Qazaqstan – Italııanyń Ortalyq Azııaǵa ashylǵan qaqpasy

Avtory: Matteo Melonı,

SpecialEurasia aqparattyq saıty­nyń bas redaktory 

Keıingi onjyldyqta Italııa aımaqtyń energııa jetkizýshisi, ıta­lııalyq eksport naryǵy jáne Eýra­zııadaǵy negizgi tranzıttik hab retinde Qazaqstan men Ortalyq Azııanyń basqa elderimen qarym-qatynasyn turaqty túrde arttyrdy.

Kári qurlyqtaǵy bul memleket Qazaqstannyń negizgi eýro­palyq saýda seriktesi boldy, 2024 jyly jalpy saýda kólemi boıynsha Reseı men Qytaıdan keıingi úshinshi oryndy ıelendi. Eki el arasyndaǵy saýda turaqty, bul negizinen Italııanyń qazaq­stan­dyq munaı men gaz ımportyna táýeldiligine baılanysty. Italııalyq, ásirese energetıka salasyndaǵy kompanııalar eldiń strategııalyq pozısııasyn jáne mol tabıǵı resýrstardy paıdalana otyryp, Ortalyq Azııa­­daǵy múmkindikterin keńeı­­tip kele­di. Máselen, 2022 jyly Italııa О́zbekstanmen ınfraqurylymdy damytý, tehnologııalar trans­ferti jáne mádenı almasýlardaǵy ózara múddelerdi atap kórsete otyryp, jańa saýda-ekonomı­ka­lyq yntymaqtastyq týraly kelisim­derge qol qoıdy. Sol sııaqty Ita­lııa Qyrǵyzstannyń, ásire­se toqyma ónerkásibiniń ınves­tı­sııalyq múmkindikterin zert­tep, aımaqtyq naryqqa, so­­nyń ishinde Qazaqstan men Re­seı­­ge shyǵa alatyn birlesken kásip­oryn qurýdy maqsat etip otyr.

Biz jalpy Eýropa Odaǵynyń aımaqtaǵy belsendiligin arttyrýda Italııanyń Ortalyq Azııa­daǵy ósip kele jatqan qa­rym-qatynasynyń geosaıası mańyz­dylyǵyn túsinýimiz kerek. Osy jyldyń sáýirinde Sa­mar­qandta Eýropalyq keńes tór­aǵasy Antonıo Kosta jáne Eýro­palyq komıssııa tóraǵasy Ýrsý­la fon der Lıaıenmen bir­ge Qa­zaqstan, Qyrǵyzstan, Tájikstan, Túrikmenstan jáne О́zbekstan basshylarynyń basyn qosqan tuńǵysh EO-Ortalyq Azııa sam­mıti ótti. Bul sammıt EO-nyń Ortalyq Azııa elderimen saıa­sı jáne ekonomıkalyq serik­tes­tik­terin nyǵaıtýǵa umtyly­syn kórsetetin tarıhı sát boldy. Or­ta­lyq Azııanyń tabıǵı re­sýrs­tarynyń mol qoryn eskere otyryp, Brıýssel reseılik energetıkaǵa táýeldiligin azaıtý úshin balamaly energııamen qamtamasyz etý joldaryn da­my­týǵa yntaly. Qazaqstan – bul turǵyda mańyzdy seriktes. О́ıt­keni ol álemdegi eń iri ýran óndi­rýshilerdiń biri jáne efırlik mu­naı men gaz jetkizetin bas­ty memleket. EO sondaı-aq ınfra­qu­ry­lymdy damytýǵa jáne sıfr­­lyq transformasııaǵa basa nazar aýdara otyryp, aımaq­pen saýda baılanystaryn artty­rýǵa umtylady. Buǵan qosa aımaq­tyq qaýipsizdikke, ásirese Aýǵan­standaǵy Talıbannyń qaıta jandanýyna baılanys­ty Brıýssel terrorızmge qar­sy jáne shekara qaýipsizdigi sala­syndaǵy yn­tymaqtastyq arqyly turaq­tylyqty nyǵaıtýdy kózdeıdi.

Negizi Ortalyq Azııa Reseıdi aınalyp ótip, Kaspıı teńizi arqyly Eýropany Qytaımen baılanystyratyn mańyzdy saýda joly – Orta dálizde sheshýshi ról atqarady. EO-nyń bul bastamaǵa qatysýy onyń aımaqtaǵy ekono­mıkalyq yqpalyn kúsheıte alady. Ortalyq Azııa ondaǵan jyldar boıy Reseı, Qytaı jáne AQSh arasyndaǵy teketirestiń kýási boldy. Keıingi jyldary kóppolıarly dáýirde Ortalyq Azııanyń geosaıası shahmat taqta­synda Túrkııa, Parsy shyǵa­na­ǵyndaǵy arab monarhııa­la­ry, Úndistan jáne Iran sııaq­ty aımaqtyq oıynshylar paıda boldy. Osy turǵyda EO-nyń aımaqtaǵy róli OA elderine dástúrli seriktestikke balama usyna otyryp, geosaıası tepe-teńdiktiń ózgerýin kórsetedi.

Prezıdent Serdjo Mat­ta­rel­lanyń Qazaqstanǵa sapa­ry jáne jýyrda jasalǵan eki­jaqty kelisimder mysalynda keltirilgen Italııanyń Qazaq­stanmen damyp kele jatqan seriktestigi Eýropanyń Ortalyq Azııadaǵy belsendiligin art­ty­rýdyń keń úrdisin kórse­te­di. Bul EO-nyń basty stra­te­gııalyq maqsattaryna, ásire­se energetıkalyq resýrstar­dy qam­tamasyz etý, saýda qaty­nas­­ta­ryn arttyrý jáne aımaqtyq tu­raq­tylyqty ilgeriletýge sáı­kes keledi.

Daıyndaǵan –

Gúlnar JOLJAN,

«Egemen Qazaqstan»