Aýylnaı – azamattyq qoǵam ókili

Okrýg ortalyqtarynda memlekettik mekeme túgel, áleýmettik másele barynsha sheshilgen. Aýyl ákimi, ákimdik apparaty bar, basqarý tetigi ábden qalyptasqan. Degenmen okrýg ortalyǵynan bólek jatqan shaǵyn eldi mekenderde jaǵdaı qandaı? Kóbine burynǵy keńshar bólimshesi, mal fermasy bolǵan aýyldardyń qazir bas ıesi kim?

– Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń «Biz sapaly mem­lekettik basqarýdyń berik negizin qalyptastyrý úshin Úkimet pen qoǵamnyń moraldyq standarttaryn jaqsartýymyz kerek» degen sózi bar. Jalpy, qazaq halqynyń basqarý júıesi ǵasyrlar boıy ózgerip, ár kezeńniń talaptaryna saı beıimdelip otyrdy. Dástúrli bılik qurylymy kóshpeli qoǵam­nyń erekshelikterine negiz­deldi. Halyq qajetin eskeretin basqarý júıesi qalyptasty. Bir kezderi osyn­daı júıeniń eń basynda aýyl­naı degen laýazym bolǵan eken. Biz sony qalpyna keltirdik, – deıdi Qaztalov aýdanynyń ákimi Aslanbek Sarqulov.

Eldegi bılik reformasyna sáıkes 2021 jyldan beri aýyl ákimderin halyq tikeleı ózi saılaıtyn boldy. Qaztalov aýdanynda da 2021 jyly – 4 ákim, 2022 jyly – 3, 2023 jyly – 7, 2024 jyly  4 ákim saılandy. 2025 jyldyń basynan beri taǵy bir aýyl óz ákimin tańdap aldy. «Bul reforma halyqtyń jergilikti bılikke degen senimin arttyryp, olardyń sheshim qabyldaý úderisine belsendi qaty­sýyna jol ashty», deıdi aýdan basshylary. Osy aýyldyq okrýg ákimderiniń jumysyn jeńildetý, aýyl halqynyń muń-muqtajyn jedel sheshý maqsatynda okrýg ortalyqtarynan bólek eldi mekende aýylnaı taǵaıyndalyp, birneshe jyldan beri jumys atqaryp keledi. Bıyl da atalǵan shaǵyn aýyldarda jınalys ótip, 31 eldi mekenniń aýylnaıy anyqtalǵan.

Bir qyzyǵy, halyq arasynan shyqqan bul aýylnaılar jalaqy almaıdy. Ras, jyl sońynda jumys nátıjesine qaraı marapat alyp, maqtaý estýi múmkin. Biraq ózi turatyn shaǵyn aýyldyń sharýasy, turǵyndardyń muń-muqtajy úshin aldymen shyr-pyry shyǵatyn – dál osy aýylnaı.

– Aýylnaıdyń maqsaty – eldi mekende memlekettik baǵdar­­lamalardy iske asyrýǵa járdem­desý, tur­ǵyndarynyń áleýmettik-ekono­mı­kalyq ál-aýqatyn kóte­rýge kómektesý, eń bastysy eldi meken turǵyndarynyń ózekti másele­lerin aýdan, aýyl ákiminiń nazaryna usynyp, sheshilý jolyna atsalysý, eldi mekendi damytýǵa úles qosý, – deıdi aýdan ákiminiń orynbasary Serik Qaıyrlıev.

Shaǵyn aýyl turǵyndary negizinen mal sharýashylyǵymen aınalysady. Aýylǵa aldymen ınfraqurylym – jol, sý, jaryq, baılanys kerek. Turǵyndardy jumyspen qamtý, kásipkerlik­ti damytýǵa járdemdesý basty oryn­da. Aýylnaı qal-qaderinshe barlyq salaǵa aralasady. Balanyń oqýy, naýqastyń densaýlyǵy, aýyldyń ekologııasy, halyqtyń tynyshtyǵy, tipti tótenshe jaǵdaı kezinde halyqty uıymdastyrý, habardar etýge de sol qaýymnyń óz ortasynan shyqqan basshy bolǵany durys-aq.

Aýylnaı ózi turǵan aýyldyń búkil otbasyn jaqsy tanıdy. Ár shańyraqta, ár otbasynda bolyp jatqan jaǵdaıdy odan jaqsy biletin adam tabý qıyn. Arazdasqandy tatýlastyrý, teli-tentekti tııý eń aldymen qaýym­nyń óz ishinde júredi. Qazir biraz aýyl ishimdikten bas tartty, alkogol satylmaıdy. Bul iste de aýylnaıdyń yqpaly zor. Búldirgi dinı aǵymdardyń aldyn alýǵa, ulttyq dástúrge qaıshy ádet-áreketke de aldymen qarsy shyǵyp, bul týraly ákimdikke, ýchaskelik polısııaǵa, aýdandyq ishki saıasat bólimine habarlaýdy da aýylnaı óz mindetine alǵan. Ár okrýgtegi resýrstyq ortalyq mamandarymen birlesip, túrli mádenı-sporttyq, patrıottyq is-shara­lardy uıymdastyrady. Jasy tolǵan jigitterdiń áskerge barýy, aýyldyń sanıtarlyq tazalyǵy, tipti halyqty gazet-jýrnalǵa jazdyryp, olardyń aqparattyq saýa­tyn arttyrý isine de aralasady.

Bıylǵy «Jumysshy maman­dyq­tar jylyna» oraı qazir Qaz­ta­lov aýdanynda qarapaıym eń­bek adamynyń, jumysshy maman­dyqtarynyń bedelin art­tyrýǵa baǵyttalǵan jumys kóbeıdi. Ár aýylda, halyq arasynda júrgen eńbek ardagerleriniń isi dáriptelip, nasıhattalyp jatyr.

Jaqynda aýylnaılardyń basyn qosqan «Aýyl – bereke men birliktiń qaınar kózi» atty birinshi forým ótti. Forýmda aýyl­naılardyń jumysyn jetil­dirý, aýdanda atqarylyp jatqan ju­mystar, eldi meken­derdiń áleýetin arttyrý máseleleri tal­qylandy. Aýdan ákimi A.Sar­qulov aýqymdy is-sharanyń Mem­leket basshysynyń «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tu­jyrymdamasymen ushtasyp otyrǵanyn atap ótti.

– Búgingi forým azamattyq qoǵam qalyptastyrýdyń aıqyn kórinisi. Aýylnaılar jergilikti ákimdikpen, depýtattarmen, qo­ǵam­dyq keńes músheleri, kásip­ker­ler, sharýa qojalyqtary, aýyl turǵyndarymen tyǵyz baılanys­ta jumys isteıdi. Onyń qyz­me­ti aýyldyq jerlerdiń órkende­ýine, turǵyndardyń ál-aýqatyn arttyrýǵa baǵyttalǵan, – dedi óz sózinde aýdan ákimi.

Forým aıasynda eldi meken­derdiń áleýetin arttyrý maq­satynda «Úzdik aýyl», «Úzdik aýyl­naı» syndy jobalardy júzege asyryp, aýyl­naılar arasynda tájirıbe almasý, biliktilikti arttyrý semınarlaryn uıymdastyrý jónin­de usynys aıtyldy. Jıyn sońyn­da byltyr «Qaladan – aýyl­ǵa» baǵdarlamasy boıynsha úzdik nátı­je kórsetken Bolashaq, Tal­dy­apan aýyldyq okrýgteriniń ákim­dik­terine sý jańa avtokólik berildi.

Batys Qazaqstan oblysy