Infografıkalardy jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Sanat KО́ShKIMBAEV,
Strategııalyq zertteýler ınstıtýtynyń bas ǵylymı qyzmetkeri:
– Eldiń birneshe mańyzdy halyqaralyq uıym men qurylymǵa tóraǵalyǵy sátti aıaqtaldy dep senimmen aıtýymyzǵa bolady. Tóraǵalyq barysynda elimiz jahandyq jáne óńirlik kún tártibin qalyptastyrýǵa eleýli úles qosty, mańyzdy qujattardy qabyldaýǵa atsalysty. Olardyń arasynda erekshe oryn alatyn aımaqtyń ekonomıkalyq, saıası jáne gýmanıtarlyq ıntegrasııasyn nyǵaıtýdyń uzaq merzimdi baǵyttaryn aıqyndaıtyn «Ortalyq Azııany damytý tujyrymdamasy-2040» bar.
Qazaqstannyń halyqaralyq saladaǵy basty jetistiginiń biri – «orta derjava» retinde maquldanýy. Bul elimizdiń jahandyq úderistegi róliniń artqanyn, ártúrli kópjaqty formatta sheshim qabyldaýǵa yqpal etý múmkindiginiń keńeıgenin kórsetedi. Sondaı-aq Memleket basshysynyń Qazaqstan úshin negizgi seriktes elderge, onyń ishinde Qatar, Fransııa, Mońǵolııa, Reseı, О́zbekstan, Qytaı jáne Ázerbaıjanǵa saparlaryn erekshe atap ótý qajet. Bul saparlar strategııalyq seriktestikti nyǵaıtýǵa yqpal etip, Qazaqstannyń kópvektorly jáne teńgerimdi syrtqy saıasatqa beıildiligin tanytty jáne el ekonomıkasyn qaıta jandandyrýdyń basym baǵyttarynyń biri bolyp sanalatyn shıkizattyq emes jáne óńdeýshi salalardy damytýǵa múmkindik berdi.
Qazbek MAIGELDINOV,
saıasattanýshy:
– Elimiz halyqaralyq qaqtyǵystardy retteýge medıator retinde beıbit bastamalardy ilgeriletip keledi. Bul turǵydan alǵan kezde biz Almatyda ótken Iran máselesi boıynsha Almaty raýndtary, Astanada ótken Sırııa máselesi boıynsha Sırııa raýndtaryn júrgizdik. Sırııadaǵy jaǵdaıdyń ýshyǵýyna oraı Qazaqstan Túrkııa, Reseı, Iran jáne Sırııa oppozısııasy arasyndaǵy kelissózderdiń alańy bola alady dep senimmen aıtýymyzǵa bolady. О́ıtkeni buǵan deıingi keıster tabysty, nátıjeli boldy.
Buǵan qosa Memleket basshysy Reseı men Batys arasyndaǵy shıelenisti báseńdetýge eki tarappen áriptestik qarym-qatynasty saqtaı aldy. Qazir kóp jaqty jáne eki jaqty kelissózder júrgizilip jatyr. Shanhaı yntymaqtastyq uıymy, odan bólek Ortalyq Azııa memleketter basshylarynyń jýyrda ótken otyrysyn, Eýrazııalyq ekonomıkalyq qaýymdastyq, Ujymdyq qaýipsizdik kelisimshart kezdesýlerin ataýǵa bolady. Bul tek kezdesý úshin jasalǵan jıyn emes. Shyn máninde, muny memleketimizdiń Batys pen Shyǵysty baılanystyryp otyrǵan qadamy dep bilýimiz kerek. Bul – túrli taraptardyń da, elimizdiń de múddesin eskere otyryp, beıtarap kópvektorly saıasattyń nátıjesi.
Buǵan qosa Qazaqstan álemdegi klımattyq máselege beıjaı qarap otyrǵan joq, ony jaqsartýǵa úlesin qosyp jatyr, ekologııalyq problemalardy sheshýge belsendi aralasyp keledi. Bul – búgingi tańda álem boıynsha kún tártibinde turǵan úlken másele. Mysaly, elimizde Aral teńizin qalpyna keltirýge baılanysty kóptegen jumys atqaryldy. Nátıjesinde, qazir Araldyń sýy kóbeıgenin kórip otyrmyz.
Maıkl ROSSI,
Nıý-Djersıdegi Ratgers Ýnıversıtetiniń (AQSh) qyzmetkeri, saıası sarapshy:
– Qazaqstannyń beıtarap saıasatty ustanatynyn bilemiz. Onyń tıimdiligimen qatar problemalary da joq emes. Jahandyq qaqtyǵystardyń kúsheıip turǵan kezinde beıtaraptyqty saqtaý qıyn bolýy múmkin, ásirese iri derjavalardyń qysymy kúshti bolsa. Mysaly, Qazaqstannyń Reseıge jaqyndyǵy problema týǵyzbaı qoımaıdy, óıtkeni Máskeý aımaqqa yqpal etýdi jalǵastyryp keledi. Qytaıdyń ekonomıkalyq ústemdigi de Ortalyq Azııa elderiniń osy yqpaldy kórshimen baılanysyn nyǵaıtýǵa ıtermeleıdi. Degenmen bul tásildiń artyqshylyqtary basym. Qazaqstannyń syrtqy saıasaty oǵan kórshileriniń geosaıası ambısııalaryna aralaspaı, aımaqtyq beıbitshilik pen qaýipsizdik kúsh-jigerinde syndarly ról atqarýǵa múmkindik berdi.
AQSh, Qytaı nemese Reseı sekildi iri derjavalardyń beıtarap syrtqy saıasat júrgizýi ekitalaı. О́ıtkeni olardyń geosaıası ambısııalary men strategııalyq múddeleri uly derjavalardyń básekelestigine ákelip soqtyrady, bul olardyń jahandyq kún tártibin júzege asyrý barysynda basqa memlekettermen básekelestikke qaraı umtylýynda jatyr. Al shaǵyn memleketter men orta derjavalarǵa kópvektorly dıplomatııa strategııasyn júrgizý tıimdi. Sebebi mundaı elder yntymaqtastyqqa ashyq bolyp, ózderiniń táýelsizdigin qorǵap, aımaqtyq turaqtylyqqa úles qosyp, jahandyq qaqtyǵystarda deldal retinde áreket ete alady. Eger kóptegen el osy jolmen júrse, olar turaqty halyqaralyq tártipti qurýǵa kómektese alar edi.
