Sýretterdi túsirgen – avtor
Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha keıingi úsh jylda fermerlerge 2,5% mólsherlememen jeńildetilgen nesıe berilip keledi. Alǵashqy eki jylda 100 mlrd teńgeden bólinse, bıyl bul baǵytqa 400 mlrd teńge qarastyrylǵan. Qoldaýdyń arqasynda jańadan taýarly sút fermalaryn ashqan pavlodarlyq kásipkerlerdiń tasy órge domalaı bastady. Zamanǵa saı salynǵan sıyr qoralary, sheńberli saýý oryndary, jemshóp ázirleıtin arnaıy qoımalar, mal tezegin óńdep, egistikke tyńaıtqysh retinde paıdalaný jobalary fermalardy tabysty sharýashylyqqa aınaldyrdy. Keıbiri búginde shetelden ákelingen asyl tuqymdy mal basyn kóbeıtip, syrtqa sata bastaǵan.
Jeńildetilgen baǵdarlamanyń sharapatyn sezingen «Agro Trade-PV» jáne «Kronos Pavlodar» seriktestikteriniń tynys-tirshiligimen tanystyq. «Agro Trade-PV» JShS quryltaıshysy ári dırektory Qýanysh Temirǵalınniń taýarly sút fermasy zamanǵa saı ári ınfraqurylymy ońtaıly ornalasqan sharýashylyq ekeni baıqalady. Tap-tuınaqtaı fermadan 3 aýyldyń 70-ten astam adamy jumys taýyp otyr. Ferma nebári 6 aıda (2022 jyly) salynǵan. Sútti sıyrlardyń golshtın tuqymyn tańdap, alǵashqy partııasyn sol jyldyń kúzinde jetkizgen.
– 1 200-deı sıyr ustalady. Kúnine 40 tonnadan astam sút saýylyp, oblys ortalyǵyndaǵy «Sút» AQ-na tapsyramyz. Sıyrlar 305 kúndeı úzbeı saýylyp, odan soń 60 kún tyńaıady. Bul ýaqytta buzaýlap úlgeredi. Asyl tuqymdy sıyrlar ári ketse 5 jyl, ortasha 3 jyl ǵana ónimdi sút beredi, odan ári sútiniń qasıeti tómendep, suıylady. Sondyqtan seleksııa jumystarymen úzbeı aınalysyp, asyl tuqymdy maldyń urpaq jalǵastyrýyn uıymdastyramyz. Jas tólderdi ózge sharýashylyqtarǵa satamyz. Memleket 2,5%-ben bergen 257 mln teńgege 200-den asa sıyr satyp aldyq. Jemshóp qorymyz, egis tanaptary, 10 myń tonnalyq kókónis saqtaý qoımamyz bar. Kópjyldyq shóp, júgeri, kartop, taǵy basqa daqyldardy egemiz. Maldyń tezegi avtomatty túrde separasııalyq orynǵa túsedi, ol jerde suıyq túri jınalyp, 180-200 kúndeı turady. Bul ýaqytta ol azotqa aınalyp, keıin tyńaıtqysh retinde egistikke jiberiledi. Osylaısha, qaldyqty óńdeýmen de aınalysyp otyrmyz, – deıdi ferma basshysy.
Fermadaǵy sheńberli saýý júıesinde sıyrlar kúnine 3 márte saýylady. Súttiń maılylyǵy – 4,5%. Mundaı sapasy joǵary shıkizatty zaýyttar birden qabyldaýǵa beıim. Al Aqsýdyń Alǵabas okrýginde ornalasqan «Kronos Pavlodar» JShS – óńirdegi sút zaýyty klasteriniń bir bólshegi. Jergilikti kásipker jemshóp bazasyn daıyndaýdan bastap, daıyn sút ónimderine deıingi úderisti tolyq qamtamasyz etedi. Taýarly sút fermasy jańadan ashylǵan. 1 950 basqa arnalǵan fermada ázirshe 840 sıyr bar. Kúnine 25 tonna sút saýylyp, birden zaýytqa jiberiledi. Shıkizat sol kúni-aq sehtarda óńdelip, túrli sút ónimi 24 saǵatta jergilikti dúken sórelerine jetkiziledi.
Kásiporyn memlekettiń 5 mlrd teńge qoldaýyna ıe bolǵan. Jobaǵa salynǵan ınvestısııa kólemi – 14 mlrd teńge. Munda jas tólderge arnalǵan oryndar, sıyr qoralary, sheńberli saýý orny jańa tehnologııa boıynsha turǵyzylǵan.
– Golshtın tuqymdy sıyrlardy ustaımyz. Qyzmetkerler sany – 100 adam, ortasha eńbekaqy – 350-400 myń teńge. Tolyq qýattylyqqa shyqqanda 150 adamdy eńbekpen qamtımyz degen jospar bar. Bilikti mamandarymyz úshin Qanash Qamzın aýylynda kottedj tıpindegi 10 úı turǵyzyp berdik, keı otbasylar sonda turyp jatyr. Zamanǵa saı ferma bolmaǵan ýaqytta zaýytymyzǵa únemi shıkizat jetpeı jatatyn. Shıkizat kóbeıgeli ónimderimizdi tereń óńdeýge, assortımentin keńeıtip, ózge óńirlerge eksportqa shyǵarýǵa múmkindik alyp otyrmyz. Myń gektardaı jerimiz bar, júgeri, jońyshqa, taǵy basqa daqyldar egip, jemshóp qoryn ózimiz qamtamasyz etemiz. Quramajem zaýyty da jumys isteıdi, – dep atap ótti kompanııa basshysynyń kómekshisi Vıtalıı Mıhaılov.
Ferma basqarýshysy Natalıa Chımochenkonyń aıtýynsha, sıyrlardyń gendik qorynda súttilik qasıet túpteginen qalyptasqan. «Janýarlar kúızelisten qorqady, olarǵa qora ishinde únemi jaıly mıkroklımat qajet. Qoralardyń tóbesinde ornalasqan alyp jeldetkishter únemi qosýly. Qyzmetkerler sıyrlardyń jaı-kúıin baqylap, jeke qujatyn júrgizedi», deıdi.
Sútti mal sharýashylyǵy Pavlodar oblysynyń 7 aýdanynda damyǵan (Aqsý qalasynyń aýyldyq aımaǵy, Pavlodar, Aqtoǵaı, Tereńkól, Jelezın, Ýspen, Sharbaqty aýdandary). О́ńirdegi 17 taýarly sút fermasynda 20 myńnan astam sıyr ustalady. Aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń bólim basshysy Qaıyrbolat Baısarınovtiń sózinshe, keıingi jyldary jalpy qara mal sany 32%-ǵa kóbeıip, 594 myńǵa jetken. Onyń 67,8%-y sút baǵytyna negizdelgen. Mamyr aıyndaǵy derekter boıynsha, sút óndirisi 71,7 myń tonnany qurasa, onyń 51,9 myń tonnasyn uıymdasqan sharýashylyqtar berip otyrǵan kórinedi. Bir sıyr jylyna orta eseppen 6 530 kılo sút beredi.
– Keıingi ýaqytta óńirdegi sút óndirisi 31,5 myń tonnaǵa ósti. Zaýyttarǵa tapsyrylatyn súttiń 72%-yn taýarly sút fermalary qamtamasyz etedi. Tolyq qýatyna shyqqan fermalar ár satyp alǵan asyl tuqymdy mal úshin memleketten 400 myń teńge, tapsyrǵan súttiń ár lıtri úshin 45 teńge sýbsıdııa alyp otyr. Tek byltyr 3,2 mlrd teńgeniń demeý qarjysyn ıelendi, – deıdi basqarma ókili.
Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi mıkrokredıttiń berilýin monıtorıngileý basqarmasynyń basshysy Álı Ákimjanovtyń sózinshe, 65 fermanyń barlyǵy iske qosylǵanda 373 myń tonna sút bere bastaıdy. Bul jumys istep turǵan sút zaýyttarynyń qýattylyǵyn ulǵaıtyp, áleýmettik jáne ekonomıkalyq tıimdilikti arttyrady.
Pavlodar oblysy
