyrýǵa tyrysady. Ulybrıtanııadaǵy qaıyrymdylyq uıymdary – jumys oryndaryn qalyptastyratyn ekonomıkanyń úlken sektory. Máselen, 2019 jyly 166 myńǵa jýyq túrli kommersııalyq emes uıym tirkeldi. Olarda 900 myńnan astam adam jumys isteıdi. Al 2017-2018 jyldary Brıtanııa ekonomıkasy qaıyrymdylyq uıymdarynan 18 mıllıard fýnttan astam paıda tapty. Kóp jaǵdaıda joǵary kórsetkishterge júıeniń ashyqtyǵy arqyly qol jetkiziledi. Kez kelgen qordy úkimettiń veb-saıtynda árbir kommersııalyq emes uıymnyń esebin «Charity Commission» bóliminde tekserýge bolady. Bul senimdi qalyptastyrýǵa yqpal etetini sózsiz. Mundaı uıymdar qoǵam men memleket arasyndaǵy jolserik», dedi Ulybrıtanııadaǵy «Gift of life» qorynyń dırektory Anna Djıllıngs-Mojýtına VVS-ge bergen suhbatynda.
Qoǵamnyń qaı salasynda da zań aıasynda is-áreket etpesek, ańqaý elge aramza moldanyń keıpinde alaıaqtardyń san túrli aılasyna aldanyp otyratynymyz haq.
