Rezervtegi áskerı qyzmet týraly zań maquldandy

Qarýly kúshterdiń áleýeti artady

Zań arqyly azamattardyń rezervtegi áskerı qyzmet ótkerý merzimi men tártibi, olardyń quqyqtary men mindetteri jáne qoıy­latyn talaptar men shekteýler bel­gil­enedi. Naqty aıtqanda, arnaýly mem­lekettik jáne quqyq qorǵaý organdaryn­da qyzmet ótkeretin, vahtalyq ádis­pen ne aýysymdyq jumysta isteıtin azamat­tar rezervtegi áskerı qyzmetke qabyl­dan­baıdy. Buǵan qosa zańda áskerı qyzmetshi­lerge 2016 jyldyń 1 qańtarynan bastap taǵaıyndalǵan eńbek sińirgen jyldary úshin zeınetaqy tólemderin jyl saıyn­ǵy ındeksteý jónindegi normalar qaras­ty­ryl­ǵan. Sondaı-aq jetkilikti eńbek sińirgen jyl­dary bar kúshtik qurylymdardyń qyz­met­kerlerine kelisimshart merzimi ótken­nen keıin zeınetaqy tólemderi beriledi.

Alaıda Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý birinshi vıse-mınıstri Aqmádı Sarbasovtyń sózine qaraǵanda, eger rezervtik áskerı qyzmettegiler jattyǵýlar kezinde jaraqat alyp, tipti múgedek bolyp qalsa, olarǵa ótemaqy memleketimizde bar normalar boıynsha tólenedi. Al áskerı qyzmetshiler, ofıserler osyndaı jaǵdaıǵa tap bolsa, olarǵa tólenetin tólemaqy basqa júıemen júrgiziledi.

Senat tóraǵasy osy máselege basa mán berip, bul baǵytty áli de pysyqtaý qajet ekenin aıtty.

– Eger rezervıster áskerı jattyǵýlar, ıaǵnı 60 kúnniń nemese aı saıyn baratyn eki-úsh kúnniń ishinde jaraqat alsa, olarǵa ótemaqylar nege áskerı qyzmetshilerge tólenetin tólem deńgeıimen berilmeıdi? Olar óz úıinde emes, jumysynda emes, sol áskerı jattyǵýlar kezinde jaraqat alsa, logıka qaıda? Sondyqtan osy máseleni taǵy da pysyqtaý kerek. Zań qabyldanyp, ári qaraı iske asyryla bastaǵanda, bolǵan jaǵdaılardyń bárin nazarǵa alyp, muqııat zerdeleý qajet. Árıne, ofıserler ondaı jaǵdaılarǵa jetkizbeýge tıis. Soǵan senemiz. О́ıtkeni áskerde múgedek bolyp qalatyndaı aýyr jaraqat alý – naǵyz tótenshe jaǵdaı. Degenmen ómir bolǵan soń ártúrli jaǵdaı oryn alýy múmkin. Sol sebepti bárin eskerýimiz kerek. Sebebi bul – áleýmettik mańyzy zor másele», – dedi M.Áshimbaev.

Sonymen qatar palata otyrysynda senatorlar «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Reseı Federasııasynyń Úkimeti arasyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasy men Reseı Federasııasynyń birtutas ener­getıkalyq júıeleriniń qatar jumys isteýin qam­tamasyz etý jónindegi sharalar týra­ly kelisimdi ratıfıkasııalaý týra­ly» zańdy qarap, maquldady. Kelisimdi ratı­fıkasııalaý Qazaqstan men Reseıdiń ener­getı­kalyq júıeleriniń qatar jumys isteýin qam­tamasyz etýge, elektr energetıkasy sala­syn­daǵy ózara tıimdi yntymaqtastyqty odan ári keńeıtýge jáne Qazaqstannyń ener­ge­tıkalyq júıelerindegi retteýshi qýattardyń tapshylyǵyn azaıtýǵa múmkindik beredi.

Bitimgershilik shyǵyndardy BUU óteıdi

Sondaı-aq Senat depýtattary «Birikken Ulttar Uıymynyń bólý­di baqylaý jónin­degi kúshteri­ne (UNDOF) resýrs usyna­tyn Qazaqstan Respýblıkasy­nyń Úkimeti men Birikken Ulttar Uıymy arasyndaǵy ózara túsinis­tik týraly memorandýmdy ratıfıkasııalaý týraly» jáne «2024 jylǵy 14 aqpandaǵy Birikken Ulttar Uıymynyń bólýdi baqylaý jónindegi kúshterine (UNDOF) resýrs usynatyn Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Úkimeti men Birikken Ulttar Uıymy arasyndaǵy ózara túsinistik týraly memorandýmǵa hattar almasý nysanyndaǵy kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zańdardy qarap, maquldady.

Talqylaý kezinde atap ótil­gen­deı, bul kelisimderdi ratı­fı­kasııalaý Qazaqstan­ǵa BUU-nyń turaqty ári senimdi seriktesi retinde halyqaralyq bitimger­shilik mıssııasyna qosylýǵa, oǵan óz úlesin qosýǵa jol asha­dy. Memorandýmdar elimiz­diń bitimgershilik qyzmeti­niń quqyqtyq jáne uıymdastyrý­shylyq negizderin belgileıdi, personaldy, tehnıkalyq jáne mate­rıaldyq qamtamasyz etý tárti­bin, sondaı-aq qarjylandyrý men shy­ǵyndardy óteý tetigin aıqyndaıdy. Qujattarda UNDOF qura­myndaǵy otandyq áskerı qyzmet­shilerdiń mártebesi, olar­dyń tártiptik jáne qylmys­tyq jaýapkershiligi men mindetteme­lerdiń oryndalýyn baqylaý sharalary kórsetilgen. Memorandým aıasynda BUU elimizdiń mıssııaǵa qaty­sýyna baılanysty shyǵys­tardy óteýge mindetteme alady.

Otyrys kezinde senatorlar ózekti máselelerge qatysty depý­tattyq saýaldaryn da joldady.

Gıdrotehnıkalyq nysandar – apatty jaǵdaıda

Depýtat Andreı Lýkın kóktemgi sý tasqyny maýsymynyń ja­qyn­daǵanyn Úkimettiń esine salyp, eldegi gıdroteh­nıkalyq nysandardyń apatty jaǵdaıda ekenin aıtty. Depýtattyń málimdeýinshe, gıdrotehnıkalyq qurylystardy paıdalaný jáne jóndeý salasynda kóptegen zań buzý derekteri anyqtalyp otyr. Eldi mekenderdi sel men sý tasqynynan qorǵaýǵa arnalǵan nysandar tıisti baqylaýdan tys qalǵan. Tekserýler tek atústi júrgiziledi, al jóndeý jumys­tary keıinge shegeriledi.

– Gıdrotehnıkalyq qurylys­tardy tekserý jumystary tek qaǵaz júzinde bar. Keıingi úsh jyl­da josparǵa 729 nysan engizil­g­enimen, is júzinde bul jumys oryn­dalmaǵan. Mysaly, 2021 jyly Úlken Almaty ózeniniń basseınin tekserý boıynsha eki akt jasaldy, alaıda olardyń ara­syn­daǵy aıyrmashylyq bir aı, biraq eki jaǵ­daıda da birdeı fotomaterıaldar tir­keýge alynǵan. Mundaı jaǵdaılar Aqsaı óze­nin­degi qorǵanys bógeti men Kishi Almaty ózeni­niń arnasyn turaqtandyrý jumys­tary­nan da kórinis tapqan, – dedi senator.

Jańa nysandardy jobalaý men salý barysynda da zań buzý derekteri anyqtalǵan. Úlken Almaty ózeniniń basseınindegi sel bógetin salý kezinde aımaqtaǵy tektonıkalyq jaryqtardyń bar ekeni eskerilmegen. Seısmıkalyq qaýipti aımaqta qurylys salýǵa múlde jol berilmeýi kerek. Sony­men qatar bas merdiger jumys­tardyń 95 paıyzyn qosalqy merdigerge bergen, bul zańnamaǵa qaıshy. Tekserý nátıjesinde joba boıynsha oryndalmaǵan jumystardyń quny 2,2 mlrd teńgeni quraǵany anyqtalǵan.

– Táýelsiz sarapshylardyń qatysýymen barlyq gıdroteh­nıka­lyq qurylystardyń jaǵ­daıyna tolyq tekserý júrgizilýi kerek. Sondaı-aq apatty nysandardy je­del jóndeý josparyn ázirlep, qarjy­lan­dyrý­dy qamtamasyz etý, tabıǵı apattar­dyń aldyn alý jáne saldaryn joıý jóninde mem­lekettik baǵdarlamalardyń oryn­dalýy­na baqylaýdy kúsheı­tý qajet. Buǵan qosa jo­balaý jáne qurylys kezindegi zań buzý derek­­terin muqııat zerttep, laýa­zym­dy tulǵalardyń jaýapkershiligin arttyrý qajet, – dedi A.Lýkın.

Áskerı bilim júıesine reforma qajet

Al senator Darhan Qydyráli halyq­ara­lyq standarttarmen salystyr­ǵanda otandyq áskerı bilim júıesi eskir­genin málimdedi. Onyń aıtýynsha, elimizdegi áske­rı bilim berý júıesine aýqymdy refor­malar qajet. Oqý oryndaryn álem­dik standarttarǵa sáıkestendirý týraly Pre­­zıdenttiń tapsyrmasy bar, dese de ma­te­rıal­dyq-tehnıkalyq baza áli de eskirgen qal­pynda qalyp otyr, praktıkalyq daıyn­dyq deńgeıi tipti tómen.

Senatordyń málimdemesine sáıkes, eli­mizdiń 51 joǵary oqý orny alǵashqy áskerı daıyndyq páni boıynsha oqytýshylar daıar­laý lısenzııasyna ıe. Alaıda olardyń 41-inde ǵana áskerı kafedra bar. Ol kafedralarda oqı­tyn stýdentterdiń jartysyna jýyǵy aqyly negizde bilim alady, bul olardyń daıyndyǵynyń tıimdiligine kúmán týdyryp otyr. Sonymen qatar biryńǵaı ádistemelik baza joq, zamanaýı oqýlyqtar jetispeıdi, al oqý baǵdarlamalarynda áli kúnge deıin kónergen kezeńdegi taktıka paıdalanylady.

– Búginde álemdik qorǵanys júıesinde aýqymdy ózgeris bolyp jatyr. «Qazirgi urystardyń ádis-tásilderi basqa, ásirese, gıbrıdti soǵys túrleri keń taralyp jatyr. Shabýyldar áskerı ǵana emes, aqparattyq, psıhologııalyq, saıası ekonomıkalyq jáne basqa da sıpat alýy múmkin» degen Prezıdent joǵary tehnologııany meńgergen kásibı ásker daıarlaýdy tapsyrǵan edi. Sondyqtan áskerı JOO men qorǵanys salasyna ushqyshsyz basqarylatyn ushý apparattary men zamanaýı tehnologııany jetik meńgergen ulttyq rýhtaǵy kásibı mamandardy kóptep tartý mańyzdy, – dedi D.Qydyráli.

Aýyldar aýyzsýǵa zárý

Depýtat Rýslan Rústemov Qyzylorda oblysyndaǵy ekologııalyq ahýaly qolaısyz aýdandardy aýyzsýmen qamtamasyz etýge qatysty túıtkilderge toqtaldy.

2025 jyldyń sońyna deıin el halqy 100 paıyz taza aýyzsýmen qamtamasyz etilýi qajet. Bul – Prezıdent tapsyrmasy. Al Qyzylorda oblysyndaǵy 23 aýylda áli kúnge deıin ortalyqtandyrylǵan sý júıesi joq. Shamamen 6 myń turǵyn tasymaldanatyn sý men shahta qudyqtaryn paıdalanýǵa májbúr. Bul olardyń ómir súrý sapasy men densaýlyǵyna keri áser tıgizip jatyr. Senatordyń aıtýynsha, Aral aýdanyna qarasty Aqbasty, Toqabaı jáne Abaı aýyldaryn toptyq sý qubyryna qosý jobalaryn iske asyrýǵa qajetti 8,1 mlrd teńgeniń 2,4 mlrd teńgesi ǵana bólingen. Dál osyndaı jaǵdaı Aqbasty aýylynda da oryn alǵan jáne sý sorǵy stansalary men sý qoımalaryn aıaqtaýǵa qarjy jetispeıdi. Sonymen qatar oblystaǵy taǵy alty aýyldy sýmen qamtamasyz etýge qarjy qajet.

– Respýblıkalyq bıýdjetti naqtylaý kezinde Aral aýdanynyń Aqbasty, Toqabaı, Abaı eldi mekenderinde aýyzsýmen qamtý jumystaryn aıaqtaýǵa, osy aýdannyń Erimbetjaǵa, Tastúbek, Qazaly aýdanynyń Sháken, Shıli, Shıtúbek, Sarbulaq eldi mekenderin aýyzsýmen qamtý jobalaryna barlyǵy 8,5 mlrd teńge kóleminde qarjy bólýge yqpal jasaýyńyzdy suraımyz. Atalǵan jobalardy júzege asyrý turǵyndardyń ómir súrý sapasyn arttyrýǵa múmkindik berip, halyqtyń densaýlyǵyna oń áserin tıgizetini sózsiz, – dedi R.Rústemov.