Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Jıynnyń ashylýynda sóz alǵan Memlekettik keńesshi Erlan Qarın kópjaqty dıalogti nyǵaıtý mańyzdy dep, Qytaı men Ortalyq Azııa elderi arasyndaǵy baılanys qarqyndy damyp kele jatqanyn aıtty.
– Barlyq júzege asyrylǵan jáne bolashaq reformalar memlekettigimizdi nyǵaıtýǵa, barsha azamattyń ál-aýqatyn arttyrýǵa baǵyttalǵan. Sondyqtan júrgizilip jatqan saıası baǵyt salmaqty qoǵamdyq qoldaýǵa ıe. Qazaqstannyń strategııalyq zertteýler ınstıtýty júrgizgen saýalnama derekterine sáıkes, Qazaqstanda azamattardyń 73,3 paıyzy, al Qoǵamdyq saıasat ınstıtýtynyń deregi boıynsha azamattardyń 79,5 paıyzy elimiz durys baǵytta damyp kele jatyr dep sanaıdy. Bul elimizdegi memleket pen qoǵam birigýiniń joǵary deńgeıin bildiredi, – dedi E.Qarın.
Sonymen qatar Memlekettik keńesshi taıaýda Astanada ótetin «Qytaı – Ortalyq Azııa» sammıtiniń ekinshi otyrysy osynyń bir dáleli ekenin aıtty. Erlan Qarınniń aıtýynsha elimiz ben Qytaı arasyndaǵy yqpaldastyq kúsheıe túsken.
Qytaı qoǵamdyq ǵylymdar akademııasynyń prezıdenti Gao Sıan Qytaı men Ortalyq Azııa analıtıkalyq ortalyqtarynyń forýmy ekijaqty mehanızm aıasynda qurylǵanyn jáne onyń gýmanıtarlyq baılanystardy nyǵaıtýda, qoǵamdyq dıalog ornatýda jáne pragmatıkalyq yntymaqtastyqty ilgeriletýde mańyzdy ról atqaratynyn aıtty.
– Bolashaqta biz bilim berý, týrızm, BAQ, analıtıkalyq ortalyqtar, jastar men mádenı qaýymdastyqtar, arheologııa jáne sport salalarynda ózara árekettesý áleýetin asha túsýimiz kerek. Úkimetter, bıznes, qoǵamdyq uıymdar men azamattar qatysatyn kópdeńgeıli yntymaqtastyq alańdaryn qurýymyz qajet, – dedi Gao Sıan.
Al QSZI dırektory Erkin Tuqymov jahandyq turaqsyzdyq jaǵdaıynda analıtıkalyq qaýymdastyq memleketter men qoǵam arasyndaǵy kópir rólin atqara otyryp, barǵan saıyn mańyzdy bola túskenin atap ótti.
– Búgingi tańda jańa álemdik tártip qalyptasyp jatyr. Jahandyq daýyl basylar emes, qaıta kúsheıip keledi. Biraq shyn máninde, bul – dıplomatııa men halyqaralyq qatynastar zertteýshileri úshin altyn dáýir, – dedi ol.
E.Tuqymovtyń aıtýynsha, «Ortalyq Azııa – Qytaı» formaty aıasyndaǵy baılanystyń jetistikteri az emes. Olardyń qatarynda taýar aınalymynyń artýy, Hatshylyqtyń iske qosylýy jáne gýmanıtarlyq baılanystardyń jandanýy bar. Al Orta dálizdiń strategııalyq mańyzy erekshe, bul – jaı ǵana marshrýt emes, bolashaqtaǵy aımaqaralyq ekonomıkalyq arterııa. Sondaı-aq ol kólik dálizderin damytý, kadr daıarlaý jáne klımattyń turaqsyzdyǵy jaǵdaıyndaǵy sý qaýipsizdigi máseleleri yntymaqtastyqtyń úsh negizgi baǵyty ekenin atap kórsetti.
– Elderimiz arasyndaǵy bıznes deńgeıindegi ornyqty baılanys pen senim yntymaqtastyq kókjıekterin aıtarlyqtaı keńeıtýge múmkindik beredi. Biz jasandy ıntellekt, bıotehnologııalar, kvanttyq esepteý, tehnoparkter men zertteý ortalyqtaryn qurý boıynsha birlesken jobalarǵa múddelimiz, – dedi QZSI basshysy.
QQǴA-nyń Reseı, Shyǵys Eýropa jáne Ortalyq Azııa ınstıtýtynyń dırektory Sýn Chjýanchjı kúrdeli jáne turaqsyz halyqaralyq ahýal jaǵdaıynda Qytaı men Ortalyq Azııa elderi arasyndaǵy tatý kórshilik pen dostyq qarym-qatynastardyń turaqty ósý úrdisin saqtap otyrǵanyn atap ótti. Sondaı-aq ol aldaǵy «Qytaı – Ortalyq Azııa» sammıtine toqtalyp, bul is-shara eki taraptyń yntymaqtastyǵy úshin mańyzdy mánge ıe ekenin, uzaqmerzimdi strategııalyq damý baǵytyn aıqyndaıtynyn jáne Qytaı men Ortalyq Azııa elderi arasyndaǵy jan-jaqty strategııalyq seriktestikti tereńdetýge jol ashatynyn atap ótti.
– Álemge turaqty Ortalyq Azııa, gúldengen Ortalyq Azııa, úılesimdi Ortalyq Azııa jáne bir-birimen baılanysqan Ortalyq Azııa qajet, – degen Sýn Chjýanchjı «Bir beldeý – bir jol» bastamasy men óńirlik seriktestik mehanızmi aıasyndaǵy yntymaqtastyq pen strategııalyq josparlaýdy nyǵaıtý qajet degen pikirde.
Sondaı-aq forýmda sarapshylar Ortalyq Azııa men Qytaı yntymaqtastyǵynyń strategııalyq arhıtektýrasyn quraıtyn júıelilik, ashyqtyq jáne ortaq múddeler, tranzıttik dálizden ekonomıkalyq habqa deıingi bolashaǵy zor salalar men jobalar, tehnologııalyq yntymaqtastyq, sıfrlandyrý, jasandy ıntellekt jáne ınnovasııalyq ekojúıelerdi damytýǵa den qoıý qajettigin aıtty. Oǵan qosa Qytaı men Ortalyq Azııa arasyndaǵy seriktestiktiń jańa deńgeıge aıaq basýdaǵy ınstıtýsıonalızasııaǵa, qaýipsizdik máselelerine, tehnologııalyq, kólik-logıstıkalyq yntymaqtastyqqa, sondaı-aq adam kapıtalyn damytýǵa da erekshe nazar aýdarylý qajet.
Forýmdy Prezıdent janyndaǵy Qazaqstannyń strategııalyq zertteýler ınstıtýty (QSZI), Qytaı qoǵamdyq ǵylymdar akademııasynyń Reseı, Shyǵys Eýropa jáne Ortalyq Azııa ınstıtýty (QQǴA) uıymdastyrdy. Oǵan Qazaqstan, Qytaı, Qyrǵyzstan, О́zbekstan, Tájikstan jáne Túrikmenstan elderinen jetekshi analıtıkalyq ortalyqtardyń, memlekettik qurylymdardyń, ǵylymı mekemeler men halyqaralyq uıymdardyń ókilderi qatysty. Qytaı men Ortalyq Azııa elderiniń «aqyl-oı ortalyqtary» forýmdary 2021 jyldan beri jyl saıyn ótkizilip keledi. Bul sarapshylyq qaýymdastyqtyń saıası deńgeıde sheshimder qabyldaýǵa yqpal etýdegi róliniń artqanyn kórsetedi.
