900 myńǵa jýyq maman qajet
«Eńbek adamy – ulttyq ekonomıkanyń ósýi men el órkendeýiniń negizi» taqyrybyna arnalǵan parlamenttik tyńdaýda Senat tóraǵasy Máýlen Áshimbaev qazir ınjenerler, tehnıkalyq qyzmetkerler, agronomdar, veterınarlar, basqa da mańyzdy mamandyqtarǵa suranys joǵary ekenin aıtty. Aldaǵy ýaqytta da bul úderis odan ári arta túspek.
– Eńbek resýrstaryn damytý ortalyǵynyń boljamy boıynsha 2030 jylǵa deıin el ekonomıkasyna barlyq baǵytta qosymsha 1,6 mln adam qajet bolady. Qazirdiń ózinde elimizge tehnıkalyq jáne kásiptik bilimi bar 900 myńǵa jýyq maman qajet. Al joǵary bilimi bar mamandarǵa qajettilik 430 myń adamdy quraıdy. Qurylys, aýyl sharýashylyǵy, óńdeý ónerkásibi, transport sııaqty negizgi salalarda da eńbek resýrstaryna joǵary suranys qalyptasyp otyr. Bul jaǵdaı óńirlik jáne demografııalyq damýda teńgerimdiliktiń bolmaýynan jáne aýyldan qalaǵa kóshetinderdiń kóptiginen kúrdelene tústi, – dedi M.Áshimbaev.
Senat tóraǵasynyń málimetinshe, búginde jastar negizinen jumys kúshi artyq ońtústiktegi tórt óńirde: Túrkistan, Almaty, Jambyl, Qyzylorda oblystarynda turady. Sondaı-aq Almaty men Shymkentte de jastar kóp. Al kadr tapshylyǵyn sheshýge kásiptik bilim berý júıesin jańǵyrtatyn, eńbek mıgrasııasyn qoldaıtyn keshendi tásil qajet. Sondaı-aq Senat spıkeri árbir besinshi túlek mamandyq boıynsha jumys istemeıtinin alǵa tartty.
– Bul jaǵdaılar kadr daıarlaýdyń qazirgi júıesi ekonomıkanyń naqty sektorynyń zamanaýı syn-qaterleri men suranystaryna tolyq jaýap bermeıtinin kórsetedi. Halyqaralyq valıýta qory tehnologııanyń damýy búkil álemdegi jumys oryndarynyń 40 paıyzyna áser etedi dep boljap otyr. Demek kóptegen mamandyqtyń máni aldaǵy ýaqytta konseptýaldy túrde úlken ózgeristerge ushyraıtyny sózsiz. Sondyqtan qazir joǵary oqý oryndary men tehnıkalyq jáne kásiptik oqý oryndarynyń baǵdarlamalaryn qaıta qarap, olardy ıkemdi etip, ekonomıkanyń búgingi jáne aldaǵy ýaqyttaǵy qajettilikterine baǵyttaýymyz kerek. Osy máselede memlekettiń, bıznestiń, kásiporyndardyń jáne bilim berý mekemeleriniń úılesimdi jumysy erekshe mańyzǵa ıe, – dedi M.Áshimbaev.
О́ndiristegi adam shyǵynyna beıjaı qaraýǵa bolmaıdy
Sonymen qatar M.Áshimbaev óndiris oryndaryndaǵy adam óliminiń azaımaı otyrǵanyna alańdaýshylyq bildirdi. Ol tótenshe oqıǵalardyń 44 paıyzy Qaraǵandy, Ulytaý jáne Shyǵys Qazaqstan oblystarynda oryn alyp otyrǵanyn jetkizdi.
– О́kinishke qaraı, elimizde óndiristegi adamdardyń jaraqattanýy men ólimi áli de azaımaı otyr. Jaqynda Ulytaý oblysyndaǵy «Jomart» kenishinde bolǵan qaıǵyly jaǵdaı soǵan dálel. 2021–2023 jyldary jazataıym oqıǵalardyń sany aıtarlyqtaı artqan. Olardyń 80 paıyzdan astamy iri jáne orta ónerkásip oryndarynda bolǵan. Desek te, qazirgi tańda barlyq qajetti zańnamalyq baza bar. Tıisti zańdardy depýtattar ýaqtyly qabyldap keledi. Byltyr memlekettik eńbek ınspeksııasy Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń qurylymyna aýystyryldy. Osy rette zańnamalardyń oryndalýyn baqylaýdy kúsheıtý, aldyn alý sharalaryn keńeıtý jáne jumys berýshilerdiń jaýapkershiligin arttyrý asa mańyzdy ekenin atap ótken jón. Bul baǵytta bıznes, eńbek ınspeksııasy jáne ónerkásiptik qaýipsizdik basqarmalary tarapynan belsendi jumys júrgizilýge tıis dep esepteımiz, – dedi Senat tóraǵasy.
Al «Qarmet» AQ Bas dırektory Vadım Basın óndiris kásiporyndarynda bolǵan qaıǵyly jaǵdaılardan sabaq alyp, bul máselege endi ǵylymı zertteý júrgizip jatqanyn aıtty.
– Jyl sońyna deıin bizdegi shahtalardyń barlyǵyna jerasty pozısııalaý júıesin engizemiz. Nátıjesinde, jer astynda júrgen 14 myń kenshiniń árbiriniń qımylyn jerden baqylap otyramyz. Qazir tehnıkalyq mamandyqtarǵa jastar barǵysy kelmeıdi. Máselen, byltyr jylý energetıkasy mamandyǵy boıynsha usynylǵan grantqa elimizde birde-bir talapker túsken joq. Sondyqtan mamandardy daıarlaý men qaıta daıarlaý júıesi áý bastan kolledjderden reformalanýy kerek. Áıtpese básekege qabiletti bola almaı qalamyz, aldaǵy ýaqytta jumyssyz qalatyn mamandar daıarlaı beremiz, – dedi V.Basın.
Kásibı qyzmetkerler saýdada júr
Premer-mınıstrdiń orynbasary Ermek Kósherbaev qazir kásiptik-tehnıkalyq bilimi bar mamandardyń kóbi saýdada júrgenin málimdedi. Vıse-premerdiń málimetinshe, 856 myń adam saýda jasap kún kórip júr. О́nerkásipte – 670 myń, aýyl sharýashylyǵynda – 559 myń, kólik jáne qoıma salasynda 419 myń adam kásiptik-tehnıkalyq bilimi boıynsha eńbek etedi.
– Jumysshy kásipter arasynda ortasha jalaqynyń joǵary deńgeıi ónerkásipte – 588 myń teńge, qarjy salasynda – 531 myń teńge jáne kólik salasynda – 403 myń teńge. Azamattardy jumyspen qamtýdyń ósýine kásiptik-tehnıkalyq daıarlyq yqpal etedi. Keıingi 10 jylda kásiptik-tehnıkalyq bilimi bar qyzmetkerlerdiń úlesi jumyspen qamtylǵan jalpy halyqtyń 49 paıyzyna jetti. О́sim – 17 paıyz. 2030 jylǵa deıingi boljamdar boıynsha, 1,8 mln jas eńbek naryǵyna shyǵady. Olardy qajetti daǵdylarǵa baýlý mańyzdy. Birqatar óńirde eńbekke qabiletti halyqtyń, ásirese jastardyń ketýi baıqalyp otyr. Bul strategııalyq mańyzdy salalarda jumys kúshiniń jetispeýine ákeledi, – dedi E.Kósherbaev.
Al Pavlodar oblysynyń ákimi Asaın Baıhanov parlamenttik tyńdaýda eki usynys jasady. Ol aldymen kolledj qyzmetkerlerin kommersııalandyrýǵa, materıaldyq-tehnıkalyq bazany jaqsartýǵa jáne ınvestısııalar tartýǵa múmkindik berýge kásiptik-tehnıkalyq bilim berý kolledjderin 100 paıyz jaýapkershiligi shekteýli seriktestik menshik nysanyna aýystyrýdy usyndy. Bul qadam, ákimniń aıtýynsha, zańnamaǵa ózgeris engizýdi talap etedi.
– Ekinshiden, ǵylymı-pedagogıkalyq baǵyt boıynsha magıstr dárejesine qosymsha aqy tek mektep muǵalimderine 10 aılyq eseptik kórsetkish, ıaǵnı 39 320 teńgedeı tólenedi. Sondyqtan osy jyldyń mańyzdylyǵyn eskere otyryp, qosymsha aqyny tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý uıymdarynyń pedagogterine de qarastyrýdy usynamyn, – dedi Pavlodar oblysynyń ákimi.
Suranys 56 paıyz shamasynda
Sondaı-aq Premer-mınıstrdiń orynbasary Ermek Kósherbaev aldaǵy 6 jylda jumys kúshine degen suranys 1,6 mln adamǵa baǵalanyp otyrǵanyn aıtty. Olardyń jartysynan kóbi kásiptik-tehnıkalyq bilimi bar maman bolsa, 400 myńǵa jýyǵy – taza jumysshy. Onyń ishinde qurylys, aýyl sharýashylyǵy, óńdeý ónerkásibi jáne densaýlyq saqtaý salalarynda maman asa qajet bolmaq.
– Bul salalarda jumysshy mamandarǵa suranys 56 paıyz bolady. Qurylysta sylaqshyǵa (9 758 adam), prorabqa (9 477 adam), dánekerleýshige (7 229 adam) suranys joǵary bolady. Aýyl sharýashylyǵynda fermerlerge (9 695 adam), traktorshylarǵa (7 141 adam), iri qara mal ósirýmen baılanysty jumysshylarǵa suranys joǵary bolmaq. О́ńdeý ónerkásibinde dánekerleýshiler, tiginshiler men kıim restavratorlary, ónerkásip jabdyqtarynyń slesarlary, santehnıkter men qubyr ótkizgishter qajet. Densaýlyq saqtaý salasynda 24 614 orta medısınalyq personal, 4 604 jedel járdem kóligin júrgizýshi, 4 536 feldsher kerek bolady. О́ńirler boıynsha jumysshy mamandyqtarǵa eń úlken suranys Qaraǵandy, Túrkistan, Jambyl jáne Almaty oblystarynda bolady, – dedi E.Kósherbaev.
Al Astanadaǵy «Tehnologııalyq kolledj» dırektory Lázzat Razbekova kásiptik bilim beretin kolledjderdiń máselesin alǵa tartty. Onyń aıtýynsha, qyzmet kórsetý salasynda bilim berip otyrǵan kolledjder, ókinishke qaraı, búgin ózderi daıyndaǵan ónimderin emin-erkin naryqqa shyǵara almaı otyr. Oǵan kedergi normatıvtik-quqyqtyq aktilerdegi kollızııalar, zańdaǵy qarama-qaıshylyqtar.
«Bilim týraly zań kolledjderge óz qyzmetinen túsken kiristerdi, ónimdi paıdalanýǵa múmkindik berse, kásipkerlik kodeks soǵan shekteý qoıady. Osy rette ózim jumys istep otyrǵan tehnologııalyq kolledjdiń jumysyn mysalǵa keltireıin. Elý jyldyq tarıhy bar tehnologııalyq kolledj Qazaqstanda birinshi bolyp naýbaıshy mamandyǵyn ashty. Jas maman proektisi arqyly 122 mln-ǵa sońǵy úlgidegi jabdyqtarmen satyp aldyq. Qazaqstandaǵy eń myqty degen has sheber naýbaıshy mamandar kolledjde jumys isteıdi. Oǵan dálel kolledj stýdentteri keıingi bes jyldyń ishinde World Skills qalalyq ulttyq chempıonatta top jaryp, Qazaqstannyń atynan halyqaralyq chempıonattarǵa shyǵyp júr. Mine, byltyr biz Fransııada memleketinde boldyq. Bıyl Danııaǵa memleketine barýǵa daıyndalyp jatyrmyz. Osyndaı sheberlerden kúndelikti daıyndalyp jatqan kondıterlik nan ónimderimiz ókinishke qaraı, ysyrap bolyp jatyr», dedi kolledj basshysy.
Lázzat Razbekovanyń aıtýynsha, eger kolledjder óz ónimderin ózderi satyp, túsken tabysty kolledjdiń damýyna jumsaıtyn bolsa, bıýdjetke de úlken jeńildik bolar edi. О́kinishtisi, olar ónimderin satpaq túgili, jalǵa berip, tabys taba almaı otyr.
«Orta eseppen alǵanda 722 kolledjdi alatyn bolsaq, kúndelikti sabaqtyń ústinde daıyndaǵan ónimderdi naryqqa shyǵaratyn bolsa, eń tómengi mólshermen bir jyldyń ishinde 20 mlrd-tan asa memlekettik bıýdjetke qarjy túsedi eken. Al endi Básekelestik qorǵaý jáne damytý agenttiginiń aıtýynsha, kolledjderdiń óz ónimderin satý ádil básekelestikke kedergi keltiredi eken. Alaıda bul máseleni áli de tereń zertteý qajet dep esepteımiz», dedi ol.
