Rýhanı máıekke negizdelgen jańa ekonomıkalyq baǵdar

Mine, osy turǵydan alǵanda 2023 jyldyń 1 qyrkúıeginde jarııalanǵan Joldaýdyń alda turǵan orta merzimdegi jumystardyń basymdyqtary men baǵyt-baǵdaryn aıqyndap, memlekettik apparattyń úılesimdi ári tıimdi jumys isteýi­ne túrtki bolǵany anyq. Onyń bas­ty sebebi Memleket basshysy Q.Toqaevtyń osyǵan deıingi halyqqa Joldaý­laryna qaraǵanda, atalǵan qu­jat­ta kóterilgen máselelerdiń erek­she­liginde jatsa kerek. Ol – Ádiletti Qazaq­stannyń ekonomıkalyq baǵdary.

Joldaýdy iske asyrý jónindegi 101 is-sharadan turatyn jalpyulttyq jos­parda eldiń myqty ónerkásiptik negi­zin qalyptastyratyn jáne ózin-ózi tolyqtaı qamtamasyz ete alatyn eko­no­mıkaǵa qol jetkizýge múmkindik bere­tin basty mindetter qoıyldy. Ondaǵy maqsat ekonomıkanyń turaq­tylyǵy men básekelestigin nyǵaıtý, azamattardyń ál-aýqatynyń sapaly ósýin qamtamasyz etý sııaqty mindetterdi sheshý edi. Sonymen birge munda erekshe toqtalatyn taǵy bir jaǵdaı bar. Muqııat úńilip qarar bolsaq, bul Joldaýda taza óndiristik jáne sharýashylyq máselelerge adamı ólshem turǵysynan qaraý bar. Halyqtyń turmys deńgeıin kóterý, taýar óndirýdegi sapaǵa erekshe mán berý, eko­logııalyq mádenıet, ádildik pen adam­gershilik prınsıpterine júginý, mine, osylardyń barlyǵy taza ekonomıkalyq taqyrypqa arnalǵan qujattyń sheńberinen shyǵyp, oǵan rýhanı reńk berdi. Ol, tipten, Prezıdent usynyp otyrǵan jańa ekonomıkalyq baǵdardyń rýhanı máıegine aınalǵan­ǵa uqsaıdy. Al bul, túptep kelgende, qazirgi zamanda memlekettik saıasattaǵy teńgermelikke qol jetkizýdiń tóte joldarynyń biri bolýy ábden yqtımal.

Memleket basshysy 2023 jylǵy Joldaýynda úkimet pen qoǵam aldyna aýqymdy mindetter qoıdy. Bıyl segiz aıda istelgen jumystardy tirnektep jınaǵannyń ózinde Joldaýdy júzege asyrý jumystary qarqyn alyp, elimizdiń qýatty ındýstrııalyq negizin qalyptas­tyrýǵa naqty qadamdar jasalyp jatqandyǵyna kózimiz jetip otyr. Árıne, onyń tolyq nátıjesi 2025 jyldyń qańtarynda shyǵarylady. Desek te, ártúrli saladaǵy keıbir aıqyn jetistikter qazirdiń ózinde baıqalady.

Máselen, Qazaqstan ónerkásibi 2024 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda ósý qarqynyn kórsetti. Respýb­lıka boıynsha jalpy quny 570 mlrd teńgeni quraıtyn 40 jańa joba iske qosylyp, 6,9 myń turaqty jumys orny ashyldy. Jyl sońyna deıin 17,4 myńǵa jýyq turaqty jumys ornyn qurý jáne shamamen 1,4 trln teń­geni quraıtyn 180-ge jýyq jobany iske qosý jos­parlanyp otyr. «Báı­terek» UBH jáne onyń enshiles uıym­dary 2023 jyldyń aıaǵynda jáne 2024 jyl­dyń 1-toqsanynda 1,6 trln teńgege óńdeý óner­kásibiniń 4,6 myń jobasyn qarjylandyrdy.

Agroónerkásip keshenindegi qaıta óńdeý ónimderiniń úlesin ulǵaıtyp, 70 paıyzǵa jetkizý baǵytynda aýqym­dy jumys atqarylyp jatyr. Aýyl sharýashylyǵynyń jalpy ónimi 2024 jyldyń birinshi jar­ty­jyl­dyǵyn­da 1,6 trln teńgege jetti. О́ńir­lerde eń joǵary ósý qar­qyny Túrkistan, Qostanaı, Almaty, Pavlodar, Jambyl, Qyzylorda jáne Atyraý oblystarynda baıqalady. Agrarlyq sektorda búgingi tańda 130 mlrd teńgeniń 115 jobasy iske qosyldy, 1,7 myń jańa jumys orny ashyldy. Otandyq tyńaıtqyshtardy aldyn ala sýbsıdııalaý tetigi engizilip, sharýalar arzanyraq otandyq tyńaıtqyshtarmen der kezinde qamtamasyz etildi. 2024 jyly sapaly elıtalyq tuqymdy paıdalaný paıyzy 9%-ǵa deıin ósti.

О́tken jyly «Aýyl amanaty» baǵ­dar­­la­masyna bólingen 8,3 mıllıard teń­ge to­lyǵymen ıgerilip, nesıe alý­shylar­dyń basym bóligi mal sharýashy­lyǵyn tań­daǵan. Osy baǵdarlama aıasynda 400-den astam aýyl sharýashylyǵy koope­ra­tıvi quryldy. Onyń 319-y 6,7 mlrd teńgege qarjylandyryldy. Bú­gingi tańda «Aýyl amanatyna» qa­ty­sý­­­shy­­­laryna 90,7 mlrd teńgege 14,4 myń sha­­ǵyn nesıe berildi. Bıyl baǵdar­la­­­ma­­ny jú­zege asyrýǵa 80 mlrd teńge qa­­ras­­ty­­ry­lyp, 10,8 myń shaǵyn nesıe beri­lip, 18 myń­nan astam jumys orny ashylady.

Úkimet «Bıznestiń jol kartasy» jáne «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» baǵdarlamalaryn birik­tiretin shaǵyn jáne orta bız­nes­ti qoldaý men damytýdyń keshen­di baǵdarlamasyn ázirlep, qabylda­dy. Bıylǵy 6 aıda ǵana sýb­sıdııalar men kepil­dikter túrin­degi qoldaýdyń jańartyl­ǵan baǵ­darla­malyq sharalary 14 myńǵa jýyq bıznes-jobany qamtydy. Mem­leket basshysynyń tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda úkimet adam faktorynsyz, kásipkerlikti tekserýdi avtomattandyrý boıynsha jumys júrgizip keledi. Bul tekserýdiń sanyn azaıtady.

Halyq ómiriniń ártúrli salasyn sıfrlandyrý jumysy jalǵasyp kele­di. Negizgi jetistikterdiń qatarynda 1,2 myńnan astam aýyldyq eldi meken­de ınternet qyzmetine qoljetimdilik pen 3,7 myń memlekettik jáne bıýdjet­tik mekemeniń keńjolaq­ty ın­ternetke qosylýy bar. Tehno­lo­gııa­lyq jetistikterge 20 qalada 918 baza­lyq stansasy bar 5G je­lisin iske qosý jáne 4,8 myń aýyldyq eldi mekendi keńjolaqty ınternetpen qamtamasyz etý jatady. Elektrondyq úkimetti damytýda barlyq memlekettik qyzmettiń 93,3 paıyzy elektrondy túrde kórsetiledi, onyń 86 paıyzy smartfondar arqyly qoljetimdi. Jasandy ıntellekt jáne ınnovasııalyq damý komıteti quryldy. Úkimet jasandy ıntellektini damytýdyń 2024–2029 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasyn qabyldady. Medısınada, bilim, týrızmde jáne taý-ken metallýrgııa ónerkásibinde jasandy ıntellektini damytýǵa erekshe kóńil bólinedi.

Joldaýda adam áleýetin jáne áleý­met­tik salany damytýǵa úlken kóńil bólingen. 2024 jyldyń birinshi jarty­jyl­dyǵynda jańa áleýmettik jeńildik­ter engizilip, jumyspen qamtý belsendi túrde júrgizilip, jumysshylardyń qu­qyq­tary nyǵaıtyldy. Bazalyq zeı­net­aqy men barlyq memlekettik jár­­demaqy ınflıasııa deńgeıine ın­deksteldi, al yntymaqty zeınetaqy ınflıasııa deńgeıinen 2 paıyzǵa joǵary boldy. Zııandy eńbek jaǵdaılarynda uzaq ýaqyt jumys isteıtin adamdardy áleýmettik qorǵaý deńgeıin arttyrý úshin 2024 jyldyń 1 qańtarynan bas­tap arnaıy áleýmettik tólem engizildi. Joldaýda kórsetilgen tapsyrmaǵa sáıkes 2024 jylǵa arnalǵan eń tómengi jalaqy 85 myń teńge bolyp belgilendi.

«Bastaý Bıznes» jobasy aıasynda 38 myńnan asa adam kásipkerlik negizderi­ne oqytylyp, 24 myńnan asa adam sertıfıkat aldy. 1 qyrkúıekten bas­tap Qazaq­stannyń barlyq aımaǵynda «Áleýmettik ámııan» aıasynda mektep oqýshylaryn tegin jáne jeńildetilgen tamaqpen qamtamasyz etý jobasyn keńeıtý bastalady. Bul joba boıynsha memlekettiń azamatqa usynatyn barlyq quraly men qoldaý sharasy eGov qosymshasynda jınaqtal­ǵan. «Mektepke deıingi uıymdardy vaýcherlik qarjylandyrý» jobasyna sáıkes «aqsha balanyń sońynan eredi» degen uǵym engizilip, ata-analardyń tańdaýynan keıin ǵana mektepke deıingi uıymdarǵa memleket qarjysynyń aýdarylatyndyǵy týraly sheshim qabyldandy. Ony aımaqtarǵa taratý 2025 jyldyń basynda júrgizilmek.

О́ńirlerdiń ekologııalyq másele­lerin keshendi sheshý 232 mlrd teńgeni quraıtyn 94 joba júzege asyryldy. Naýryz aıynan bastalǵan «Taza Qazaqstan» aksııasyna 2,4 mıllıonnan astam adam qatysty. Júzdegen myń aýla men aýmaq tazartyldy, 900 myń tonnadan astam qoqys jınaldy, 2,5 mıllıonǵa jýyq jasyl jelek otyrǵyzyldy. Úkimette halyq arasynda ekologııalyq mádenıetti damytý­dyń 2024–2029 jyldarǵa arnalǵan tu­jyrymdamasy ázirlenip jatyr. Ony iske asyrý úshin ákimdikter tarapynan aldaǵy 5 jylǵa arnalǵan tıisti óńirlik josparlardy qabyldaıdy.

Kólik-logıstıka salasyn el ekono­mıkasyn damytýdyń qozǵaltqysh­tarynyń birine aınaldyrý baǵytynda Lıanıýngandaǵy «Qazaqstan – Qytaı» logıstıkalyq ortalyǵy, Qorǵas qurǵaq porty, «Batys Eýropa – Batys Qytaı» tranzıttik tasjoly, Qytaı­dan Iranǵa deıingi temirjol dálizi sııaqty iri ınfraqurylymdyq jobalar iske qosyldy. Jol-qurylys jumystary 12 myń shaqyrym joldy qamtıdy. Jyl sońyna deıin 7 myń shaqyrymdyq joldardyń jumystary aıaqtalmaq. Jalpy uzyndyǵy shamamen 2 myń shaqyrymdy quraıtyn «Qaraǵandy – Almaty», «Taldyqorǵan – О́skemen», «Atyraý – Astrahan» jáne «Aqtóbe – Qandyaǵash» sııaqty tórt iri jol jobasy oryndalýda. Bıyl elimizdiń temirjol jelisinde 1,4 myń shaqyrymdy quraıtyn aýqymdy jóndeý jumystary júrgizilýde, onyń 570 shaqyrymynda relster tolyq aýystyrylmaq. Qazirdiń ózinde jumystyń jartysy aıaqtaldy.

Memleket basshysynyń Joldaýyn júzege asyrý aıasynda «Qazgıdro­geologııa» Ulttyq gıdrogeologııalyq qyzmeti quryldy. Sý sharýashylyǵynda «Qazvodhoz» júıesi qajetti qural-jabdyqtarmen jabdyqtalady. Salada týyndap otyrǵan kadr máselesin sheshý maqsatynda Úkimet «M.H.Dýlatı atyndaǵy Taraz óńirlik ýnıversıteti» kommersııalyq emes aksıonerlik qoǵamyn qaıta qurý jáne onyń negizinde eki joǵary oqý ornyn – «M.H. Dýlatı atyndaǵy Taraz ýnıversıteti» («TarÝ» KeAQ) jáne «Qazaq ulttyq sý sha­rýashylyǵy jáne ırrıgasııa ýnı­ver­sıteti» kommersııalyq emes aksıo­­nerlik qoǵamdaryn («QazUÝMI» KeAQ) qurý týraly sheshim qabyldady. Bul JOO jarǵylyq kapıtalyna mem­lekettiń 100% qatysýymen quryldy.

«Aýyldyq densaýlyq saqtaýdy jańǵyr­tý» ulttyq jobasynda 655 alǵash­qy medısınalyq-sanıtarlyq kómek ny­sanynyń qurylysy qarasty­rylǵan. Byltyrdan beri 95 nysan paı­da­­lanýǵa berildi. 483 nysannyń jo­ba­lyq-smetalyq qujaty daıyn, 355-ine qarajat bólindi. Qazir óńir­lerde qu­rylys-montaj jumystary júrgi­zilip jatyr. Dárilik zattarǵa baǵa belgi­leý mehanızmi qaıta qaralýda. Far­­ma­sevtıka jáne medısına sala­syn damy­tý jónindegi vedomstvo­ara­­lyq komıs­sııa quryl­dy, onyń qu­ra­my­na mem­le­kettik organdardyń, «Atame­ken» UKP, úkimettik emes uıym­­dar men bız­nes-qoǵamdastyqtar ókilderi kiredi.

Sonymen, Memleket basshysy Q.Toqaevtyń ótken jylǵy Joldaýynda ulttyq ekonomıkanyń turaqty ósimin arttyryp, onyń kólemin ulǵaıtý jos­pary óte aýqymdy əri kúrdeli mindet­terdi qamtydy. Ol osy strategııalyq min­detti qalaıda oryndaý úshin bola­shaqta qoǵam músheleriniń bərine birdeı múm­kindik beretin, ulttyq rýhanı qun­dylyqtarǵa arqa súıegen, órkenıetti el – Ədiletti Qazaqstandy qurýdy kózdeıdi. Onyń ústine eshkim de syrttan kelip, Qazaqstannyń kósegesin kógertpeıtindigi aqıqat. Endeshe, bári óz qolymyzda. Tek osy túsinik pen ustanymdy qabyldap, olardy eldiń ómir súrýi men órkendep damýynyń arqaýyna aınaldyrý ǵana Memleket basshysy Q.Toqaevtyń alǵa qoıyp otyrǵan josparlaryn bolashaqta da tabysty júzege asyrýdyń negizgi faktoryna aı­nalatyny anyq. Osyndaı otanshyl jáne ádil saıasattyń óz jalǵasyn bıyl­ǵy Joldaýda da tabatyndyǵy kúmánsiz.

Japsarbaı QÝANYShEV,

qoǵam qaıratkeri