– Ásem Qalashbaıqyzy, atalǵan zańda sporttyń qaı túrlerine basymdyq berildi?
– Zań deneshynyqtyrý jáne sport salasyndaǵy zańnamany odan ári jetildirý, sondaı-aq ákimshilik reformanyń ekinshi kezeńin iske asyrý aıasynda ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdar arasyndaǵy quzyretterdiń arajigin ajyratý maqsatynda ázirlendi.
Zańda sporttyń 60-qa jýyq basym túri aıqyndaldy. Olardyń qatarynda Olımpıada, Paralımpıada, Sýrdlımpıada, Azııa jáne Parazııa oıyndarynyń baǵdarlamalaryna engen sport túrleri bar. Sonymen qatar olımpıadalyq emes sport túrlerinen Azııa jáne Parazııa oıyndaryna engen sport túrleri jáne ulttyq sport túrleri tolyq qarastyryldy. Bul jerde basym sport túrlerin reıtıng negizinde ǵana emes, olardyń oıyndarynda óner kórsetý nátıjeleri boıynsha qalyptasady.
Elimizdiń joǵary jetistikter sportyn halyqaralyq tájirıbe negizinde tikeleı basqarý arqyly joǵary nátıjege qol jetkizý josparlanyp otyr.
– Zańda sport salasyna bólinetin bıýdjet qarajatyn tıimdi paıdalanýdy qamtamasyz etetin erejeler qamtylǵan. Onyń ishinde el azamaty bolyp sanalmaıtyn sportshylardy bıýdjet qarjysy esebinen qarjylandyrýǵa tyıym salynǵan tarmaq bar. Legıonerlerdi qarjylandyrý tetikteri qandaı bolmaq?
– Komandalyq sport túrleri boıynsha kásipqoı sport klýbtarynyń qyzmetin qoldaýǵa bólingen bıýdjet qarjysyn tıimdi jáne utymdy paıdalaný maqsatynda AEK-tiń (aılyq eseptik kórsetkish) belgilengen máni negizinde jalpykomandalyq sport túrleri boıynsha kásipqoı sport klýbtaryn ustaýǵa lımıtter belgilenedi. Bul ınflıasııany eskere otyryp, qarjylandyrý kólemin avtomatty túrde túzetetin jyl saıynǵy tómendeýdi boldyrmaıdy.
Keıingi jyldary sportqa bıýdjet shyǵystaryn qaıta bólý úrdisi oryn aldy. Munda buqaralyq jáne jastar sportyn qoldaýǵa basa nazar aýdarylatynyn eskere otyryp, kásipqoı klýbtardy qarjylandyrýdyń joǵary deńgeıi belgilendi.
Býrabaı qalasynda ótken Ulttyq quryltaıda Memleket basshysy atap ótkendeı, fýtbol klýbtary jekeshelendirýge jatady jáne halyqaralyq tájirıbe kórsetkendeı fýtbol komandalary ózdiginen qarjy tabýy kerek. Klýbta legıonerler bolsa, olardy demeýshilerdiń nemese óz qarjysy esebinen qarjylandyrýy qajet. Osylaısha, Qazaqstan azamattary bolyp sanalmaıtyn sportshylardy bıýdjet qarjysy esebinen qarjylandyrýǵa tyıym salynady. Iаǵnı memleketten eshqandaı aqsha bólinbeıdi.
– Al sportshylar men bapkerlerge kórsetiletin memlekettik áleýmettik qoldaý máselesi qalaı bolady?
– Endi ákimshilik-aýmaqtyq deńgeıdegi basshylardyń kásibı áleýetin tıimdi paıdalanýdy qamtamasyz etýge baǵyttalǵan rotasııa 5 jyl saıyn júrgiziledi. Memlekettik deneshynyqtyrý jáne sport uıymdarynyń birinshi basshylaryn rotasııalaý tıisti ákimshilik-aýmaqtyqta júzege asyrylady. Eger oblystaǵy ákimshilik-aýmaqta bir ǵana uıym bolsa, onda basshylardy rotasııalaý jaqyn mańdaǵy aýdandardyń, oblys ishindegi qalalardyń basshylarymen birge júrgiziledi. Sonymen qatar búginde mınıstrlik salalyq zańǵa ózgerister men tolyqtyrýlardyń ekinshi toptamasyn ázirlep jatyr. Olardyń ishinde balalar men jasóspirimder sport mektepterinde jan basyna shaqqandaǵy normatıvtik qarjylandyrý uǵymdary men ókilettikterin aıqyndaý, ýákiletti organǵa ádistemeni, jan basyna shaqqandaǵy qarjylandyrý qaǵıdalaryn, balalar men jasóspirimder sport mektepteriniń memlekettik tapsyrysyn ornalastyrý qaǵıdalaryn jáne balalar men jasóspirimder sport mektepterin akkredıtteý qaǵıdalaryn bekitý boıynsha quzyretter berý tártibi qarastyrylady.
Osy normanyń aıasynda jattyqtyrýshylardyń eńbekaqysyn odan ári arttyrý maqsatynda mınıstrlik tıisti jumystardy júrgizip, jańartylǵan biryńǵaı sport standarttary boıynsha baǵdarlamalardy iske asyrǵany úshin ortasha eńbekaqysyn shamamen 30%-ǵa arttyrady.
Odan bólek, qoldanystaǵy zańnyń erejelerine sáıkes sport túrleri boıynsha elimizdegi qurama komandalardyń (sport túrleri boıynsha ulttyq qurama komandalardyń) quramyna kiretin sportshylarǵa, olardyń jattyqtyrýshylaryna, sondaı-aq sporttyń oınalatyn túrleri boıynsha el qurama komandalarynyń quramdaryna qatysatyn sportshylarǵa, olardyń jattyqtyrýshylaryna aı saıynǵy aqshalaı jabdyqtalym tóleminiń mólsheri bekitiledi.
– Atalǵan qujatta respýblıkalyq jáne óńirlik sport federasııalarynyń mártebesi ózgertilgen. Naqty aıtqanda, olar endi ulttyq sport federasııalary boldy. Mártebesimen birge qyzmeti, mindetteri de ózgere me?
– Respýblıkalyq jáne aımaqtyq akkredıttelgen sport federasııalarynyń mártebesin ulttyq akkredıttelgen sport federasııalaryna ózgertý máselesi engizildi. Olarǵa sport túri boıynsha Ulttyq federasııa quramyndaǵy jergilikti akkredıttelgen federasııaǵa múshelik etý, belgili bir sport túri boıynsha sporttyq daıyndyqtyń ulttyq standarttaryn ázirleý sekildi qosymsha talaptar qoıylyp otyr. Sondaı-aq olımpıadalyq jáne olımpıadalyq emes sport túrleri boıynsha ulttyq sport federasııalary elimizdiń atynan Halyqaralyq Olımpıada komıteti moıyndaıtyn halyqaralyq sport federasııasynyń múshesi bolýǵa tıis.
– Sondaı-aq balalar-jasóspirimder sporttyq bilim uıymdarynyń jattyqtyrýshy-oqytýshylaryna aptasyna 18 saǵattyq normatıvtik oqý júktemesin engizý qarastyrylǵan. Bul olardyń jumysyn jeńildetý me, kerisinshe júktemelerin arttyra ma?
– Iá, mundaı jattyqtyrýshy-oqytýshylarǵa qatysty júkteme bastapqyda engizilgen edi, alaıda bul norma Úkimetten qoldaý tappady.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken –
Gúlnar JOLJAN,
«Egemen Qazaqstan»
