Sondaı-aq jıynda senatorlar men máslıhat depýtattarynyń ózara is-qımylyn odan ári jandandyrý, jergilikti ókildi organdar qyzmetiniń ózekti máselelerin sheshý jáne óńirlerdiń damýyna yqpal etýdiń mańyzy týraly máseleler sóz boldy.
Senat tóraǵasy Máýlen Áshimbaev 30 jyl ishinde máslıhattar elimizdegi basqarý júıesiniń jergilikti jerlerdegi tolyqqandy ókildigine aınalǵanyn atap ótti. Memleket basshysy qolǵa alǵan saıası reformalardyń arqasynda keıingi jyldarda máslıhattardyń róli aıtarlyqtaı nyǵaıdy.
– Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev myzǵymaıtyn «Kúshti Prezıdent – Yqpaldy Parlament – Esep beretin Úkimet» úshtaǵanynyń mańyzdy elementi jaýapty jergilikti basqarý ekenin únemi aıtyp keledi. Bul qaǵıdat aıasynda máslıhattarǵa mańyzdy mindet júkteletini sózsiz. 2022 jyly konstıtýsııalyq reformalardyń aıasynda máslıhattardyń derbestigin nyǵaıtýǵa arnalǵan júıeli sharalar qabyldandy. Sonyń nátıjesinde olar memlekettik saıasattyń tolyqqandy qatysýshysyna aınalyp, jańa kezeńde eldiń damýyna úlken úles qosyp keledi, – dedi Palata spıkeri.
Sonymen qatar Máýlen Áshimbaev Ulttyq quryltaıdyń IV otyrysynda Memleket basshysy aıqyndap bergen reformalar men mindetterdi júıeli ári sapaly iske asyrý úshin birlesken jumystyń mańyzy zor ekenin atap ótti. Onyń aıtýynsha, qazirgi kezde máslıhattar jergilikti bıýdjetti bekitedi jáne onyń oryndalýyn baqylaıdy. Jergilikti atqarýshy organdardyń qyzmetine monıtorıng júrgizedi. Sondaı-aq máslıhattar elimizdiń Parlament Senatyn jasaqtaıdy.
– Jalpy, memlekettik basqarý men ózin-ózi basqarý júıesindegi máslıhattardyń róli aıtarlyqtaı kúsheıdi. Prezıdent reformalarynyń jańa kezeńi barshamyzǵa, onyń ishinde máslıhattarǵa da zor jaýapkershilik júktep, jańa talaptar qoıyp otyr. Eń aldymen, depýtattardyń biliktilik deńgeıin josparly túrde arttyrǵan jón. Prezıdent atap ótkendeı, máslıhat depýtattarynyń áleýmettik-ekonomıkalyq máselelerden habardar bolýy jetkiliksiz. Olar azamattarmen tıimdi ashyq dıalog júrgize bilýi qajet. Jurtshylyqqa aqparat berip qana qoımaı, oǵan memlekettik saıasatty túsindirip, sendire alýy kerek, – dedi Senat tóraǵasy.
Prezıdent reformalarynyń kelesi bir baǵyty áleýmettik salany damytýǵa da máslıhat depýtattaryn jumyldyrý asa mańyzdy.
– Memleket basshysy atap ótkendeı, bıýdjet qarajaty azamattardyń ómir súrý sapasyna tikeleı áser etetin maqsattarǵa baǵyttalýy kerek. Bıýdjettegi qıyndyqtarǵa qaramastan, memleket óziniń barlyq áleýmettik mindettemelerin tolyq oryndap otyr. Jyl saıyn zeınetaqy men járdemaqyǵa ındeksasııa jasalady. Shákirtaqy men bıýdjettik uıym qyzmetkerleriniń jalaqysy da ósip keledi, – dedi M.Áshimbaev.
Seksııalyq sessııalar barysynda Parlament jáne máslıhat depýtattary, sondaı-aq sarapshylar qalalar men aýyldardyń áleýetin arttyrý úshin barlyq deńgeıdegi depýtattardyń, Úkimet músheleriniń, sarapshylar qoǵamdastyǵynyń kúsh-jigerin biriktirý erekshe mánge ıe ekenin atap ótti. Onda óńirlerdiń ekonomıkasyn, agroónerkásiptik keshendi, aýyldyq aýmaqtardy jáne qorshaǵan ortany qorǵaý, jergilikti jerlerde áleýmettik saıasat pen ınklıýzıvti qoǵamdy damytý baǵyttaryna da basymdyq berildi. Máselen, Abaı oblysy máslıhaty tóraǵasynyń mindetin atqarýshy, Halyqty áleýmettik qorǵaý, bilim jáne ǵylym, densaýlyq saqtaý, mádenıet jáne sportty damytý salasyndaǵy turaqty komıssııanyń tóraǵasy Rıza Moldashevanyń aıtýynsha, óńirde múgedektigi bar jandardyń úıden emin-erkin shyǵa alatyndaı múmkindigi joq.
– Oblystaǵy kópqabatty úılerde arnaıy pandýs, arbaǵa yńǵaıly etip jasalǵan esikter men lıft kóp jaǵdaıda standartqa sáıkes kelmeıdi. О́zge oblystarda da osyndaı jaǵdaı. Elimizde múgedektigi bar jandarǵa arnalǵan sporttyq keshen salý máselesi de qolǵa alýdy qajet etedi. Sebebi jekemenshik sporttyq mekemelerde qoǵamnyń múmkindigi shekteýli tobyna qajetti jaǵdaı tolyq jasalmaǵan. Bizde erekshe talantty múmkindigi shekteýli balalar óte kóp. Olarǵa arnalǵan arnaıy oqytý biliktilik kýrstary men is-sharalardyń jıi uıymdastyrylýy da qajet. Bul balalardyń bos ýaqytyn tıimdi ótkizýge, mádenı ómirge atsalysýǵa, sportpen shuǵyldanýlaryna jol ashary sózsiz. Erekshe qajettiligi bar jandardyń kedergisiz ómir súrýine qolaıly jaǵdaı jasaý kún tártibinen túspeıtin másele bolýy kerek. Sondyqtan olarǵa qoldaý kórsetý baǵytyndaǵy jumystar áli de shırata túsýdi qajet etedi, – dedi R.Moldasheva.
Qazir elimizde 3 300-den asa máslıhat depýtaty bar. Senat tóraǵasynyń aıtýynsha, olardyń bári saılaýshylardyń múddesin qorǵaı otyryp, memleket pen halyq arasyndaǵy altyn kópirge aınaldy dep aıtýǵa tolyq negiz bar.
– Osy rette ár depýtat Memleket basshysy aıtqan «Adal azamat» ıdealdary jaýapkershilik, adaldyq, ádildik sııaqty qundylyqtardyń jarshysy bolýy qajet. Jalpy, Prezıdent reformalarynyń jańa kezeńin iske asyrýda jergilikti bılik organdaryna erekshe mıssııa júkteledi. Al Senat óńirlerdiń múddelerin qorǵaıtyn palata retinde ári qaraı da ákimdiktermen jáne máslıhattarmen ózara tyǵyz jumys isteı beredi. Memleket basshysynyń tapsyrmasymen Parlament ekonomıkalyq saıasattyń jańa úlgisin jáne memlekettik basqarý júıesin zańnamalyq turǵydan qamtamasyz etý úshin keshendi jumys júrgizip keledi. Senat osy iske máslıhattardy tartyp, olardyń zań shyǵarý jumysyna qatysýyna úlken mán berip otyr, – dedi M.Áshimbaev.
Senat tóraǵasynyń aıtýynsha, jańa Bıýdjet kodeksin qaraý kezinde 90-ǵa jýyq túzetý engizilgen. Olardyń aıtarlyqtaı bóligine óńirler bastamashy bolǵan. Jaqyn arada Senatta Salyq jáne Qurylys kodeksteri, Bankter týraly jańa zań talqylanady. Osy zańdardy qaraýǵa da máslıhat depýtattary jumyldyrylady.
Senat pen máslıhattardyń ózara is-qımylynyń taǵy bir baǵyty – óńirlerdiń damýyna yqpal etý. Osy baǵyttaǵy óńirlerdiń usynystaryn respýblıkalyq bıýdjetti qaraǵan kezde Senat eskeredi. Jalpy, Senat máslıhattardyń qarjylyq múmkindikterin keńeıtýge, olardyń baqylaý jáne ókildik fýnksııalaryn kúsheıtýge arnalǵan bastamalardy ilgerilete bermek.
Birlesken jumystyń tıimdiligin barynsha arttyrýǵa Senat janyndaǵy Máslıhattarmen ózara is-qımyl jónindegi keńestiń jumysy da jańǵyrtylyp, jańa formatqa aýysyp jatyr. Sondaı-aq metodıkalyq jáne uıymdastyrýshylyq máseleler boıynsha máslıhattarǵa qoldaý kórsetilmek. Sonyń aıasynda turaqty semınarlar men trenıngter ótkizý, depýtattardyń biliktiligin arttyrý jumystary jalǵasyn tabady. О́ńirler arasynda ozyq tájirıbelermen almasý jáne máslıhattardyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn kúsheıtý de – basym mindetterdiń biri. Buǵan qosa Senattyń Jobalyq keńsesi máslıhat depýtattary men oblys jurtshylyǵynyń usynystaryn qabyldaýdy jalǵastyryp, olardyń palatanyń zańnamalyq kún tártibine engizilýin qamtamasyz etedi.
Keńeıtilgen otyrysqa Parlament jáne máslıhat depýtattarymen qatar Premer-mınıstrdiń orynbasary Ermek Kósherbaev, Strategııalyq josparlaý jáne reformalar agenttiginiń tóraǵasy Áset Erǵalıev, Qarjy mınıstri Mádı Tákıev, Qazaqstandaǵy BUU Damý baǵdarlamasynyń Turaqty ókili Katarjına Vavernıa, ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdardyń, halyqaralyq uıymdardyń, akademııalyq jáne saraptamalyq qoǵamdastyqtyń, sondaı-aq azamattyq sektordyń ókilderi qatysty.
