Kún tártibinde – sıfrlandyrý máselesi

Otyrysta qaralǵan «Qazaqstan Respýblıkasy men Vetnam Sosıalıstik Res­pýblıkasy arasyndaǵy sottalǵan adamdardy berý týraly shartty ratıfı­kasııalaý týraly» zań sot­talǵandardy berý shart­tary men tártibin regla­mentteıdi. Munda sottalǵan adamnan nemese onyń zańdy ókilinen berýge kelisim alý talaby mańyzdy aspekt sanalady. Atalǵan kelisim erikti jáne sanaly bolýy kerek. Bul sottalýshyǵa berý­diń quqyqtyq saldaryn túsinýdi qamtamasyz ete­tin málidememen rastalady. Sondaı-aq qujatta sot­tal­ǵan adamdy berýge negiz­gi sharttar belgilengen. Olar­dyń biri sottalǵan adam eki eldiń biriniń azamaty bolýy qajet. Odan bólek, adam sottalǵan áreket eki elde de qylmys dep tanylýǵa tıis. Zań suraý túsken jaǵdaıda taraptar bir-birine beretin qujattardyń tizbesi men shartty oryndaý rásimin de reglamentteıdi.

Sonymen qatar buǵan deıin Senat depýtattary sıfr­landyrý baǵytynda qolǵa alynǵan baǵdarlamalardy iske asyrý sapasyna, aýyl­dyq jerlerdegi ınternet­ke qoljetimdilik deńgeıine, túrli memlekettik organdar­dyń aqparattyq júıelerin ıntegrasııalaýǵa jáne eli­mizge sıfrlyq qyzmet pen tehnologııalardy engizý­ge baılanysty birqatar túıt­kildi máseleni aıtyp Úki­metke depýtattyq saýal jol­daǵan edi. Palata otyrysynda Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Jaslan Mádıev osy máselege aýyzsha jaýap berdi.

Al Senat tóraǵasy sıfr­landyrý el men óńirdiń bá­se­kege qabilettiligin aıqyn­daýshy faktor ekenin atap ótti. Memleket basshysy da halyqqa Joldaýynda bul salany damytýdyń mańyzyna keńinen toqtalǵany belgili. Sondyqtan Palata spıkeri senatorlar kótergen prob­lemalardy sheshýde keshendi jáne jedel áreket etý qajet ekenin aıtty.

– Talqylaý barysynda elimizdegi sıfrlandyrý úderisiniń qazirgi jaǵ­daıyna jan-jaqty toqtal­dyq. Bul sala azamattary­myz úshin de, memleket úshin de óte mańyzdy. Tehnolo­gııa damyǵan saıyn memleket tarapynan tıisti ın­fra­­qurylymmen jáne sapaly quqyqtyq bazamen qamtamasyz etýdiń ózektiligi arta túsetini anyq. Mınıstr óz baıandamasynda Úkimet bul baǵytta tıisti jumystar atqaryp jatqanyn aıtty. Salaǵa bıýdjettik jáne jeke ınvestısııalar tartylyp jatyr. Búgin senatorlar áleýmettik salany, densaýlyq saqtaýdy jáne kásipkerlikti sıfrlandyrýǵa, derbes derek­terdi qorǵaýǵa qatysty prob­lemalardy kóterdi. Aýyl­dyq jerlerde ınter­netke qoljetimdilik, startaptardy qoldaý, jasandy ıntellektti engizý máseleleri de nazardan tys qalǵan joq. Bul rette tıisti mınıstr­lik aıtylǵan problemalardy óz jumysynda esker­geni jón. Osy oraıda Senat atalǵan saladaǵy quqyqtyq bazany jetildirý jolynda birlesken jumysty ári qaraı jalǵastyrýǵa daıyn ekenin atap ótkim keledi. Úkimetpen jáne Májilispen birlesip, Sıfrlyq kodekstiń jobasy ázirlenedi. Osylaı bárimiz birge Prezıdetimiz Qasym-Jomart Toqaevtyń atalǵan salaǵa qatysty tap­syrmalarynyń sapaly oryndalýyn qamtamasyz etemiz dep senemin, – dedi M.Áshimbaev.

Sondaı-aq jıynda sena­torlar depýtattyq saýalyn joldady. Máselen, Sultan­bek Mákejanov eldiń mem­lekettik boryshynyń ósýine baılanysty problemalardy kóterip, qarjy resýrs­taryn basqarýdy jaqsartý qajettigin aıtty.

– 2014 jyldan bas­tap mem­­lekettik qaryzǵa qyz­met kórsetýge arnalǵan shy­ǵystar 2024 jyldyń birin­shi jar­ty jyldyǵynyń qory­tyn­­dysy boıynsha IJО́-niń 0,6%-ynan 2,7%-ǵa de­ıin ósti, bul 4,5 esege ul­ǵaıý­dy bildiredi. Buǵan qo­sa 2025 jylǵa qaryz­dy óteý­­ge jáne olarǵa qyz­met kór­setýge 6,1 trln teńge bólý kóz­­delgen, bul Ult­tyq qor­dan beriletin transfert­terdi esep­­ke almaǵanda res­pýb­lı­ka­­lyq bıýdjet kirisiniń 38%-yn quraıdy, – dedi senator.

S.Mákejanovtyń máli­metinshe, keıingi bes jylda memlekettik jıyntyq qaryz IJО́ ósý qarqynyna jaqyndaǵan jáne jylyna 12%-ǵa ulǵaıyp otyr. Osylaısha, alty aıdyń ishinde 1,6 trln teńgege kóbeıip, 28,7 trln teńgege jetken. Depýtat osyǵan baılanysty Úkimetke qyzmet kórsetýge jumsalatyn memlekettik shyǵystardyń qarqynyna monıtorıng pen baqylaýdy kúsheıtýdi jáne jıyntyq memlekettik borysh pen kvazımemlekettik sektordyń boryshyn basqarýdyń naq­ty tujyrymdamasyn aı­qyndaýdy usyndy.

Al Ǵalıasqar Sarybaev áleýmettik osal topqa jatatyn azamattar áleýmettik kómekti resimdeýge qajetti keıbir anyqtamalardy alýǵa aqy tóleýge májbúr ekenin atap ótti. Osyǵan baılanys­ty senator azamattardyń áleýmettik mártebesi týraly derekter bazasynyń ıntegrasııasyn jetildirýdi jáne memlekettik organ­dardyń áleýmettik kómekti resimdeýge qajetti anyq­tamalardy tegin berýin qamtamasyz etýdi usyndy.

– Jalǵyzilikti ana bala­synyń áleýmettik mártebesin rastaý úshin ýákiletti organ­ǵa ótinishi boıynsha bala­­nyń ákesi týraly málimet­ter­di rastaıtyn qujat usyný qajet. Bul anyqtamany «Aza­­mat­tarǵa arnalǵan úki­met» aqyly negizde beredi. Dál osyndaı anyqtama basqa mem­lekettik mekemelerge de usynylady. Memlekettik qyzmetti alýshyǵa bir balaǵa árbir anyqtama úshin 1 159 teńge mólsherinde shyǵyn ákeledi. Bir jaǵynan, memleket «Jalpyǵa birdeı bilim berý» qorlary men áleý­­mettik qorǵaýdyń basqa da túrlerin usyný ar­qy­ly osal toptarǵa kómek kórsetedi, al ekinshi jaǵy­nan bul kómekti alý úshin ata-ana balalarynyń áleý­mettik mártebesin rastaıtyn qujattardy toqsan sa­ıyn, aqyly negizde alady. Al tolyq emes otbasyn­da 5 jáne odan da kóp bala tárbıelenedi. Keıbir tolyq emes, kópbalaly otbasylarda járdemaqy negizgi tabys kózi bolǵandyqtan, bul máse­le otbasynyń ekonomı­kalyq jaǵdaıyna keri áse­rin tıgizip jatyr, – dedi Ǵ.Sarybaev.

Depýtat osyǵan baılanysty áleýmettik mártebe týraly derekter bazasyn otbasynyń sıfrlyq kartasyna tolyq ıntegrasııalaý qajettigin atap ótti. Bul kómek alýshylardan artyq qujattar talap etýdi alyp tastaýǵa múmkindik beredi.

Senator Bekbolat Oryn­bekov Jambyl oblysyndaǵy eldi mekenderde jylý jeli­leriniń tozǵanyn jáne elektr qýatynyń tapshy­lyǵyn aıtty. Onyń aıtýyn­sha, M-3 jylý magıst­ralin jáne Tarazdaǵy «Myń­bulaq», «Samal» shaǵyn aýdan­dary­nyń jylý jelilerin qaı­ta jańartý qajet. Son­daı-aq Taraz qalasy men Qor­daı aýdanynda elektr qosal­qy stansalaryn salý­dyń mańyzy zor. Mundaı qadam­dar óńirdegi áleýmettik jaǵdaıdy jaqsartýǵa jáne energııamen jabdyqtaý isinde senimdilikti arttyrýǵa yqpal etedi.

– Memleket basshysy óz Jol­daýlarynda óńir­degi tozyǵy jetken ınfra­qury­lymdyq jelilerin jańǵyrtýdy, onyń ishinde jylý energetıkaǵa asa kóńil bólý qajettigin aıtyp keledi. Baıandalǵan basym usynys­tar óńirdiń energetıkalyq jáne kommýnaldyq keshenin jańǵyrtýǵa qosatyn úlesin eskere otyryp, 2025 jyly respýblıkalyq bıýdjetten Jambyl oblysyna atalǵan jobalardy iske asyrýdy bastaýǵa 15 mlrd teńge bólinýine yqpal etýińizdi suraımyz, – dedi depýtat.

B.Orynbekov aıtýynsha, Taraz qalasyndaǵy jylý jelisiniń tozý deńgeıi 63,8% jáne Shý qalasy boıynsha 35% qurap, esesine jylytý ysyraby men shyǵyn kólemi artyp jatyr.