Foto: Egemen.kz
«Qylmysty ashýdyń erte-keshi joq»
«20 mamyr. Kún arqan boıy kóterilmeı-aq Astana qalasy Esil aýdandyq polısııa departamentiniń «Krımınalıstıka» bólimshesine túrli dárejedegi qylmysqa kúdikti 33 azamat jetkizildi». Túngi kezekshilikten shyqqan krımınalıst Rınat Serikuly, eń áýeli, keıingi jumys kúnin túıindep aldy. Endigi meje – qylmysty kim, qashan, táýliktiń qaı mezetinde, qalaı jasaǵanyn anyqtaý. Keıipkerimiz úshin qat-qabat shıelenisken qylmysty ashýdyń erte-keshi joq.
«Jaısyz jaǵdaıǵa tap bolǵan azamattar jumbaq jaǵdaıdy quzyrly organǵa qanshalyqty tez habarlasa, onyń syryn ashý sonshalyqty jyldam bolady. Mundaıda, biz, ile-shala oqıǵa ornyna attanyp, belgilengen aýmaqty qyzyl-aq qorshaýmen bekitemiz. Bul qylmyskerdiń aıaq-qol izderi bógde adamdardyń izderimen aralasyp ketpeýi úshin qajet. Qorshalǵan orynǵa ózimiz de arnaıy aıaqqap, qolǵappen kiremiz. Ár aıǵaqty dál sol sátte sýretke túsirip, tirkep qoıamyz. Qazir tehnologııa damyǵan zamanda basym aımaqtar beınebaqylaý kameralarymen jabdyqtalǵan. Aýlalardaǵy, ǵımaratqa kire beristegi, úı-jaılardaǵy kameralardy jiti tekserý nátıjesinde kúdikti tez qolǵa túsip jatady. Sondyqtan kúrdeli qylmystyń ózi táýlik ishinde aıqyndalady. Al beınebaqylaý qurylǵysy joq jerlerden aıǵaqtardy tabýǵa tyrysamyz. Sondaı-aq aıaq, qol izi, alaqan ıisi alynady», dedi Rınat Muqyshev.
Krımınalıster úshin qylmyskerdiń jymysqy áreketin qolǵap, betperde kıip júzege asyrǵany da kedergi emes.
«Ákki qylmyskerler jeke-basyn jasyratyn atrıbýttarǵa júginip jatady. Oqıǵa osylaı órilgen jaǵdaıda mamandardyń da zertteý tásilderi ózgeredi. Aıaq kıim izi arqyly adamnyń salmaǵy, boıy qansha ekenin tabany tıgen jerdiń ereksheligine qaraı boljanady. Qylmys ornynan tabylǵan barlyq aıaq kıim izderi saraptamaǵa alynyp, onyń ıeleri kýá retinde tartylady. Máselen, bir úıde tonaý bolyp, ol 1 aptadan keıin habarlansa sol ýaqyt aralyǵynda úıge kelgenderdiń aıaq kıim izi alynyp, salystyrylady. Belgili adamdardyń aıaq kıim izinen bólek bolǵan iz kúdiktiniń izi retinde qaralady. Aıaq kıimniń izderi kóp bolýy bizge qorqynysh týdyrmaıdy, kerisinshe, ol kóp bolyp onyń ıeleri anyqtalǵan saıyn kúdiktige jeter jol qysqara túsedi. Saýsaq izderi de solaı zertteledi. Oqıǵa ornyndaǵy iz ben kúdiktiniń saýsaq izderiniń sáıkestigin papılon apparaty anyqtap beredi», deıdi krımınalıst.
Mamannyń aıtýynsha, oqıǵa bolǵan úıdiń kórshileri keltirgen dáıekter de kóp rette qylmyskerdi ustaýǵa septesedi. Olardyń sıpattaýymen kúdiktiniń foto-roboty jasalady. Al kúdiktiniń sulbasy beınebaqylaý kamerasyna ilikken jaǵdaıda «Vızır» baǵdarlamasy kúdiktiniń beınesin aıqynyraq etýge qaýqarly.
«Kúdikti ustaǵan ár zatta alaqan ıisi qalady. Qolǵa túsken adamnyń ıisi oqıǵa ornynan alynǵan ıispen salystyrylady. Onyń 100 paıyzdyq sáıkes kelýin odorologııalyq, ıaǵnı, ıisti anyqtaıtyn zerthana tekseredi. Odorologııalyq tásil, joǵalǵan adamdy tabý úshin de kóp qoldanylady. Bul iske ıisshil ıtter de tartylady. Máselen, qylmys jasalǵan orynda kúdiktige tıesili kıim tabylsa, ol kınologııalyq ıtke ıisketiledi. Kúdikti alysqa uzap ketpese, úıretilgen ıtterge qylmyskerdi tabý qıynǵa soqpaıdy. Kúdiktige tıesili zat ıtterge 8-9 km saıyn qaıta ıisketilip turady», dedi Rınat Serikuly.
«Krımınalıst maman fantazııasyna erik berý kerek»
Naqty aıǵaq, nyq sheshim ekinshi esimine aınalǵan krımınalıster qııalyna erik beretin mezetter de bolady. Olar keıde, ózin qylmysker retinde sezinedi. Kúdikti isteýi múmkin áreketterdi de qaıtalaıdy. Munyń bári qylmystyń betin ashý úshin jasalady.
«Qylmys jasalǵan oryndarda qol izderi az bolsa krımınalıst fantazııasyn iske qosý kerek. Kúdiktiniń ornynda bolǵanda ne ister edim... synı oıdy qosamyn. Onyń áreketterin qaıtalap kórip, saýsaq izderi qaıda qalýy múmkin ekenin boljap, sol jerden saýsaq izin alamyn. Osyndaı is nátıjesinde birneshe qylmysty ashtyq. Máselen, asúıdegi tartpany bári tutqasynan ustap jaýyp jatpaıdy. Tutqanyń janynan ıtere salatyndar bar. Al dál sol jerden saýsaq izi tabylyp jatady», dedi krımınalıst.
Krımınalıstıka – kúrdeli sala. Qyzyǵýshylyqpen birge tájirıbeni shyńdap otyrý mańyzdy. Rınat Muqyshev bul qyzmette 10 jyldyq tájirıbesi bolsa da áriptestermen «keńesip pishken ton kelte bolmaıtynyn» tilge tıek etti.
«Krımınalıst bolý úshin joǵary qyzyǵýshylyq kerek. Qyzyqsań qylmysty ashý, sol baǵytta jumys isteý qıyn emes. Bizdiń jumysta bir oqıǵa kún saıyn qaıtalanbaıdy. Ártúrli oqıǵaǵa tap bolasyń. Kúnde aldymyzǵa jańa jumbaq túsedi. Qupııany ashýǵa yntyǵyp, qyzyǵyp tursań bári ońaı. Árdaıym áriptestiń pikirin bilý, oqıǵany talqylaý, tarazylaý jumysty jeńildetedi. Al kisi ólimi syndy aýyr qylmysty zertteýge psıhologııalyq turǵyda daıyndalyp baramyz. Aınalanyń bári qan-josa bolsa da salqynqandylyqty saqtaımyz. Osy tusta kópshilik úshin qyzyq bolar myna jaıtqa nazar aýdarǵym keledi. Qylmyskerler, silekeı, qan t.b tamǵan oryndy arnaıy suıyqtyq ne sýmen jýyp tastap, iz qaldyrmaǵansıdy. Alaıda edendegi qan DNQ-sy múlde óshpeıdi. Biz arnaıy untaqtar arqyly qandy eden betine shyǵaramyz. Meniń tájirıbemde kıim-keshekti, aıǵaqty jýyp, belgisiz orynǵa laqtyryp jiberse de sý ótkizetin qubyrdan izdi alyp, sol arqyly qylmysty ashqan sát boldy», dedi Rınat Serikuly.
Asylynda QR Qylmystyq kodeksinde krımınalıstke isten bas tartýǵa múmkindik berilgen. Alaıda Rınat Serikuly men onyń aınalasyndaǵy mamandar bul jeńildikke júginbegen. Olar úshin ár is – adam taǵdyry.
