AQSh-pen strategııalyq baılanys nyǵaıady
Otyrysta «2007 jylǵy 26 maýsymdaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńestiń Hatshylyǵy arasyndaǵy Hatshylyqtyń Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda bolýy sharttary týraly kelisimge ózgerister engizý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zań qaraldy. Bul qujat Memleket basshysynyń Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńesti tolyqqandy halyqaralyq uıymǵa aınaldyrý týraly tapsyrmasyn iske asyrý maqsatymen ázirlendi.
Sondaı-aq senatorlar «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Amerıka Qurama Shtattarynyń Úkimeti arasyndaǵy Almaty qalasynda Amerıka Qurama Shtattarynyń konsýldyq mekemesiniń úı-jaılaryn salý úshin Amerıka Qurama Shtattarynyń Úkimetine jer ýchaskesin jalǵa berý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zańdy qarap, maquldady. Talqylaý kezinde aıtylǵandaı, bul qujat elimiz ben AQSh arasyndaǵy strategııalyq qarym-qatynasty nyǵaıtýdy jáne halyqaralyq seriktesterdiń elimizdiń ınvestısııalyq turaqtylyǵy men tartymdylyǵyna degen senimin odan ári arttyrýdy kózdeıdi. Zań normalary AQSh Saýda mınıstrliginiń ókildigin, Esirtkige qarsy kúres agenttigin, AQSh Kommersııalyq qyzmetin ornalastyrý úshin jer ýchaskesin 49 jylǵa jalǵa berý tártibi men sharttaryn retteıdi.
Buǵan qosa otyrysta «Túrkitildes memleketterdiń yntymaqtastyq keńesin qurý týraly Nahchyvan kelisimine ózgerister engizý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Birikken Arab Ámirlikteriniń Úkimeti arasyndaǵy jel elektr stansasy jobasyn iske asyrý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zańdar da qaralyp, maquldandy. JES-ke qatysty zań aıasynda Jambyl oblysynda qýaty 1 GVt jel elektr stansasyn jáne syıymdylyǵy saǵatyna 600 MVt bolatyn qýaty 300 MVt energııa jınaqtaý júıesin salý josparlanyp otyr.
– Maquldanǵan zańdar eldiń halyqaralyq yntymaqtastyǵyn odan ári nyǵaıtýdy kózdeıdi. Atap aıtqanda, elimizdiń bastamasymen qurylǵan Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńestiń halyqaralyq mártebesin arttyrýǵa arnalǵan túzetýler maquldandy. Sondaı-aq Almaty qalasynda AQSh konsýldyǵyn salýǵa jer ýchaskesin jalǵa berýge qatysty kelisim qaraldy. Bul qujat eki el arasynda ınvestısııalyq jáne ekonomıkalyq yntymaqtastyqty ári qaraı keńeıtýge múmkindik beredi, – dedi M.Áshimbaev.
Sondaı-aq elimizdiń energetıkalyq áleýetin arttyratyn Qazaqstan men Birikken Arab Ámirlikteri arasyndaǵy kelisim de maquldanǵan. Senat tóraǵasynyń aıtýynsha, atalǵan zańdar shet memlekettermen jáne halyqaralyq uıymdarmen yntymaqtastyqty nyǵaıtyp, tıimdi seriktestikti odan ári damytýǵa oń yqpalyn tıgizedi.
Otyrysta Senat spıkeri áriptesterin Jeńistiń 80 jyldyǵymen quttyqtap, bul data el tarıhynda erekshe mańyzǵa ıe ekenin atap ótti. Soǵys jyldarynda otandastar aldyńǵy shepte jáne tylda eren erlik kórsetip, jeńisti jaqyndatýǵa úlken úles qosqany anyq.
– Bıyl Uly Jeńiske 80 jyl tolyp otyr. Osyǵan baılanysty Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasymen elimizde aýqymdy is-sharalar ótkizilip jatyr. Jalpy, bul surapyl soǵystaǵy jeńiske elimizdiń qosqan úlesi zor. Maıdanǵa elimizden 1 mln 200 myńǵa jýyq azamat attanyp, olardyń jartysynan astamy oralǵan joq. Azamattarymyz erlik pen qaısarlyqtyń ozyq úlgisin kórsete bildi. 500-den asa otandasymyz Keńes Odaǵynyń batyry atandy. Sondyqtan ardagerlerimizdi ardaqtap, olardyń erlikterin árdaıym este saqtaý asa mańyzdy, – dedi M.Áshimbaev.
Veterınarlardy qoldaý mańyzdy
Senator Olga Býlavkına Úkimetti veterınarlardy daıarlaý isine nazar aýdarýǵa shaqyrdy. Onyń aıtýynsha, adam men janýarlar álemine, búkil ekojúıeniń ál-aýqatyna veterınarııa salasyna tikeleı baılanysty. Alaıda osynsha mańyzdy bolsa da salany damytýǵa bıýdjet qarjysy az bólinedi. Aýyldaǵy veterınar mamandardyń jalaqysy tómen, eńbek jaǵdaıy aýyr, ınfraqurylymy álsiz, jaǵdaıy erekshe qıyn.
– Bıýdjet qarjysy tıisti deńgeıde bólinbeı otyr. Saldarynan elimizdegi veterınarııa stansalarynyń 36 paıyzy jáne veterınarııa pýnktteriniń 77 paıyzy ǵımaratynan aıyrylyp qaldy. Al 70 paıyzdan asa arnaıy tehnıkanyń jaǵdaıy nashar. Aýyldyq jerdegi veterınar mamandardyń jalaqysy óte tómen. Joǵary bilimi bar jas mamandar shamamen 190-230 myń teńge alady, – dep atap ótti O.Býlavkına.
Sonymen qatar depýtat aýyl veterınarlarynyń ortasha jasy zeınetker jasqa jaqyndaǵanyn aıtady. Qazir janýarlardan aýrý juqtyrý qaýpi joǵary, al áleýmettik qoldaýdyń joqtyǵy, veterınarlyq, medısınalyq jáne ekologııalyq qyzmetter arasyndaǵy úılestirýdiń nasharlyǵy jaǵdaıdy odan ári qıyndatyp otyr.
Senator mamandardy qaıta daıarlaýǵa maqsatty grant engizýdi, jyljymaly veterınarııa emhanasyn qurýdy jáne aýylda jumys isteýdi josparlap otyrǵan túlekterdiń stıpendııasyn arttyrýdy usyndy.
Demografııalyq saıasatqa júıe kerek
Al Amangeldi Tolamısov eldegi demografııalyq jaǵdaıǵa, onyń ishinde halyqtyń qartaıýyna, óńirlik dısproporsııalarǵa, kóshi-qon aǵynynyń artýyna jáne ýrbanızasııanyń ósýine alańdaýshylyq bildirdi. Senatordyń aıtýynsha, problemalardy sheshý úshin demografııa salasyndaǵy ǵylymı-taldamalyq áleýetti kúsheıtý qajet. Qoldanystaǵy demografııalyq saıasat ta fragmentti jáne naqtylanbaǵan kúıinde qalyp otyr.
– Demografııa men kóshi-qondy basqarý fýnksııalary ártúrli mekemeler arasynda shashyrańqy ornalasqan. Bul júıeli taldaý, belsendi josparlaý múmkindigin joqqa shyǵarady. Sonyń saldarynan týý tómendep, halyqtyń qartaıýy baıqaldy. Aımaqtyq alshaqtyq, soltústik jáne shyǵys aımaqtardaǵy halyq sany kemip, kóshi-qon aǵyny artyp, ýrbanızasııa ósti. Bul máselege jeke bastamalar emes, birtutas, vedomstvoaralyq úılestirilgen jáne ǵylymı negizdelgen tásil qajet. Tujyrymdama ómirlik sıkldiń týǵannan bastap belsendi uzaq ómir súrýge deıingi barlyq kezeńdi qamtýǵa, aýmaqtyq saıasat, eńbek utqyrlyǵy, reprodýktıvti jáne kóshi-qondy josparlaýdy qamtýǵa tıis, – dedi A.Tolamısov.
Onyń aıtýynsha, qazir demografııalyq jáne kóshi-qon saıasatyn qaraıtyn biryńǵaı jaýapty ortalyq joq. Onsyz bul máseleni júgendeı almaımyz. Osyny eskere otyryp, depýtat qoldanystaǵy memlekettik organdardyń birine normatıvtik deńgeıde tıisti fýnksııalardy bekitip, keńeıtilgen úılestirý mandatyn berýdi usyndy. Senator sonymen qatar demografııa salasyndaǵy ǵylymı-taldaý jumysyn damytýdyń mańyzdylyǵyn atap ótti. Demografııalyq jáne kóshi-qon úderisterin taldaýdyń ulttyq ortalyǵy qurylsa, áleýmettik jáne ekonomıkalyq faktorlarmen qosa jan-jaqty taldaý júrgizýge jáne memlekettik saıasatty josparlaý da bir júıege keler edi.
Qarjyny únemdeý abzal
Bekbol Orynbasarov qaıtalama túzetýlerden bas tartyp, bıýdjet qarajatyn únemdeýge shaqyrdy. Senator Premer-mınıstr Oljas Bektenovke depýtattyq saýal joldap, bıýdjet qarajaty esebinen salynyp jatqan nysandarǵa arnalǵan jobalaý-smetalyq qujattamanyń qoldanylý merzimine qatysty normalardy qaıta qaraýdy usyndy.
– Zańnamada belgilengendeı bekitilgennen keıin úsh jáne odan da kóp jyl ishinde qurylys bastalmaǵan jobalaý-smetalyq qujattama eskirgen bolyp esepteledi. Al mundaı talaptar jergilikti atqarýshy organdarǵa aıtarlyqtaı qarjylyq salmaq túsiredi. Mysaly, Mańǵystaý oblysynda mádenıet jáne sport salasyndaǵy jalpy quny 14,5 mlrd teńgeni quraıtyn 12 jobaǵa túzetý engizý úshin qosymsha 4,5 mlrd teńge qajet. Al quny 45,8 mlrd teńge bolatyn 35 jol jobasyna taǵy 13,7 mlrd teńge kerek, – dedi senator.
Depýtattyń aıtýynsha, jergilikti atqarýshy organdardyń bıýdjetine qosymsha júktemeni boldyrmaý úshin jobalardy qaraý merzimin uzartý nemese jobalaý-smetalyq qujattamanyń smetalyq bóligin bekitilgennen keıin eki jyl ishinde iske asyrý qajet.
