AQSh pen Ýkraına ymyraǵa kele almady

Zelenskıı keshirim suraýy kerek pe?

Tramp, AQSh vıse-prezıdenti Djeı Dı Vens jáne Zelenskıı ótken juma kúni Vashıngtonda kezdesken edi. Aqúı basshysy Zelenskııge Ýkraınanyń áskerı operasııalardy jalǵastyrýǵa múmkindigi joq ekenin jáne Vashıngtonnyń kómeginsiz qaqtyǵystyń alǵashqy kúnnen bastap-aq qarsy tura almaıtynyn aıtty. Zelenskıı de óz pozısııasynan taımaı Ýkraına­nyń Reseımen jalǵyz kúresip jat­qa­nyn alǵa tartýmen boldy. Osy­laı­sha, betpe-bet júzdesý aqyry daý­ǵa ulasyp, Ýkraına prezıdenti Aqúıdi kelisilgen ýaqyttan buryn tastap ketýge májbúr boldy. Eki tarap arasyndaǵy ýkraınalyq sırek metaldarǵa qol jetkizý týraly josparlanǵan kelisimge de qol qoıylmady.

Endi Tramp ákimshiligi, onyń ishinde AQSh memlekettik hatshysy Marko Rýbıo Aqúı Kıevpen qarym-qatynasty qalpyna keltirý úshin Zelenskıı jurtshylyq aldynda AQSh-tan keshirim suraý kerek dep málimdedi. Eýropa elderi bolsa, Zelenskııdi qoldaıtynyn jetkizdi, biraq ony Tramppen tatýlasýǵa shaqyrdy.

Eki prezıdenttiń kezdesýinen soń AQSh Senaty birden Tramp pen Zelenskıı arasyndaǵy janjaldyń sebebin túsindirdi. AQSh senatory Djım Benks «Breitbart News»-ke bergen suhbatynda Zelenskıı Amerıkaǵa qurmetsizdik kórsetti dep málimdedi. «Zelenskıı Amerıkany qurmettemedi, onyń kıiminiń ózi Amerıkany qurmettemeı turǵanyn anyq baıqatty», dedi ol. Sondaı-aq Benks Trampqa qaraǵanda Zelenskııdiń ózi beıbitshilikke umtylyp turǵanyn aıtyp qaldy.

Al «Sky News» sarapshysy Debora Heıns Tramp pen Zelenskıı arasyndaǵy kıkiljiń Ýkraına úshin apat, Reseı úshin jeńis ekenin jazdy. «Eger Tramp ashýly kezde Ýkraınaǵa bergen barlyq áskerı kómeginen bas tartsa, Kıevtiń jaǵdaıy aıtarlyqtaı tómendeıdi», dep túsindirdi ol. Heınstiń aıtýynsha, dál qazir Amerıkanyń Ýkraınany qoldaýy óte mańyzdy, óıtkeni Eýropa bul olqylyqtyń ornyn toltyra almaıdy. Bul ssenarııde jeńetin jalǵyz adam – Pýtın myrza.

«Bloomberg» taratqan aqparatqa sáıkes, Tramp pen Zelenskııdiń Aqúıdegi janjalynan soń kóptegen eýropalyq kóshbasshy Ýkraına prezıdentin qoldap, qoshemet kórsetken, biraq keıbireýi ony AQSh-pen qarym-qatynasty qal­pyna keltirýge tyrysý qajettigin aıtyp keńes bergen. Máselen, NATO-nyń bas hatshysy Mark Rıýtte Zelenskıımen telefon arqy­ly sóılesken kezde Tramptyń Ýk­raınaǵa kórsetken kómegin qurmet­teý kerektigin jáne ol AQSh-pen qa­rym-qatynasty qalpyna kelti­rýdiń jolyn tabýy kerektigin aıtqan.

Zelenskıı AQSh-qa barardan bir kún buryn Rıýtte Soltústik Atlantıkalyq alıans Ýkraına­ǵa «mıllıardtaǵan eýro» jáne qaýipsizdik kepildigi úshin jarnalardy qamtıtyn jańa kómek paketin daıyndap jatqanyn habar­laǵan edi. NATO-nyń bas hatshysy bul týraly Tramppen telefon arqyly sóıleskennen keıin málimdedi. Rıýtte Aqúı basshysymen bolǵan áńgimelesýdi óte jaqsy dep baǵalaǵanyn da jetkizdi.

Sarapshylardyń kóbi Zelen­skııdiń osy NATO-nyń keńesine qulaq asqany jón degen pikirde. О́ıtkeni Soltústik Atlantıkalyq kelisim uıymy eýropalyq qaýip­sizdik máselelerine jaýap beredi.

«Meniń oıymsha, NATO-nyń tutastyǵy úshin alańdaýdyń qajeti joq, bul – óte myqty qurylym. Ol óz jumysyn jalǵastyrady. Tipti jańa múshelerdiń qosylýyna baılanysty kúsheıýi de múmkin. Mysal retinde Shvesııa men Fınlıan­dııa­ny aıtýǵa bolady. Jalpy, AQSh-tyń rıtorıkasyna muqııat nazar aýdarsaq, olar Soltústik At­lan­tıkalyq alıanstyń taraýy týraly emes, kerisinshe, eýropalyq qatysýshylardyń jaýapkershiligin arttyryp otyr», dedi Qazaqstannyń strategııalyq zertteýler ınstıtý­tynyń dırektory Erkin Tuqy­mov «Jibek Joly» telearnasynyń «Ýáde» baǵdarlamasyna bergen suhbatynda.

Bar úmit – Eýropada

Al Zelenskıı Vashıngtonnan keshirim suramaıtynyn ańǵartty. Aqúıden shyqqan soń ol birden «Fox News» telearnasyna suhbat berdi. Jýrnalıstiń «keshirim suraý kerek pe?» degen suraǵyna Zelenskıı: «Amerıka Qurama Shtattaryna rızamyn, biraq men jaman eshteńe istemedim dep oılaımyn. Keıbir nárselerdi kameradan tys talqylaý kerek», dep jaýap berdi.

Vashıngtonnan ári qaraı Ýkraın basshysy Londonǵa ushyp baryp, eýropalyq kóshbasshylar sammıtine qatysty, sodan keıin Sandrıngem rezıdensııasynda Ulybrıtanııa koroli III Charlzben kezdesti.

«Sammıttiń basty maqsaty qaqtyǵysty toqtatý josparyn ázirleý boldy», dedi sammıtti uıymdastyrýshy, Ulybrıtanııa premer-mınıstri Kır Starmer. Onyń aıtýynsha, bul jospar keıin AQSh-pen talqylanyp, bir­ge júzege asyrylady. Kezdesý­ge qatysýshylar qaqtyǵys júrip jatqan kezde Ýkraınaǵa áskerı kómek kórsetýdi jalǵastyrýǵa jáne Reseıge ekonomıkalyq qysymdy kúsheıtýge kelisti. Eger beıbit kelisimge qol jetkizilse, eýropalyq kóshbasshylar Reseıdiń Ýkraınaǵa bolashaqta kez kelgen ýaqytta basyp kirýine jol bermeýge tyrysady. Sondaı-aq Ýkraınany qorǵaý jáne eldegi beıbitshilikti qamtamasyz etetin «qalaýlylar koalısııasy» qurylady.

Eýrokomıssııa basshysy Ýrsýla fon der Lıaıenniń aıtýynsha, bul Ýkraınanyń ekonomıkasyna da, áskerı turaqtylyǵyna da qatysty. «Biz qorǵanysymyzdy kúsheıtýimiz kerek, alǵa úlken qadam jasaýymyz kerek», dedi ol.

Ýrsýla fon der Lıaıen sondaı-aq Londonnan Donald Trampqa qarata sóılep: «Biz sizben «kórshimizge basyp kire almaımyz nemese shekarany kúshpen ózgerte almaımyz» degen demokratııa men zań ústemdigi qaǵıdatyn qorǵaýǵa daıynbyz. Bolashaq qaqtyǵystardyń aldyn alý – bizdiń ortaq múddemiz», dedi.

Sondaı-aq Germanııa kansle­ri Olaf Shols Londonda ótken sammıtte NATO-daǵy «transat­lantıkalyq alıans» AQSh, Kanada jáne Eýropa úshin «qaýipsizdiktiń kilti» bolyp qala beretinin atap ótti. Ol odaq jańa músheler men qorǵanys shyǵyndary arqyly nyǵaıǵanyn aıtty.

Al Polsha premer-mınıstri Donald Týsk sammıtten keıin H áleýmettik jelisinde: «Eýropa oıandy» dep jazdy. Týsktiń aıtýynsha, qatysýshylar Ýkraınaǵa kómek kórsetýdi, tyǵyz transatlantıka­lyq yntymaq­tastyq pen shyǵys sheka­rany nyǵaı­týdy biraýyzdan qol­da­dy. VSS málimetinshe, Italııa­nyń premer-mınıstri Djordjııa Melonı «beıbitshilikti buzýǵa bola ma?» degen suraqqa muqııat bolý qajettigin aıtqan. «О́ıtkeni, ókinishke qaraı, biz mundaı jaǵdaı­dy buryn da kórdik», dedi ol. Nıder­land premer-mınıstri Dık Shoof bolsa: «Eýropa qurlyqtyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýde úlken ról atqarýy kerek, jaqsy transat­lantıkalyq qarym-qaty­nastar da qajet», dep atap ótti.