Foto: ashyq derekkóz
Kún jeli saǵatyna 700 myń shaqyrymmen jerge jaqyndap keledi. Mamandardyń aıtýynsha, kúndelikti 400 km/s jyldamdyqpen soǵatyn kún bólshekteri aldaǵy kúnderi 600–700 km/s-qa deıin údeýi múmkin. Bul – aıtarlyqtaı joǵary kórsetkish. Munyń sebebi – Kúndegi koronaldy tesikterdiń belsendiliginde. Iаǵnı, Kúnniń belgili bir bólikterinen zarıadtalǵan bólshekter jappaı ushyp shyǵyp, ǵaryshqa taraldy. Dál sol aǵyndardyń bir bóligi Jerge jetip, ǵalamsharymyzdyń magnıt órisine áser etýi múmkin.
Sol sebepti sársenbi, beısenbi jáne juma kúnderi magnıttik daýyl bolýy yqtımal. Qazirgi derekterge sáıkes, daýyldyń deńgeıi 5 baldyq shkala boıynsha 1–2 ball aralyǵynda bolady. Bul – ortasha deńgeıdegi qubylys. Alaıda meteosezimtal adamdar men júrek-qan tamyrlary júıesi álsiz jandar úshin mundaı kúnder ońaıǵa soqpaýy múmkin. Dárigerler bul kezde fızıkalyq belsendilikti shekteýge, tynyǵý rejımin saqtaýǵa jáne taza aýada kóbirek serýendeýge keńes beredi.
Ǵalymdar Kúnniń joǵary belsendiligin rastaýda. Mamyrdyń 24–25 kúnderi kún betinde 23 jarylys tirkelgen. Onyń ishinde bireýi – asa qýatty H klasty jarylys. Bul – jarylys qýatynyń eń joǵarǵy deńgeıi. Degenmen, ázirge bul jarylystar Jerge tikeleı áser ete qoıǵan joq. Alaıda mundaı belsendilik jalǵasa berse, geomagnıttik óristiń turaqsyzdyǵy da kúsheıýi múmkin.
Kún belsendiligine baılanysty taǵy bir qyzyqty jaıt – polıarlyq shuǵyla. Zarıadtalǵan bólshekter atmosferamen áreketteskende, ádette tek soltústik polıýsterde baıqalatyn bul tabıǵı qubylys endi orta endikterde de kórinýi múmkin. Qazaqstannyń soltústik óńirleri úshin bul – sırek kezdesetin, biraq kóz tartarlyq kórinis bolary anyq.
Jalpy alǵanda, Kún sıkliniń belsendiligi birtindep tómendep keledi. Ǵalymdar 2025 jyly ekinshi sharyqtaý shegi bolady dep kútken edi, alaıda ázirge ondaı nyshan baıqala qoıǵan joq. Bul Kúnniń qubylmaly tabıǵatyn taǵy bir márte dáleldep otyr.
Kún belsendiligi – jaı astronomııalyq derek emes. Ol bizdiń kóńil-kúıimizge, densaýlyǵymyzǵa, tipti eńbek ónimdiligimizge de yqpal etýi múmkin. Mundaı kúnderi aǵzaǵa kóbirek kóńil bólip, kúızeliske erik bermeý mańyzdy.
Janel TО́LEÝBEKOVA, EUÝ stýdenti
