Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Aerovokzal arhıtektýrasy – Saraıshyq stılinde
Jobalardyń quny – 88 mlrd 4 mln teńge. Barlyq joba iske qosylǵan kezde 750-ge jýyq adam turaqty jumyspen qamtylady.
«Mysaly, júk vagondaryn shyǵaratyn zaýyt jumysyn bastady. «TeksolTrans» JShS zaýytty iske qosý úshin 75 mlrd teńge kóleminde ınvestısııa saldy. Munda 180 adam jumyspen qamtyldy», deıdi P.Hasanov.
Kólik mınıstri Marat Qarabaevtyń málimetinshe, aldaǵy jyly H.Dospanova atyndaǵy Atyraý halyqaralyq áýejaıyn jańǵyrtý bastalady. Qatar ınvestory jańa aerovokzal kesheniniń qurylysyna 50 mln dollar kóleminde ınvestısııa salǵaly otyr. Nysan qurylysy 2026 jyly aıaqtalady.
«Jańa aerovokzal kesheniniń aýdany – 16 myń 500 sharshy metr. Investor nysandy 3 jańa teleskopııalyq trappen jabdyqtaıdy. Atyraý qalasy Jaıyq ózeniniń boıyndaǵy shyǵys pen batystyń túıisken jerinde ornalasqandyqtan, ǵımarattyń negizgi kelbeti ortaǵasyrlyq Saraıshyq qalasyn eske salatyn shyǵys mádenıetiniń stılinde bolady. Ǵımarattyń perronǵa qaraıtyn beti vıtrajdy terezelermen batystyq stılde, mınımalızm standartymen salynady», deıdi M.Qarabaev.
Jolaýshy da, jańa reıs te kóbeıedi
Qazir áýejaıdan aptasyna 7 baǵytta – Astana, Almaty, Shymkent, Aqtaý, Aqtóbe, Oral, Taraz qalalaryna 89 turaqty reıs oryndalady. Aptasyna 6 baǵyt boıynsha 21 halyqaralyq turaqty reıs bar. Mınıstr deregine súıensek, áýejaıdy jańǵyrtý jobasy aıaqtalǵan soń, jolaýshylar aǵyny jylyna 800 myńnan shamamen 2 mln 944 myńǵa deıin ósedi. Sondaı-aq ushý keńistigin aıtarlyqtaı keńeıtý josparlanǵan. Aldymen Eýropa men Azııanyń tanymal týrıstik baǵyttaryna jańa reıster ashylady. Nátıjesinde, jolaýshylar baǵyttardy keńirek tańdaı alady jáne aımaqtyń halyqaralyq kólik qoljetimdiligi jaqsara túsedi.
Aýyl sharýashylyǵy jáne jer qatynastary basqarmasy basshysy Amangeldi Salamattyń aıtýynsha, aýyl sharýashylyǵy salasynda aldaǵy eki jylda 7 ınvestısııalyq jobany iske asyrý kózdelipti. Bul jobalarǵa salynatyn ınvestısııa kólemi 36,6 mlrd teńgeni quraıdy. Bıyl atalǵan salaǵa baǵyttalǵan ınvestısııa 8 ese artyp, 991,2 mln teńgege jetken.
«Bıýdjetten aýyl sharýashylyǵy salasyn sýbsıdııalaýǵa 3 mlrd 548 mln teńge qarastyrylyp otyr. Onyń ishinde mal sharýashylyǵyn jandandyratyn jobalardy qoldaýǵa 1 mlrd 931 mln teńge, ósimdik sharýashylyǵyna 446 mln teńge, agroónerkásip keshenin sýbsıdııalaýǵa 113 mln teńge bólindi. Aýyl sharýashylyǵy salasynda 2024–2026 jyldary 7 ınvestjoba iske asyrylyp, 277 jumys orny ashylmaq», deıdi A.Salamat.
Jobalaý qunyn ósirýge kim jaýapty?
Ilgeri ketken qadamdy tusap turǵan túıtkilder de joq emes. Senat depýtaty Álibek Náýtıevtiń aıtýynsha, keıingi úsh jylda Atyraý oblysyndaǵy birneshe ınvestısııalyq jobanyń smetalyq quny óskeni anyqtalyp otyr. Bul ásirese, qurylys nysandarynyń ýaqtyly aıaqtalmaýyna sebep bolýy múmkin.
«Atyraý oblysy boıynsha 2021–2024 jyldary aralyǵynda bıýdjettik baǵdarlamalarynyń ákimshileri bastapqy quny 266,5 mlrd teńge bolatyn 148 ınvestısııalyq jobaǵa túzetýge engizdi. Bul jobalardyń smetalyq quny 409,2 mlrd teńgege deıin ósti. О́sim 142,6 mlrd teńgeden asady. Endi smetalyq qunnyń ósimin jergilikti bıýdjettiń esebinen jabý kerek bolyp otyr. Jobalar qunynyń bastapqy bekitilgen qunynan eki nemese odan da kóp ese óskeni kezdesedi. Bıýdjet kodeksiniń 46-babyna sáıkes, bıýdjetten nysanaly damý transfertteri esebinen iske asyrylatyn jergilikti bıýdjettik ınvestısııalardyń smetalyq qunyn ulǵaıtýǵa baılanysty shyǵystar tıisti jergilikti bıýdjet qarajaty esebinen júzege asyrylatyny kózdelgen. Mundaı jaǵdaıda jergilikti bıýdjetke orasan zor júkteme túsedi», deıdi Álibek Náýtıev.
Senator Úkimet basshysyna birneshe usynys bildirgen. Birinshiden, jergilikti bıýdjettiń shekteýli ekenin eskerý qajet. Ekinshiden, respýblıkalyq bıýdjetten túzetýlerdiń ulǵaıtylǵan somasyn qarjylandyrý múmkindigin qarastyrǵan jón.
«Investısııalyq jobalardyń smetalyq qunynyń ulǵaıý máselesi tek Atyraý oblysynda ǵana emes, elimizdiń basqa óńirlerinde de oń sheshilmeı otyr. Osyǵan baılanysty jańa Bıýdjet kodeksiniń jobasyna osy máseleni sheshýge baǵyttalǵan erejelerdi engizý qajet. Eger jobalar respýblıkalyq bıýdjetten beriletin transfertter esebinen qarjylandyrylsa, jergilikti bıýdjetten jobalaý-smetalyq qujattamany túzetýge arnalǵan shyǵystardy qarjylandyrý týraly bapty Bıýdjet kodeksinen alyp tastaý kerek», dep esepteıdi Álibek Náýtıev.
Investordy negizsiz aıaqtan shalǵandar jazalanady
Al Atyraý oblysynyń prokýratýrasy Memleket basshysynyń tapsyrmasy aıasynda ınvestısııalyq jobalardy súıemeldeýdi qolǵa aldy. Qadaǵalaý organynyń aqparatyna qaraǵanda, front-ofıste ınvestorlardyń shaǵymy jedel túrde qaralady.
«Front-ofıste ınvestorǵa járdem kórsetý jáne ýákiletti organdar tarapynan kezdesetin zań buzýshylyqtardy joıý máselesin jedel qaraýǵa basymdyq beriledi. Maqsat – Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes ınvestısııalyq jobalardy súıemeldeýge qoldaý kórsetý. Máselen, «A.Sısenov» jeke kásipkerligi Qulsary qalasynda jalpy quny 100 mln teńgeni quraıtyn ınvestısııalyq jobany iske asyrýǵa kirisken. Alaıda jergilikti ınvestor sút jáne sút ónimderin óndirýge arnalǵan jobany iske asyrý kezinde aýmaqtyq veterınarlyq baqylaý jáne qadaǵalaý ınspeksııasy tarapynan kedergige tap bolyp otyr. Jergilikti ınspeksııanyń veterınarlyq-sanıtarlyq qorytyndy berýden negizsiz bas tartqany anyqtaldy. Osylaısha, jobaǵa ákimshilik kedergi keltirildi», dep habarlady oblystyq prokýratýra.
Prokýratýranyń qadaǵalaý aktisi negizinde ınspeksııa basshysy kásipkerge qorytyndy berýden negizsiz bas tartqany úshin tártiptik jaýapkershilikke tartylǵan. Al ınvestorǵa salalyq qorytyndy berilgen.
«Investorlar quqyǵyn qorǵaý jáne ınvestısııalyq jobalardy súıemeldeý jónindegi jumys jalǵasady. Bul qadaǵalaý organynyń janyndaǵy mobıldi toptyń udaıy baqylaýynda», dep málim etti oblystyq prokýratýra.
Túrik seriktester sertinde tura ma?
Oblys ákimi Serik Shápkenovtiń pikirinshe, munaıly óńir basshylary shetel ınvestorlarynyń ınvestısııalyq jobalaryn qoldaýǵa daıyn. Máselen, byltyr Túrkııadaǵy «Er-Bakir» kompanııasynyń dırektory Madjıt Tashkyn Atyraý oblysynda mystan elektrıtti sym óndirý jobasyn iske asyrmaq nıetin bildirgen. Túrik kásipkeriniń bul usynysyna oblys ákimi qoldaý tanytqan.
«Reseı, Ázerbaıjan, Túrkııaǵa mys tasymaldaýda bizdiń óńirdiń kólik logıstıkasy saı keledi. Soǵan yńǵaıly degen aımaqtardy belgilep beremiz. Elektr jaryǵy úzdiksiz bolýyna generator qoıýǵa da bolady. Jer men gaz máselesin de sheshemiz», deıdi Serik Shápkenov.
2021 jyly taǵy bir túrkııalyq «Brimstone Sulphur Provider Company» kompanııasy kúkirt betonıtin óndiretin kásiporyn ashýǵa daıyn ekenin jetkizgen. Túrik ınvestory jobaǵa shamamen 10 mln dollar ınvestısııa salǵysy kelgen. «Teńizshevroıl» JShS ókilderimen shıkizatpen qamtamasyz etý máselesine qatysty kelissóz júrgizgen.
«Qazaqstanda kúkirttiń jetkilikti qory bar. Shıkizatty tereń óńdeýdi uıymdastyrý, daıyn ónimdi kúkirt bentonıti túrinde shyǵaryp, shetel naryǵyna eksporttaý áldeqaıda tıimdi bolady», deıdi kompanııa ókilderi.
Alaıda bul eki kompanııadan áli kúnge habar-oshar bolǵan joq. Oıǵa alǵan josparlaryn oryndaı ma, álde sol kúıi únsiz kete me, ol jaǵy ýaqyttyń enshisinde.
Atyraý oblysy
