Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
7.00 – AES salý máselesi jónine jalpyulttyq referendým bastaldy. Atyraý, Aqtóbe sekildi oblystardyń keıbir aımaqtarynda, atap aıtsaq, vahtalyq ádispen jumys isteıtin óndiristik oryndardyń qyzmetkerleri 6.00-den bastap daýys berdi.
Ortalyq referendým komıssııasy kúni boıy eki saǵat saıyn brıfıng ótkizip, halyqtyń daýys berý qarqynyn habarlap otyrdy. Máselen, ORK tóraǵasynyń orynbasary Konstantın Petrov Ortalyq referendým komıssııasy oblystar men Astana, Almaty, Shymkent qalalarynyń komıssııalary usynǵan aqparatqa sáıkes saǵat 7.00-de óńirlerde 10 249 ýchaske daýys berýge kiriskenin málimdedi.
– 84 ýchaskede aýmaqtyq komıssııalardyń sheshimderine sáıkes daýys berý tańǵy saǵat 6.00-de bastaldy. Azamattardyń tizimderinde 12 244 683 adam bar. Elde barlyǵy 10 323 referendým ýchaskesi bar. Onyń ishinde shetelde 47 ýchaske jumys istedi, – dedi K.Petrov.
10.00 – Barlyq óńirde 2 178 593 azamat daýys berdi. Ortalyq referendým komıssııasynyń hatshysy Muhtar Ermannyń málimetine sáıkes bul kórsetkish tizimge engen azamattardyń 17,79%-yn qurady. Tańǵy ýaqytta daýys bergender arasynda Qaraǵandy oblysynyń halqy belsendilik tanytty. Saǵat 7.00–10.00 aralyǵynda qaraǵandylyqtardyń 30,63%-y daýys berdi. Odan keıin Astana qalasy – 24,8%, Qyzylorda oblysy – 20,91%, Aqtóbe oblysy 19,21%-ben kósh basynda boldy. Almaty oblysy 16,31%-ben ortasha kórsetkishke ıe bolsa, Almaty qalasy turǵyndarynyń belsendiligi (8,66%) tómen boldy.
12.00 – Shymkent qalasy alǵa shyqty. ORK múshesi Shafhat О́temisov 4 804 102 azamat daýys bergenin málimdedi, bul – jalpy referendýmǵa qatysýshy halyqtyń 39,23%-yn qurady. Osy ýaqytta Shymkent qalasy turǵyndarynyń jartysynan kóbi (57,03%) daýys berip, konstıtýsııalyq quqyn oryndap keldi. Al Almaty qalasynyń kórsetkishi eki paıyzǵa ǵana kóterilip, 11,88%-dy qurady. Elorda halqy 41,93%-ǵa jetti. Abaı, Aqmola, Aqtóbe, Almaty, Atyraý, Qaraǵandy, Qostanaı, Túrkistan, Ulytaý oblystarynyń da belsendilik kórsetkishi 40%-dan, al Batys Qazaqstan, Jambyl, Jetisý, Qyzylorda, Mańǵystaý, Pavlodar, Soltústik jáne Shyǵys Qazaqstan óńirleriniń kórsetkishi 30%-dan asty.
Sondaı-aq túske deıin azamattardyń ýaqytsha bolatyn jerlerindegi 358 ýchaskede daýys berý aıaqtaldy.
14.00 – Referendým ótkizilgen dep sanalady. Ortalyq referendým komıssııasynyń múshesi Sábıla Mustafına 14.00-degi jaǵdaı boıynsha 6 339 425 azamat bıýlleten alyp, 51,77%-ǵa jetkenin habarlady.
– «Respýblıkalyq referendým týraly» Konstıtýsııalyq zańnyń 31-baby 2-tarmaǵyna sáıkes, eger referendýmǵa qatysý quqy bar azamattardyń jartysynan kóbi daýys berýge qatysqan bolsa, referendým ótkizilgen dep sanalatynyn atap ótken jón, – dedi komıssııa múshesi S.Mustafına.
16.00 – Qyzylordalyqtar kúsh ala bastady. Eske salsaq, jalpy referendýmǵa qatysýǵa 12 244 883 adamnyń quqy bar. Al saǵat 16.00-de 7 mln-nan asa adam daýys berdi. Ortalyq referendým komıssııasynyń múshesi Anastasııa Shegorsova: «7 062 358 azamat bıýlleten aldy. Bul tizimge engizilgen azamattardyń 57,68 paıyzyn qurady», dep málimdedi.
Bul ýaqytta da oblys halqynyń belsendiligi joǵary boldy. Qyzylorda oblysy boıynsha – 76,15%, Aqtóbe oblysy – 68,41%, Qostanaı oblysy – 67,57%, Almaty oblysy – 64,09%, Batys Qazaqstan oblysy – 60,82%, Atyraý oblysy 56,61%-dy kórsetti.
Al basty eki megapolıste turǵyndardyń qatysýy tómendep, Astana qalasynda – 46,3%, Almaty qalasynda 20,57% kórsetkish tirkeldi. Shymkent halqynyń 66,48%-y daýys berdi.
Sondaı-aq A.Shegorsova Astana ýaqyty boıynsha saǵat 16.00-de Vashıngton, Nıý-Iork, Ottava qalalarynda referendým ýchaskeleri ashylyp, jumysyn bastaǵanyn aıtyp ótti.
18:00 – Jaǵdaı asa qatty ózgere qoıǵan joq. El boıynsha daýys berýshiler sany shamamen 4 paıyzǵa ǵana kóterildi, 7 537 675 adamǵa jetip 61,56%-dy qurady.
20.00 – Daýys berý aıaqtalyp, referendým ýchaskeleri jumysyn toqtatty. AES boıynsha respýblıkalyq referendýmǵa 7,8 mln adam qatysty. Ortalyq referendým komıssııasynyń hatshysy Muhtar Erman daýys berý qorytyndysyn jarııalap, 7 820 918 azamat tańdaý jasaǵanyn málimdedi. Osylaısha, halyqtyń 63,87%-y daýys berdi. Atap aıtsaq, Abaı oblysy – 69,57%, Aqmola – 71,63%, Aqtóbe – 75,11%, Almaty – 68,71%, Atyraý – 63,28%, Batys Qazaqstan – 67,03%, Jambyl – 61,28%, Jetisý – 68,01%, Qaraǵandy – 72,12%, Qostanaı – 73,45%, Qyzylorda – 82,48%, Mańǵystaý – 54,03%, Pavlodar – 65,09%, Soltústik Qazaqstan – 66,31%, Túrkistan – 75,31%, Ulytaý – 70,69%, Shyǵys Qazaqstan oblystary – 73,79%, Astana qalasy – 50,81%, Almaty qalasy – 25,39%, Shymkent qalasy 70,57%-dy qurady.
– Elimizdegi barlyq referendým ýchaskesinde daýys berý 20.00-de aıaqtaldy. Ýchaskelik komıssııa daýystardy sanaýǵa kiristi. Qoldanystaǵy zańnamaǵa sáıkes referendým ýchaskelerindegi daýystardy sanaý ýaqyty daýystardy sanaý bastalǵan sátten 12 saǵattan aspaýǵa tıis. Aýmaqtyq komıssııalar búgin tańerteń Ortalyq referendým komıssııasyn baılanystyń elektrondy arnalary arqyly daýys berýdiń aldyn ala qorytyndysy men sanaq nátıjesin habarlaıdy, – dedi Ortalyq referendým komıssııasy tóraǵasynyń orynbasary K.Petrov.
Sheteldegi otandastardyń belsendiligi
Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary Roman Vasılenko Ortalyq referendým komıssııasynda sheteldegi otandastar referendýmǵa belsendi qatysqanyn aıtty.
– Azamattarymyzdyń konstıtýsııalyq quqyqtaryn qamtamasyz etýge Qazaqstannyń shetelderdegi mekemeleri janynan 59 memlekette 74 ýchaskelik referendým komıssııasy quryldy. Daýys beretin saılaýshylardyń jalpy sany – 12 307 qurady. Jalpy, sheteldegi azamattarymyzdyń daýys berý qarqyny joǵary bolǵanyn erekshe atap ótkim keledi. Máselen, saǵat 8.15-tegi jaǵdaı boıynsha shetelde 26 ýchaskelik referendým komıssııasy jumysyn bastap ketti, – dedi SIM ókili.
Vıse-mınıstr sheteldegi referendým ýchaskeleriniń eń sońǵysy AQSh-tyń San-Fransısko qalasynda ashylǵanyn aıtty. Qazaqstan men AQSh arasyndaǵy ýaqyt aıyrmashylyǵyna baılanysty Astana ýaqytymen saǵat 16.00-de Vashıngton, Nıý-Iork, Ottava qalalaryndaǵy, saǵat 20.00-de San Fransısko qalasyndaǵy referendým ýchaskeleri jumysyn bastaǵan.
Al Japonııadaǵy №393 ýchaske jergilikti ýaqyt boıynsha saǵat 07.00-de birinshi bolyp ashyldy. Sondaı-aq Koreıa Respýblıkasyndaǵy Qazaqstan azamattary referendýmda ózderiniń konstıtýsııalyq quqyǵyn alǵashqylardyń biri bolyp júzege asyrdy.
Seýldegi №390 ýchaskede alǵashqy bolyp halyqaralyq uıym qyzmetkeri Kamıla Maýtova daýys berdi.
– Bul sheshimniń elimizdiń bolashaǵy úshin mańyzy zor. Al referendým – qoǵamnyń kózqarasyn eskerý, sheshim qabyldaýda ashyqtyqty qamtamasyz etý múmkindigi. Úkimet árkimniń pikirin tyńdaýǵa tyrysady jáne biz, azamattar úshin bul úderiske belsendi qatysý óte mańyzdy, – dedi K.Maýtova.
Ol shetelde turatyn qazaq azamattary bizdiń dıplomatııalyq ókildikterdiń kúsh-jigeri arqyly referendýmǵa qatysý múmkindigine ıe bolǵanyn aıtty.
– Bul elimizdiń bolashaǵy úshin mańyzdy sheshim qabyldaýdyń ujymdyq múmkindigi jáne ekonomıkalyq damýǵa jol ashady dep oılaımyn, – dedi daýys berýshi.
Sheteldegi barlyq referendým ýchaskesi Qazaqstannyń dıplomatııalyq ókildikteri aýmaqtarynda uıymdastyryldy.
Syrtqy ister mınıstrliginiń málimetine súıensek, Túrkııada daýys bergenderdiń basym bóligi stýdentter boldy. Qazaqstannyń Ystanbuldaǵy bas konsýldyǵyna qarasty provınsııalarda bilim alyp júrgen stýdentter referendýmǵa kelip, azamattyq ustanymdaryn bildirdi. Olar daýys berýge 40-tan asa ýnıversıtetten kelgen. Sondaı-aq Izmır, Sakarııa, Bartyn, Býrsa, Kodjaeli, basqa da provınsııalarda turatyn azamattar bar.
Sonymen qatar Qazaqstan azamattary Ankarada referendýmǵa belsendi qatysty. Qazaqstannyń Ankaradaǵy elshiligine qarasty 20-dan asa provınsııadan, sonyń ishinde Karabúk, Sıvas, Samsýn, Eskishehır, Konııa, Kaıserı, Kútahıa, Afon, Ýshaktan kelgen azamattar AES-ke baılanysty óz tańdaýyn jasady.
Qazaqstanda atom elektr stansasyn salýǵa qatysty jalpyhalyqtyq referendým ótetin kúni Qazaqstannyń Reseıdegi elshiliginde ornalasqan №397 ýchaske de jergilikti ýaqytpen saǵat 07.00-de (Astana ýaqytymen saǵat 9.00-da) jumysyn bastady. Daýys berý ýchaskesiniń músheleri men Qazaqstan dıplomattary daýys berý ýchaskesin saltanatty túrde ashyp, eldiń Ánuranyn oryndady.
Jalpy, Qazaqstannyń Reseıdegi elshiliginde, sondaı-aq Sankt-Peterbor, Qazan, Omby, Astrahan qalalaryndaǵy bas konsýldyqtarynda daýys berý ýchaskeleri ashyldy. Daýys berý ýchaskeleri saǵat 07.00-den bastap jumys istep, daýys berý Máskeý ýaqytymen 20.00-de aıaqtaldy. Daýys berýge kelgen Qazaqstannyń árbir azamaty tólqujat nemese jeke kýálikpen daýys berý ýchaskelerine kirip, konstıtýsııalyq quqyǵyn oryndady. Máselen, ondaǵy №397 ýchaskede Qazaqstannyń barlyq jastaǵy jáne kásiptegi azamattary, sonyń ishinde Reseıde ýaqytsha turatyn, memlekettik organdar men jeke kompanııalardyń qazaqstandyq ókildikteriniń qyzmetkerleri, Máskeý JOO stýdentteri men Qazaqstan Qorǵanys mınıstrliginiń kýrsanttary, sondaı-aq referendým kúni Máskeý qalasynda bolatyn basqa da sanattaǵy tulǵalar daýys berdi.
Al О́zbekstanǵa halyqaralyq týrnırge kelgen gandbolshylar Tashkent qalasyndaǵy №399 ýchaskede daýys berdi. Elshilikke kelgen Astana qalasynyń áıelder quramasynyń 18 jastaǵy sportshysy Jámıla Sársenbekova alǵash ret daýys berdi.
– Mundaı saıası is-sharaǵa birinshi ret qatysyp, daýys berdim. Tashkentke jarysqa kelgen edik. Qýanyp turmyn, barlyq halyqqa jáne referendým jumysyna sáttilik tileımin, – dedi sportshy.
О́zbekstan kýbogine qatysýǵa Qazaqstannan 13 adam kelgen. Olardyń barlyǵy daýys berip, referendýmǵa úlesin qosqan.
Sondaı-aq SIM baspasóz qyzmeti habarlaǵandaı, Dýshanbedegi álem chempıonatyna kelgen dzıýdodan Qazaqstan quramasy Qazaqstannyń elshiliginde daýys bergen.
Qazaqstannyń Belgııadaǵy elshiliginiń ǵımaratynda ornalasqan №373 ýchaske de jergilikti ýaqyt boıynsha saǵat 07.00-de jumysyn bastady. Mundaǵy ýchaske Belgııa astanasynan 200 shaqyrym jerde ornalasqan Lıýksembýrgte turaqtanǵan Qazaqstan azamattaryna da qyzmet kórsetti. Olar arnaıy daýys berýge Brıýsselge keldi. Ondaǵy tizimde 200-ge jýyq adam bar: dıplomattar, olardyń otbasy músheleri, Belgııanyń joǵary oqý oryndarynda oqıtyn stýdentter jáne jergilikti kompanııalarda jumys isteıtin azamattar.
Sondaı-aq referendým jumysy Bolgarııa, Grekııa, Latvııa, Lıtva, Rýmynııa, Fınlıandııa, Estonııa, Aýstrııa, Belgııa, Germanııa, Ispanııa, Italııa, Majarstan, Nıderland, Norvegııa, Polsha, Slovakııa, Fransııa, Horvatııa, Chehııa, Shveısarııa, Shvesııa men Ulybrıtanııada ótti. Sonymen qatar Ońtústik Afrıka, Efıopııa, Mysyr, Iordanııa, Qatar, Saýd Arabııasy, Kýveıtti qosa alǵanda, Taıaý Shyǵys pen Afrıka elderinde turatyn el azamattary daýys berdi.
SIM baspasóz qyzmeti habarlaǵandaı, Astana ýaqytymen keshki saǵat 17.00-de Ońtústik Koreıa, Japonııa, Qytaı, Sıngapýr, Malaızııa, Mońǵolııa, Vetnam, Indonezııa men Taılandta sheteldik referendým ýchaskeleri óz jumysyn aıaqtady.
Osylaısha, saǵat 19.00-de Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary Roman Vasılenko shetelde 13 referendým ýchaskesiniń esigi jabylǵanyn málimdep, 7 358 adamnyń daýys bergenin aıtty.
– Astanada halyqaralyq baıqaýshylarǵa qolǵabys kórsetý ortalyǵynda ShYU, Túrki memleketteri uıymy jáne AО́SShK sııaqty halyqaralyq uıymdar baıqaýshylarynyń qatysýymen birqatar brıfıng ótti. Mıssııa basshylary málimdegendeı, respýblıkalyq referendým Qazaqstannyń qoldanystaǵy zańnamasyna jáne halyqaralyq mindettemelerine sáıkes ótti. Olardyń pikirinshe, referendým ashyq, erkin ári zańdy sanalady, ýchaskelerde birde-bir zań buzýshylyq anyqtalǵan joq. Sonymen qatar halyqaralyq baıqaýshylar daýys berýshilerdiń joǵary belsendiligin erekshe atap ótti. Referendýmda 200-den asa sheteldik jýrnalıst aqparat taratty, – dedi R.Vasılenko.