Foto: kazgazeta.kz
Basylym atap ótkendeı, dástúrli túrde óziniń tabıǵı resýrstarymen áıgili Qazaqstannyń ómir súrý deńgeıin arttyrý jónindegi kúsh-jigeri barǵan saıyn tanylyp keledi. Resmı statıstıka boıynsha 2024 jylǵa qaraı eldegi kedeılik deńgeıi 2001 jylǵy 46,7%-dan 5%-ǵa deıin tómendedi. Sol kezeńde naqty jalaqy 21%-ǵa ósti, bul ınklıýzıvti ósýge baǵyttalǵan kópólshemdi transformasııany kórsetedi. 2010 jyldan bastap úı sharýashylyǵynyń naqty kirisi daǵdarys kezeńinde de 80%-ǵa ósti. Bul áleýmettik shyǵystardyń ulǵaıýymen nyǵaıtyldy: 2010 jyldan 2025 jylǵa deıin shoǵyrlandyrylǵan bıýdjettik shyǵystar 4,5 trln teńgeden 30,3 trln teńgege deıin ósti, al áleýmettik qorǵaýǵa arnalǵan shyǵystar 6,7 ese ulǵaıyp, 6 trln teńgege jetti. Osy kezeńde áleýmettik shyǵyndar turaqty túrde ulttyq bıýdjettiń shamamen 20%-yn qurady.
Negizgi bastamalardyń biri – Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi júzege asyryp otyrǵan «jobalardyń ınnovasııalyq navıgatory», ıaǵnı eńbek naryǵyndaǵy úrdisterdi baqylaıtyn, ınvestısııalyq aǵyndardy taldaıtyn jáne jumyspen qamtý áleýetin boljaıtyn sıfrlyq platforma. Qazirgi ýaqytta platforma jalpy quny 73,7 trln teńgeni quraıtyn 220 myńnan astam jańa jumys oryndaryn qurýǵa baǵyttalǵan 1383 ınvestısııalyq jobany qadaǵalaıdy. Aǵymdaǵy jylǵa qaraı 30 660 jumys orny quryldy. Aımaqtyq jumyspen qamtýdyń jol kartalary 250 myńnan astam azamatqa jumys kúshine qosylýǵa septesse, onyń 115 900-y sýbsıdııalanǵan, 66 600-y ashyq naryq jáne 62 900-y jeke bastamalar arqyly qurylǵan jumys orny.
Aǵymdaǵy jyly zeınetkerlerdi, múgedektigi bar adamdardy jáne kópbalaly otbasylardy qosa alǵanda, 4,7 mln áleýmettik az qamtylǵan azamatty qoldaýǵa 6 trln teńgeden astam qarajat bólindi. Osaldyqty baǵalaý júıesine negizdelgen jańa sıfrlyq platforma resýrstardy ádil de tıimdi bólýdi qamtamasyz etý arqyly naqty qarjylyq qajettilikti anyqtaýǵa kómektesedi. Qazirgi ýaqytta platforma jekelegen aımaqtarda pılottyq testileýden ótýde. Basylym bıyl paıda bolǵan 90 myńǵa jýyq jumys orny uzaqmerzimdi áleýmettik turaqtylyqqa yqpal etetinine senim bildiredi. Sondaı-aq bizdegi múgedektigi bar adamdar, resmı bilimi joq jastar jáne jumyssyz túlekter sııaqty halyqtyń álsiz toptaryna baǵyttalǵan, kepildendirilgen jumysqa ornalasýmen qysqamerzimdi kásiptik oqytý baǵdarlamalaryna da toqtalǵan. Kóshýge arnalǵan granttar óńirler boıynsha jumys kúshin usynýdaǵy teńgerimsizdikti joıý úshin paıdalanylady.
Sondaı-aq Qazaqstan jyl saıyn 4,7 mıllıonnan astam alýshy úshin zeınetaqy men járdemaqyny ındeksteıdi. 2023 jyly bastalǵan kezeńdik reforma 2027 jylǵa qaraı bazalyq zeınetaqyny bazalyq standarttyń 70%- na deıin ulǵaıtady, eń joǵarǵy deńgeı 120%-ǵa jetedi. Nátıjesinde 2023 jyly 2,3 mln zeınetkerge tólem orta eseppen 28%-ǵa ulǵaıdy. Jyl basynda zeınetaqyny almastyrý koeffısıentiniń 45,5%-ǵa jetýi Halyqaralyq eńbek uıymynyń (HEU) standarttaryna sáıkes keledi.
Byltyr Qazaqstan jalaqy men eńbek ónimdiliginiń medıandy deńgeılerine negizdelgen eń tómengi jalaqyny esepteýdiń jańa ádistemesin bekitti. Júıe jumys berýshilerdiń múmkindikteri men jumysshylardyń qajettilikterin teńestirý arqyly jalaqynyń boljamdylyǵyn arttyrady. 2020 jyldan 2025 jylǵa deıin 1,2 mıllıon memlekettik qyzmetkerdiń jalaqysy aıtarlyqtaı ósti. Atap aıtqanda, 2020-2023 jyldar aralyǵynda 600 myńǵa jýyq muǵalim men 40 myń áleýmettik qyzmetkerdiń jalaqysy eki ese artty. Medısına qyzmetkerleriniń eńbekaqysy da jyl saıynǵy ósimge ıe: dárigerler úshin 30% jáne medbıkeler úshin 20%, taǵy 600 myń memlekettik qyzmetkerdiń jalaqysy kezeń-kezeńimen ulǵaıdy. Al byltyr respýblıka qaýipti jaǵdaılarda jumys isteıtin jumysshylarǵa jumys ornyndaǵy qaýipsizdikti qamtamasyz etý jáne kásiptik aýrýlardyń aldyn alý úshin arnaıy áleýmettik tólem engizdi, dep atap ótedi Global Banking & Finance Review.
Elimizdiń qurylymdyq reformalary áleýmettik sektordyń aýqymynan asady. Bıyl shamamen 20 myń jumys ornyn quratyn 45 jańa ınvestısııalyq joba, keler jyly 24 900 jumys orny bar 98 joba, al 2027 jyly 27 700 jumys ornymen 56 joba iske qosylmaq. Turaqsyzdyq pen teńsizdikten jıi zardap shegetin óńirlerde derekter men jumyspen qamtýǵa baǵdarlanǵan áleýmettik saıasat áleýetti modeldi usynady. Sıfrlyq platformalardy, fıskaldy josparlaýdy jáne ınklıýzıvti jumyspen qamtý tetikterin biriktirý áleýmettik ınvestısııalardyń uzaqmerzimdi ekonomıkalyq turaqtylyqqa sáıkes keletinin baıqatady. Demografııalyq ózgerister men jahandyq belgisizdikterge qaramastan, Qazaqstannyń traektorııasy kedeılik deńgeıiniń tómendeýin ǵana emes, sonymen qatar qurylymdyq órkendeýge qaıta baǵdarlanýdy da kórsetip otyr, dep jazady jýrnal.
