Sýretti túsirgen – Iýrıı Bekker
Aqparat aǵyny tasqyndaǵan zamanda óz baǵytynan jańylmaı, rýhanı keńistiktiń tórinen oryn alǵan gazettiń ótkeni men búgini mereıtoılyq jıynda keńinen saralandy. Is-sharanyń shymyldyǵy Ábıirbek Tináliniń «Anamnyń tili» ánimen ashylyp, avtordyń oryndaýyndaǵy tanymal týyndy basqosýdyń rámizdik mánin arttyrdy. Alǵash bolyp sóz alǵan Prezıdent keńesshisi, akademık Baýyrjan Omarov parasatty oıdyń qadirin biletin oqyrman úshin bul gazet rýhanı baǵdarsham ekenin aıtyp, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń «Ana tili» ujymyna joldaǵan quttyqtaý hatyn oqyp berdi.
«Egemendiktiń eleń-alańynda qurylǵan basylym osy ýaqyt ishinde tól rýhanııatymyzdyń jarshysyna aınaldy. Ábdýálı Qaıdar, О́mirzaq Aıtbaıuly syndy belgili ǵalymdardyń bastamasymen ashylǵan gazet ult baspasózine jańa lep ákeldi. Alǵashqy bas redaktory Jarylqap Beısenbaıuly bastaǵan jýrnalıster kásibı sheberliktiń ozyq úlgisin kórsetti. Qoǵamdaǵy ózekti máselelerdi batyl ári ashyq jazǵan, eldiń rýhyn kótergen gazet ujymy qalyń oqyrmannyń zor qoldaýyna ıe boldy. Qazir de basylym qyzmetkerleri aldyńǵy býyn salǵan sara joldy laıyqty jalǵastyryp keledi. Berekeli ujym myzǵymas qundylyqtardy dáriptep, ulttyń jańa sapasyn qalyptastyrýǵa belsene atsalysyp júr. Aptalyq betinde úzdiksiz jarııalanyp jatqan til men dil, rýhanııat pen mádenıet jónindegi tushymdy maqalalar – sonyń aıqyn dáleli», delingen Prezıdenttiń quttyqtaý hatynda.
Sondaı-aq Memleket basshysynyń quttyqtaý haty «Qazaq gazetteri» seriktestiginiń quramyndaǵy bıyl mereıli belesteri atalyp ótip jatqan «Mysl», «Ulan», «Aqjelken» basylymdarynyń ujymyna da tabystaldy.
Konferensııany júrgizgen «Qazaq gazetteri» seriktestiginiń bas dırektory, akademık Dıhan Qamzabekuly, basylym 35 jyl ishinde qanshama irgeli jobany júzege asyryp, ana tilimizge, tarıhymyzǵa qaltqysyz qyzmet etip kele jatqanyn, bul jolda kóptegen ult zııalylarynyń qajyrly eńbegi men aıshyqty qoltańbasy baryn atap ótti.
Is-sharaǵa «Ana tili» gazetin buǵan deıin basqarǵan bas redaktorlar men orynbasarlary, ardager jýrnalıster, qoǵam qaıratkerleri men til mamandary, jazýshylar, BAQ ókilderi men zııaly qaýym qatysty. Olar qalam ustaǵan qaýymnyń mártebeli minberine aınalǵan gazet egemendiktiń eńseli jyldarynda memlekettik tildiń bedelin bıiktetýge, ulttyq sanany jańǵyrtýǵa ólsheýsiz úles qosqanyn atady. Ásirese gazet betinde jaryq kórgen til, dil, dástúr, din, ádebıet, mádenıet, tarıh taqyryptaryndaǵy taǵylymdy materıaldar qoǵamdyq oıdy qozǵap, halyqtyń baǵyt-baǵdaryn aıqyndaýǵa qyzmet etkeni aıtyldy.
– «Ana tili» – memlekettik tildiń birden-bir joqshysy, úni, aıbary. Respýblıkadaǵy til taqyrybynda shyǵatyn resmı jalǵyz basylym. «Ana tili» memlekettik til ǵana emes, ultqa qatysty kez kelgen kúrmeýli máselelerdi kóterip keledi. Qazaqtyń tili, qazaqtyń aýyly, qazaq mektebi, balabaqshasy, qazaq jastary, qazaq ǵylymy, t.b. kóptegen taqyryp basylym betterinen túsip kórgen emes. Bul – zaman týdyrǵan basylym, – dedi gazettiń alǵashqy redaktory Jarylqap Beısenbaıuly.
Is-shara aıasynda «Ana tili» – altyn qor» kitabynyń tusaýy kesildi. Jınaqqa gazette 1990–1997 jyldary aralyǵynda jaryq kórgen tańdaýly maqalalar enip otyr. Gazet ujymy bul kitap aldaǵy ýaqytta shyǵýǵa tıis 8 tomdyqtyń alǵashqysy ekenin, qalǵan kezeńderdegi úzdik maqalalar kezeń-kezeńimen jınaq bolyp qurastyrylatynyn aıtty. Taǵylymdy eńbek «Atamura» korporasııasynyń prezıdenti Raqymǵalı Abrarulynyń demeýimen jaryq kórgen.
Sondaı-aq Ulttyq kitaphana ujymy 1990 jylǵy «Ana tili» gazetiniń bir jyldyq shyǵarylymyn qaıta túptep, restavrasııa jasaǵan. Gazet tigindisin kitaphana dırektory Ǵazıza Qudaıbergenqyzy gazettiń bas redaktory Erlan Júniske tabys etti.
90-jyldary taralymy 100 myńnan asqan basylym til, dil, rýhanııat jáne mádenıet taqyryptaryndaǵy materıaldardy úzbeı jarııalap keledi. Gazetke ár jyldary Jarylqap Beısenbaıuly (1990–1997), Mereke Qulkenov (1997–2006), Jumabek Kenjalın (2006 jyldyń tamyzynan jeltoqsan aıyna deıin), Maqsat Táj-Murat (2006–2009), Samat Ibraım (2009–2018), Janarbek Áshimjan (2018–2021), Qalı Sársenbaı (2021–2023) syndy belgili qalamgerler jetekshilik etti. 2023 jyldan beri gazettiń bas redaktory – Erlan Júnis.
Mereıtoılyq baǵdarlama aıasynda «Ana tili» gazetiniń arhıvindegi tarıhı jáne qundy fotosýretter kórmesi kópshilik nazaryna usynyldy. Kórmege gazet tarıhynan, el egemendiginiń qalyptasý kezeńinen syr shertetin mańyzdy fotosýretter qoıylǵan. Jobada «Táýelsizdik jyldaryndaǵy alǵashqy qadamdar jáne eldiń tarıhı sátteri», «Ana tili» gazetiniń ujymy», «Qazaqtyń qaıratkerleri men mádenı tulǵalarynyń beıneleri» jáne «Til men ulttyq sana, rýhanııatqa qatysty tarıhı fotosýretter» atty taqyryptar qamtylyp, basylymnyń baıyrǵy qyzmetkerleri ótken kúnderdiń belgisin saǵynyshpen eske aldy. Áriptesterimizdiń aıtýynsha, gazet fotoqorynda kúni búgin 10 myńnan asa fotosýret saqtaýly.
Is-sharada ulttyq kitaphana dálizine uqypty ornalasqan taǵy bir sýret kórmesi nazarymyzdy aýdardy. Bul – basylymnyń baıandy shejiresin obektıv arqyly órnektegen belgili fototilshi, «Ana tili» gazetiniń qyzmetkeri Azamat Qusaıynovtyń «Ulttyq rýh jáne bir sát» atty jeke shyǵarmashylyq kórmesi. Kórme bir adamnyń ǵana emes, tutas bir dáýirdiń, qazaq qoǵamynyń tarıhı sátterin, mádenı bolmysyn, til men ult rýhynyń tynysyn beıneleıtin kórkem hronıka dersiz. Kórmege tarıhı oqıǵalar, ult tulǵalarynyń beınesi, rýhanııat, ádebıet, óner taqyryptaryna arnalǵan fotojınaqtar, aýyl ómiri men ulttyq dástúrlerdiń fotoshejiresi qoıylǵan. Ol týraly kórme avtory aıtyp berdi.
– Fotosýretterim arqyly qazaq halqynyń baı mádenıeti men tarıhyn kórermenge jetkizýge tyrysamyn. Búgingi kórmemde ártúrli janrdaǵy jumystarymdy usynyp otyrmyn. Bul sýretter arqyly ulttyń rýhanı damýy, táýelsizdiktiń alǵashqy jyldary, qazaq tiliniń órkendeýi, halyqtyń árqıly kóńil kúıi men kúndelikti ómiri týraly aıtamyn. Maǵan jol kórsetip, shyǵarmashylyǵyma óris bergen «Ana tili» – meniń ekinshi úıim, – deıdi A.Qusaıynov.
Sonymen qatar «Ana tili» gazetiniń 35 jyldyǵyna oraı, gazette qyzmet etken ardagerlerdiń maqalalary men shyǵarmashylyǵyna arnalǵan «Ulttyq baspasózdiń altyn qorynan» atty taǵy bir kórme gazettiń alǵashqy jyldarynan bastap qazirgi kúnge deıin eńbek etken jýrnalısterdiń tarıhı máni bar maqalalary men týyndylaryn qamtyǵan.
Mazmundy basqosýda «Ana tili» gazeti uıymdastyrǵan «Nurly juldyz – babam tili» atty poezııa baıqaýy men «Meniń ómirimdegi ana tili» atty shyǵarmashylyq esse baıqaýynyń jeńimpazdary marapattaldy. Atalǵan baıqaýlar «Ana tili» gazetiniń 35 jyldyǵyna oraılastyrylyp, respýblıkalyq deńgeıde jarııalanǵan edi. Báıgege elimizdiń túkpir-túkpirinen jas qalamgerler, oqýshylar, stýdentter men ustazdar belsene qatysyp, ana tiline degen jeke kózqarastaryn, tarıhı tanymyn, kórkem oı-tolǵaýlaryn óleń men prozalyq týyndylar arqyly jetkizgen.
«Nurly juldyz – babam tili» poezııa baıqaýynda jas aqyndar qazaq tiliniń kórkemdigin, onyń ǵasyrlar qoınaýynan jetken rýhanı qýatyn jyr arqaýyna aınaldyrdy. Al Almaty oblystyq kitaphana demeýshiligimen uıymdastyrylǵan «Meniń ómirimdegi «Ana tili» shyǵarmashylyq baıqaýy jastardyń gazetke, ana tiline degen jeke kózqarasyn, ishki jan dúnıesin ashatyn esseler arqyly erekshelendi. Marapattaý keshi ádebı-konserttik baǵdarlamaǵa ulasty.
ALMATY
