Eki kúnge sozylǵan sammıtte Brazılııa tóraǵalyǵyn aıaqtap, Ońtústik Afrıka Respýblıkasyna estafetany resmı túrde tapsyrdy. Forýmda negizinen kedeılik pen teńsizdikke qarsy kúres, energetıkalyq aýysý, sondaı-aq jahandyq halyqaralyq ınstıtýttardy (BUU, HVQ jáne DSU) reformalaý máseleleri talqylandy. Is-sharaǵa barlyǵy 42 el qatysty, G20-nyń turaqty múshelerinen basqa Angola, Bolıvııa, Mysyr, BAÁ, Malaızııa jáne Vetnam ókilderi shaqyrylǵan. Bıyl Reseı delegasııasyn Syrtqy ister mınıstri Sergeı Lavrov, Qytaı delegasııasyn Sı Szınpın basqardy. Brazılııaǵa AQSh prezıdenti Djo Baıden, Ulybrıtanııa premer-mınıstri Kır Starmer, Fransııa prezıdenti Emmanýel Makron, Germanııa kansleri Olaf Shols, Túrkııa prezıdenti Redjep Taııp Erdoǵan jáne Eýrokomıssııanyń basshysy Ýrsýla fon der Leıen keldi.
Sammıt qorytyndysy boıynsha kóshbasshylar 85 tarmaqtan turatyn Birlesken kommıýnıkege qol qoıdy, ekeýi Ýkraına men Taıaý Shyǵystaǵy qaqtyǵystarǵa arnalǵan. Qatysýshy elderdiń barlyǵy da 2015 jyly BUU klımattyń ózgerýi jónindegi konferensııasynyń (COP28) qorytyndylary boıynsha ázirlengen BUU-nyń turaqty damý maqsattaryna, Parıj kelisimine sáıkes taza jáne qoljetimdi energetıkaǵa kóshýdi jedeldetýge mindet aldy. Alaıda qujatta qazba otynynan bas tartý josparlary týraly aıtylmaıdy. Negizi halyqaralyq ınstıtýttardyń reformalaryna arnalǵan qorytyndy kommıýnıke bólimindegi máseleler kóbine BRIKS usynystarymen sáıkes keledi deıdi Bloomberg sarapshylary. G20 kóshbasshylary Afrıka, Latyn Amerıkasy jáne Azııa elderin qosyp, BUU Qaýipsizdik Keńesiniń quramyn keńeıtýge shaqyrdy. Olar sondaı-aq memleketter arasyndaǵy daýlardy sheshýdiń tıimdi jumys isteıtin júıesin qurý maqsatynda DSU-ny reformalaýǵa usynys bildirdi.
Sammıt aıasynda Brazılııanyń bastamasymen ashtyq pen kedeılikke qarsy jahandyq alıans qurylatyn boldy. Forýmnyń ashylýynda Brazılııa prezıdenti Lýla da Sılva, BUU Azyq-túlik jáne aýylsharýashylyq uıymynyń derekterine silteme jasaı otyryp, 2024 jyly álemde 733 mıllıon adam ashtyq pen kedeılikte ómir súrip jatqanyn atap ótti.
«Ashtyq pen kedeılik tapshylyqtan nemese tabıǵı qubylystardan týyndamaıdy, bul – adamzattyń edáýir bóligin oqshaýlaýǵa ıtermeleıtin saıası sheshimderdiń nátıjesi. Biz bul apatty toqtatýymyz kerek», dedi Brazılııa basshysy. G20-nyń barlyq turaqty múshesi, sondaı-aq 26 halyqaralyq uıymdardy qosqanda 81 el bul usynysty birden maquldaǵan.
Brazılııalyq «Folha de S.Paulo» baspasóziniń málimetinshe, sammıt qarsańynda AQSh pen onyń odaqtastarynyń ókilderi deklarasııa jobasyna Reseıdiń Ýkraınadaǵy áreketterin aıyptaıtyn tarmaqtardy qosýdy talap etken, al jahandyq Ońtústik elderiniń keıbir qatysýshylary Izraıldiń Gazadaǵy áreketterin synaǵan erejelerdi qosýǵa shaqyrǵan. Taıaý Shyǵystaǵy qaqtyǵysqa arnalǵan erejede G20 basshylary BUU Qaýipsizdik Keńesiniń №2735 qararynyń talaptaryna sáıkes Gaza sektorynda, sondaı-aq Lıvanda atysty toqtatýdy biraýyzdan qoldaıtynyn atap ótken. Deklarasııa mátininde «palestınalyqtardyń ózin-ózi anyqtaý quqyǵy» jáne «eki memleket» qaǵıdaty boıynsha janjaldy sheshýge degen umtylysy engizilgen. Top jetekshileri Gaza sektoryndaǵy gýmanıtarlyq jaǵdaıǵa jáne Lıvandaǵy qaqtyǵysqa qatty alańdaýshylyq bildirip, aımaqqa gýmanıtarlyq kómekti keńeıtýge shaqyrdy. Sonymen qatar kommıýnıkede qaqtyǵystarǵa baılanysty barlyq memleket BUU Jarǵysynyń maqsattary men qaǵıdattaryna sáıkes áreket etýi kerek. Atap aıtqanda, kez kelgen memlekettiń egemendigin nemese saıası táýelsizdigin buzatyn áreketterden aýlaq bolý kerektigi aıtylady.
Al qorytyndy kommıýnıkede Ýkraınadaǵy qaqtyǵysqa qatysty bir tarmaq qana engizilgen. Qytaı basshysy Sı Szınpın G20 basshylaryn Ýkraınadaǵy qaqtyǵysty báseńdetýge kómek qolyn sozýǵa shaqyrdy.
«Úlken jıyrmalyq» BUU men onyń Qaýipsizdik Keńesin, atap aıtqanda, daǵdarystardy beıbit jolmen sheshýge yqpal etetin barlyq kúsh-jigerin qoldaýǵa tıis», dedi QHR tóraǵasy.
G20 sammıti qarsańynda «Folha de S.Paulo»-ǵa jarııalanǵan maqalasynda Sı Szınpın Brazılııanyń Ýkraınany retteý bastamasyn halyqaralyq qaýymdastyq oń baǵalap, qoldaǵanyn eske saldy. Ýkraınanyń ózi G20-ǵa kirmeıdi, al Brazılııa tarapy Vladımır Zelenskııdi sammıtke shaqyrǵan joq.
