Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Bul problemanyń bizdiń elge de tikeleı qatysy bar. О́ıtkeni jer aýmaǵy keń, tabıǵaty baı memleket bolǵanymen, ol qazirgi ártúrli ǵalamdyq qaýip-qaterlerden tys tura almaıdy. Kerisinshe, bul jaǵdaı úlken jaýapkershilik pen elimizdiń ekologııalyq ahýalyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan júıeli jumys júrgizýdi talap etedi. Munda jalpylama sóz ben burynǵy nemquraıdylyqtyń endigi jerde júrmeıtindigi anyq. Ony Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń iske asyryp jatqan Ádiletti Qazaqstandy qurý saıasatynan anyq kórýge bolady. Bul máseleni Prezıdent áý bastaǵy saılaýaldy sózinde kórsetken-di. Prezıdenttiń ondaǵy maqsaty – Ádiletti Qazaqstandy qurýdy burynǵy qatelikterdi eskerip, túzetip, qordalanǵan máselelerdi sheshýmen baılanystyra qaraýy bir-birimen tyǵyz baılanysty «ádil memleket – ádil ekonomıka – ádil qoǵam» sııaqty úsh qaǵıdatqa negizdeletin jańa memlekettik saıasatqa basymdyq berý edi.
Ádil Qazaqstandy qurý ádil aımaqtyq saıasatty talap etti. О́ıtkeni ol úlken qalalardaǵy da, shaǵyn aýyldardaǵy da halyqtyń jaıly ómir súrýin qamtamasyz etýi kerek. Osyǵan baılanysty memlekettiń negizgi mindeti quqyqtyq tártip, azamattardyń ál-aýqaty men qaýipsizdigin qamtamasyz etý bolmaq. Bul jalpy áleýmettik-ekonomıkalyq reformalardy tereńdetý úshin qajet. Atalǵan jańa memlekettik saıasat azamattardyń, bıznestiń, memlekettiń múddeleri men ál-aýqatynyń teńgerimine, sondaı-aq el resýrstaryn tıimdi paıdalanýǵa negizdelgen «Ádil ekonomıkany» qurýǵa baǵyttalǵan. Ol jumyspen qamtýdy jáne adamdardyń áleýmettik birligin, aýmaqtyq teńgerimdi damytýdy qamtamasyz etetin zamanaýı ónimdi eńbek naryǵyn qurýdy maqsat etedi. Ol sonymen qatar ómirdiń barlyq salasyna sıfrlyq tehnologııalardy engizýdi, aýyl sharýashylyǵyn otandyq ekonomıkanyń jańa qozǵaltqyshyna aınaldyrýǵa baǵyttalmaq. Iаǵnı ádil aımaqtyq saıasat aýyldyq jerlerdegi halyqtyń jaıly ómir súrýin, árbir otbasynyń taza aýyzsýǵa, sapaly jolǵa, turaqty uıaly baılanys pen joǵary jyldamdyqty ınternetke qol jetkizý degendi aǵartsa kerek. Bul elimizdiń barlyq óńirindegi turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq salasynyń jańǵyrtylýyna ákelýi qajet.
Demek Prezıdent aımaqtyq saıasatta birinshi kezekte áleýmettik-ekonomıkalyq damýdaǵy teńgerimsizdikterdi azaıtýǵa basymdyq berip otyr. Onymen qoımaı, ár óńirge tán mindetterdi jalpyulttyq basymdyqtarmen durys úılestirý úshin ár aımaqtyń ózine tán tabıǵı-geografııalyq jáne áleýmettik-ekonomıkalyq erekshelikterin eskerýdiń mańyzy artýda. Osylardyń arasynda eldegi ekologııalyq problemalarǵa, ásirese aýa men aýyzsýdyń sapasyna erekshe kóńil bólinedi. Sebebi bul maqsatqa ondaǵan jyl boıy qyrýar qarjynyń bólingenine qaramastan aýyzsý máselesi óz sheshimin tappaı keledi.
Memleket basshysy týrızmdi damytýdy ekologııa máselesimen baılanystyra qaraı kele, tabıǵatqa zııan keltirýge bolmaıtyndyǵyn eskertip, ondaǵy ótkir máselelerdiń de bar ekenin atap ótti. Qazaqstannyń ózen-kólderiniń jaǵasyn, orman ishin qoqysqa toltyratyndar áli de azaımaı tur. Əsirese eldi mekenderge jaqyn toǵaılardyń ishi las. Irgeles eldi mekenderdiń turǵyndary turmystyq qaldyqtar men qoqystaryn aǵash arasyna tastaý ədetin qoıar emes. Ormandarda órttiń tutaný qaýpi de joǵary. Adamdar osyny túsinip, toǵaı arasyn búldirmese ıgi edi. Sondyqtan tazalyqty saqtaý úshin «Taza Qazaqstan» sııaqty arnaıy ekologııalyq aksııasy qolǵa alynady. Mundaǵy maqsat – turǵyndardyń sana-sezimine yqpal etip, bul jumystyń tıimdiligin arttyrý jáne azamattardyń ekologııalyq saýatyn kóterý arqyly qoǵamda ekologııalyq mádenıet qalyptastyrý. Ol úshin aǵartýshylyq jumystarmen ǵana shektelmeı, bul iske aýqymdy qoǵamdyq sıpat berý kerek. Mádenıet, Ekologııa, Oqý-aǵartý mınıstrlikteri men jergilikti bılik organdary jáne qoǵamdyq uıymdardyń qatysýymen tabıǵatty aıalaýǵa baǵyttalǵan naqty sheshimder qabyldanyp, tıisti josparlardyń jasalýy durys.
«Sonda ǵana demalys oryndarynda qoǵamdyq talapqa saı, ómir súrýge laıyqty ınfraqurylym qalyptasyp, árbir azamat, kez kelgen týrıst qaı jerge turaqtap, qaı jerde ot jaǵýǵa ruqsat etilgenin biletin bolady», deıdi Prezıdent.
Mundaı jumystar «Taza Qazaqstan» ekologııalyq aksııasy aıasynda óńirlerde «Taza aýla. Taza ólke. Taza el» uranymen bastalyp, «Kıeli meken», «Jasyl aımaq», «О́negeli urpaq», «Tazalyq tabaldyryqtan bastalady», «Taza qala», «Meniń taza mektebim», «Bulaq kórseń, kózin ash», «Taza ózen», «Tazalyq ózimizden bastalady» syndy ataýlarmen apta saıyn uıymdastyrylyp jatyr. Elimizde «Jasyl el» eńbek jasaǵynyń jazǵy maýsymy bastaldy. Jergilikti atqarýshy organdardyń málimetterinshe, aksııaǵa 2,4 mıllıonǵa jýyq adam, sonyń ishinde eriktiler, qoǵam qaıratkerleri, bıýdjettik uıymdardyń qyzmetkerleri men kásipkerler qatysty. Júzdegen myń aýla men ondaǵan myń áleýmettik nysannyń aýmaǵy tazartyldy, 900 myń tonnadan astam qoqys shyǵaryldy, mıllıondaǵan kóshet otyrǵyzyldy. Myńdaǵan qoǵamdyq oryndar, saıabaqtar, shaǵyn baqtar abattandyrylyp, tarıhı-mádenı nysandar retke keltirildi. Sonymen qatar ózender men kólderdiń jáne basqa da sý aıdyndarynyń aınalasyndaǵy aýmaqtar men aryqtar tazartyldy.
«Taza Qazaqstan» aksııasyna otandastarymyzdyń belsene ún qosyp, erekshe ynta-yqylas bildirýi eldiktiń úlgisi men ónegesiniń bir kórinisi ǵana. Endeshe, ol tabıǵattyń tazalyǵyna ákelip, jurt onyń nátıjesin kórip jatsa, bálkim, sonda onyń boıynda ulttyq ıdeıanyń tamyry qaıda jatqandyǵyn túsinerlikteı jan tazalyǵy paıda bolar edi. Sonda ǵana halyqtyń «Jer-ana» men táýelsiz Qazaqstannyń jarqyn bolashaǵyna degen senimi men súıispenshilik seziminiń artatyny anyq.
Japsarbaı QÝANYShEV,
qoǵam qaıratkeri
