Astanalyq kitapqumarlar aldynda aǵynan jarylǵan jazýshy óziniń ózekjardy oılaryn ortaǵa saldy. Onyń aıtýynsha, oqyrman qaýym jyly qabyldaǵan «Zylıhanyń oıanýy», «Balalarym meniń», «Samarqanǵa baǵyt alǵan eshelon» romandarynda keshegi keńes ókimetiniń solaqaı saıasaty kesirinen jazyqsyz japa shekken shermende jandardyń talaısyz taǵdyry týraly tolǵapty. «Kishkentaı adamdardyń» úlken qaıǵy-qasiretti qabyrǵalary qaıysyp qalaı kótergenderin kórsetipti. Qyzyl ımperııanyń jıyrmasynshy-otyzynshy jyldardaǵy oıranyna qarapaıym adamdardyń qalaı tótep bergenin, olardyń qıyn-qystaý shaqtarda ózderin joǵaltyp almaı, bastaryna túsken barlyq aýyrtpalyqqa shydap-baqqanyn shynaıy baıandapty. Azamat soǵysy, ujymdastyrý, ashtyq, repressııa taqyryptaryn hal-qaderinshe tereńirek qamtýǵa tyrysypty. Shyǵarma shyraıy shyndyq ekenin udaıy esinde ustapty.
Reseıdiń ádebıet salasyndaǵy «Bolshaıa knıga», «Iаsnaıa Polıana» sekildi súbeli syılyqtaryn alǵan «Zylıhanyń oıanýy» atty romanyn jazýǵa naǵashy ájesi Raısa Shákirqyzy shertken sherli shejire túrtki bolǵan kórinedi. Bul kisi kezinde baı tuqymy retinde ıt arqasy qııandaǵy Krasnoıar ólkesine jer aýdarylǵan ata-anasymen birge nebir tar jol, taıǵaq keshýden ótipti. Tulymshaǵy jelbiregen jeti jastaǵy qyz Angara ózeni jaǵasyndaǵy jaısyz mekende óksip júrip ósipti. Biraq eline buǵanasy bekip, ońy men solyn ajyratatyn jaǵdaıda oralǵan. Aıdaýdaǵy zııaly adamdar oǵan tyńǵylyqty bilim beripti. Orystyń arǵy-bergidegi klassıkteriniń kitaptaryn kishkentaıynan kemiripti. Keıin Tatarstanda ustazdyq etip, tálimdi shákirtter tárbıelepti. Keıýana keıde kúbirlep-sybyrlap quıma qulaq nemeresine baıaǵyda Sibirde bastan keshken hıkaıalaryn baıandaıtyn bolǵan. Sonyń birazy jastaıynan jazý-syzýǵa ańsary aýǵan Gúzeldiń jadynda jattalyp qalypty. Munyń syrtynda sum zamannyń surqaı sýretterin qaıta tiriltetin tarıhı qujattarmen tanysyp, tragedııaǵa toly kitaptardy oqyǵan. Internettegi mańyzdy materıalarǵa da jete mán berilgen.
Árıne, ádebı dúnıeler jalań derekterden jasalmaıtyny belgili. О́mirlik shyndyq kórinisin tapqanda ǵana oqyrman oljasy sanalmaq. Osy oraıda jazýshynyń oı-óresi, qııaldaı bilý qabileti, qalam qarymy úlken ról atqaratyny anyq.
Edil boıy nemisteriniń «enshisine» tıgen qorlyq-zorlyq qııametterin arqaý etken ekinshi romany «Balalarym meniń» dep atalady. О́zge jurtta ósip-óngen halyqtyń bel balasy Iаkob Bah kolonııadaǵy qarapaıym muǵalim. Janyndaı jaqsy kóretin jalǵyz qyzyn baǵyp-qaǵýdan basqa tolǵaýy toqsan tirshiliktiń bar qyzyǵynan bas tartyp jaıymen júrse de qasaqana qýǵyn-súrgin quryǵyna ilikkenin qaıtersiń.
«Samarqanǵa baǵyt alǵan eshelon» romanynda Qazannan Samarqanǵa poıyzben jóneltilgen bes júz jetim balanyń jol – jónekeıgi shytyrman oqıǵalary da oqyrmandy beıjaı qaldyrmaıdy. Bir qyzyǵy, Túrkistanǵa bettegen eshelonnyń ishindegi beıbaqtardyń arasynda avtordyń týǵan atasy da bolypty. Baıqasańyz, áýlettik ápsananyń bul jerde de ıgi áseri tıgen tárizdi.
Atalǵan kitaptardyń bárinde jamandyq pen jaqsylyq tarazy basyn teńseltedi. Kezdesýde G.Iаhınanyń ózi atap ótkendeı, qatygez ýaqyttyń qaraýlyq qursaǵan tabıǵatyn ashý maqsatynda qara boıaýdy qalyńdata berýge bolmaıdy. Kún men tún sııaqty ómirdiń kúngeıi men kóleńkesi qatar kórsetilýge tıis. «Men adamı jyly qatynastar jóninde aıtqym keldi. Qysyltaıań kezderdegi dostyqty dáriptedim. Syrty bútin, ishi tútin baıǵustardyń ishki sezim arpalysyn ashpaqqa umtyldym. Qarańǵylyq kógindegi jylt etken sáýleni kóbirek kórsetýge kúsh saldym. О́ıtkeni roman oqıǵasy oqyrmandy jetelep otyratyndaı qyzǵylyqty órilgeni durys qoı. Adamdar sıýjetti emes, sıýjet adamdardy súıregenin qalaımyn» dedi ol salmaqty pikirin sabaqtap.
Ulty tatar, al shyǵarmalaryn orys tilinde jazatyn Gúzel Iаhınadan ózin qaı ádebıettiń ókili sanaıtynyn suradyq. Sál-pál qysylǵandaı syńaı tanytqan prozaık jaýabyn qysqa qaıyrdy: «Men tatar tekti, orys tildi jazýshymyn. Qazandyq qalamger deseńizder de qarsy emespin».
Sóz sońynda jazýshynyń eki romany («Zylıhanyń oıanýy», «Samarqanǵa baǵyt alǵan eshelon») Maqsat Dúıismaǵambet pen Meńdolla Shamurattyń tárjimalaýymen qazaq tilinde shyqqanyn eskerte ketkimiz keledi.
