Iri tulǵanyń qurmetine qoıylǵan memorıal – tabıǵı tastan jasalǵan jáne oǵan Asfendııarovtyń fotosýreti, qazaqtyń uly aqyny Abaıdyń dáıeksózi, sondaı-aq QR-kod beınelengen. Kodty skanerleı otyryp, Sanjar Japaruly týraly muraǵattyq qujattarmen, fotosýrettermen jáne kitaptarmen tanysýǵa bolady. Sanjar Asfendııarov 1938 jyly keńes ókimeti tusynda jazyqsyz atý jazasyna kesildi. Jańalyq aýylynda, saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryna arnalǵan mýzeıdiń aýmaǵynda jerlengen. Jınalǵandar Sanjar Asfendııarovtyń ǵylym men medısınaǵa qosqan úlesi týraly oı tolǵady.
Saltanatty is-shara barysynda QazUMÝ rektory Marat Shoranov S.Asfendııarovtyń kópqyrly tulǵasyn jáne onyń densaýlyq saqtaý salasyndaǵy baǵa jetpes rólin atap ótti.
«Tarıhshylar bul jerde Ahmet Baıtursynuly, Muhamedjan Tynyshbaev, Sáken Seıfýllın, Ilııas Jansúgirov, Beıimbet Maılın jáne QazUMÝ negizin qalaýshy Sanjar Asfendııarov sııaqty qazaq zııalylarynyń kórnekti ókilderimen qatar, myńdaǵan jazyqsyz adam jerlengen dep málimdeıdi. Sanjar Japarulynyń ǵylym, medısına men joǵary bilimniń damýyna qosqan úlesi Qazaqstan tarıhynyń ajyramas bóligi bolyp qala bermek. Memorıaldyń ashylýy bizdiń ýnıversıtet úshin ǵana emes, onyń esimin maqtanyshpen atap júrý úshin de mańyzdy. Sanjar Asfendııarovtyń esimi memlekettiligimizdiń negizin qalaýshylardyń biri, medısına men bilim berýdiń damýyna baǵa jetpes úles qosqan uly ǵalym retinde óshpeıdi», – dep atap ótti Marat Shoranov.
Jyl basynan beri tulǵa eńbegine arnalǵan birqatar ǵylymı konferensııa uıymdastyryldy. Osy jazda medısına qyzmetkerleriniń kásibı merekesinde Shymbulaqtyń joǵary jaǵyndaǵy 3600 metr bıiktiktegi «Medık» shyńyna Ile-Alataý ulttyq parkiniń kelisimimen Asfendııarov atynan oryndyq ornatylypty. О́tken aptadan beri Asfendııarov aptalyǵy júrip jatyr eken. M.Áýezov atyndaǵy akademııalyq drama teatr akterleriniń qatysýymen sahnalyq qoıylym ázirlengen. Endi mine, uly tulǵaǵa arnap eskertkish-taqta ornatyldy. Sóz arasynda Marat Edigeuly Sanjar Asfendııarov tek qana dáriger, ustaz emes, úlken tarıhshy bolǵanyn da qosty.
Eskertkish belginiń ashylýynda Saıası qýǵyn-súrgin qurbandary mýzeıiniń meńgerýshisi Meıirjan Musabaev: «Bul jer – kúlli qazaq halqynyń qaraly tarıhynyń mekeni. Munda 4119 adamnyń súıegi jasyryn jatyr. 1989 jyly qurylys qarqyn alyp, ár jer qazylǵan saıyn adamnyń bas súıekteri shyǵyp, barlyǵynyń shúıdesinde oqtyń izi bolǵany anyqtaldy. Sodan keıin ishki ister organdary saıası-qýǵyn súrgin qurbandary kómilgen qorym ekenin moıyndap, 1989 jyly repressııa qurbandarynyń urpaqtarynan quralǵan «Ádilet» uıymy qurylyp, osy 15 gektar jerdi saqtap qalǵan. Onyń 2 gektaryna 2002 jyly osy monýment ornatyldy. 2018 jyly qurbandardyń eńbekterin keler urpaqqa jetkizip otyrý maqsatynda Almaty oblysy ákimdiginiń qoldaýymenen Saıası qýǵyn-súrgin qurbandary mýzeıi ashyldy. Qurbandardyń naqty qaı jerde jatqandary belgisiz, ıaǵnı osy aýyldyń mańaıy túgel qurbandar jerlengen jer bolǵandyqtan, rýhyna quran baǵyshtaý maqsatynda 2021 jyly aýyl azamattarynyń bastamasymen meshit salynyp, oǵan «Alash arystary» degen ataý berilip, ár juma namaz saıyn Alash qaıratkerlerine jeke quran-hatym túsirilip otyrady. Búgingi memorıal-taqta birtýar ǵalym Sanjar Asfendııarovtyń súıegi osy qasıetti jerde jatqanynyń belgisin bildiredi», – degen mýzeı meńgerýshisi el men jer úshin kúresken tulǵalardy dáriptep, qurmet kórsetý – urpaqqa paryz ekenin aıryqsha atady.
«Sanjar Japaruly – shyn máninde tarıh qoınaýynda, ıdeologııanyń kóleńkesinde qalyp qoıǵan tulǵalardyń biri. Sebebi bizdiń stýdentterimiz osy eki ýnıversıtettiń negizin qalaǵan qaıratkerlerdiń sonaý qıyn-qystaý ýaqytta ómir súrgenin, qanshama qajyrly eńbek etip, ulttyq minez kórsetkenin bilmeı, elimizdiń bilimi men medısınasyna úles qosa almaıdy. Sondyqtan mundaı ıgi is-shara jastarymyzǵa rýh berip, ónege bolýy kerek. Zamannyń qıyn ýaqytynda passıonar tulǵalar osyndaı iri ýnıversıtetterdi quryp, ǵasyrlap ómir súretin deńgeıge jetkizdi. Búgingi shara asyldyń synyǵy, tektiniń urpaǵyna syı-qurmet jáne elimizdiń bilimi men ǵylymyna qoldaý retindegi bastamalardyń biri sanalady. Jastarymyz osy qasıetti jerge kelip, arystardyń rýhyna taǵzym etip turýy qajet. Aldaǵy ýaqytta sanjartaný oqýlaryn ótkizemiz. Ýnıversıtetimizde uly tulǵanyń 135 jyldyǵyna oraı halyqaralyq deńgeıde aıtys uıymdastyrylady», – dedi Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıka ýnıversıtetiniń áleýmettik damý jónindegi prorektory Maqsat Jaqaý.
Qazaq medısınasynyń damýyna orasan úles qosqan Sanjar Asfendııarovtyń ómir joly men eńbegin Jańalyq aýylynyń aqsaqaly Qııaqbaı Tórtbaev, qoǵam qaıratkerleri men ýnıversıtet túlekteri О́mirǵalı Kenjebek, professor Erasyl Ábilqasymov tilge tıek etti.
Saıası quǵyn-súrgin qurbandary mýzeıinde Asfendııarovtyń kórmesi uıymdastyrylyp, onda qoıylǵan zattar kópshilikke tanystyryldy.
Almaty oblysy
