Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Premer-mınıstr saılaýyndaǵy ekinshi týr Japonııada 1994 jyldan beri, ıaǵnı 30 jylda alǵash ret ótkizilip otyr. Osy saılaýdaǵy daýys berýdiń alǵashqy týrynda kandıdattardyń eshqaısysy qajetti 233 daýysqa ıe bolmaǵan. Máselen, birinshi týrdyń qorytyndysynda S.Isıba 221 daýys jınaǵan. Onyń negizgi qarsylasy, Konstıtýsııalyq demokratııalyq oppozısııa partııasynyń ókili Esıhıko Noda 151 daýysqa ıe boldy. 28 depýtat Demokratııalyq partııanyń basshysy Iýıtıro Tamakıge daýys bergen. Ekinshi týrda Premer-mınıstr laýazymyna Sıgerý Isıba men Isıhıko Noda kúresti. Nátıjesinde, LDP basshysy 221 daýys, I.Noda 160 daýys jınady.
«Men premer-mınıstr bolyp saılandym. Bul qyzmetti asa jaýapkershilikpen qabyldaımyn», dedi S.Isıba jańa úkimet qurylǵannan keıin BAQ ókilderine bergen suhbatynda. Premer-mınıstr sonymen qatar ózi basqarǵan Lıberal-demokratııalyq partııasynyń 27 qazanda ótken parlamenttik saılaýdan keıin «shynaıy halyqtyq partııa retinde qaıta qurylý» qajettigin atap ótti.
Negizi Japonııa Parlamenti saıasatker, lıberal-demokratııalyq partııa basshysy 67 jastaǵy Sıgerý Isıbany premer-mınıstr etip 1 qazanda bekitti. Onyń aldynda bolǵan partııa tóraǵasy jáne premer-mınıstr Fýmıo Kısıda jańa merzimge saılanbaıtynyn aıtyp, ózi bas tartqan edi.
Premer-mınıstr qyzmetine kirisken Sıgerý Isıba Parlamenttiń tómengi palatasyn taratyp, elde 27 qazanda merziminen buryn saılaý ótkizetinin jarııalady. Josparlanǵan saılaý 2025 jyly qazan aıynan keshiktirilmeı ótýi kerek edi. France-Presse agenttigi (AFR) atap ótkendeı, merziminen buryn saılaýda Isıba ondaǵan jyl boıy Japonııada basqarýshy partııa bolyp qala beretin LDP pozısııasyn nyǵaıtýǵa úmittengen. Alaıda keıingi aılarda partııanyń reıtıngi partııalyq qyzmetti zańsyz qarjylandyrýǵa baılanysty týyndaǵan sybaılas jemqorlyq jáne saıası-qarjylyq janjaldardan keıin, sondaı-aq qaıyrymdylyq jasaý kezindegi quqyqbuzýshylyqtardan soń aıtarlyqtaı tómendegen. Janjal negizi LDP partııasynyń keıbir músheleriniń «Birigý shirkeýi» totalıtarlyq sektasymen baılanysy bar degen aqparat jelisinde týyndaǵan. LDP bedeliniń tómendeýine saılaýshylardyń Úkimettiń ekonomıkalyq saıasatyna narazylyǵy da yqpal etken, keıingi eki jylda el bıligi uzaqqa sozylǵan ınflıasııany tejeı almaǵan. Nátıjesinde, Lıberal-demokratııalyq partııa 27 qazandaǵy merziminen buryn saılaýda parlamenttiń tómengi palatasyndaǵy ondaǵan orynnan aıyrylyp qalǵan. Saılaý qorytyndysynda Japonııa Parlamentinde budan bylaı basym túser kópshilik joq. LDP jáne onyń odaqtasy, ońshyl ortalyq «Komeıto» partııasy absolıýtti kópshiligin joǵaltqan, biraq tómengi palatadaǵy eń úlken blok bolyp qala beredi.
Sıgerý Isıba koalısııaǵa kirmeı-aq birqatar másele boıynsha LDP-men yntymaqtasýǵa kelisken shaǵyn sentrıstik qurylym – Halyqtyq demokratııalyq partııadan (HDP) qoldaý surady.
«Bılikte qalǵysy kelse, Isıba jýyq arada parlament arqyly bıýdjet týraly zań shyǵarýy kerek. Bul LDP-nyń biraz jeńildik jasaǵanyn bildiredi. Osydan soń olar alıanstardy izdeýi kerek», dep pikir bildirdi AFP-ge Tokıo Nıhon ýnıversıtetiniń professory, saıasattanýshy Tomoakı Ivaı.
AFP atap ótkendeı, premer-mınıstrmen kelissózder barysynda HDP partııasy salyqtar men energetıkalyq sýbsıdııalardy azaıtýdy talap etken. Ekonomıka sarapshylarynyń pikirinshe, bul úkimettiń salyq túsimderin edáýir qysqartady.
Jalpy, Japonııa premer-mınıstri Sıgerý Isıbaǵa Donald Tramptyń AQSh prezıdenti bolyp saılanýy úlken synaq boldy deıdi sarapshylar. AFP atap ótkendeı, Japonııa kóptegen basqa el sııaqty AQSh-qa eksporttalatyn taýarlaryna amerıkalyq kedendik bajdardyń kúrt ósýine tap bolý qaýpi bar. Sondaı-aq D.Tramp Japonııadan áskerı shyǵyndardy kóbeıtýdi talap ete bastaıdy. Osyny boljaǵan S.Isıba dúısenbide «AQSh-tyń saılanǵan prezıdenti Donald Tramppen birinshi múmkindikte tikeleı kezdeskim keledi», dep málimdedi.
