Ýrsýla fon der Lıaıen qyzmetinde qaldy

Daýdyń basy – Pfizer vaksınasy

Shildeniń 7-si kúni Strasbýrgte Eýro­parlamenttiń plenarlyq otyrysynda Eýrokomıssııaǵa senimsizdik votýmyna qatysty pikirtalas ótti. Senimsizdik votýmyn qabyldaýdy rýmynııalyq depýtat George Pıpera usynǵan edi. Ol Eýro­komıssııa basshysy Ýrsýla fon der Lıaıendi Covid-19 pandemııasy kezinde sybaılas jemqorlyqqa jol berdi dep aıyp­tap, barlyq komıssııanyń otstavkaǵa ketýin talap etetin usynys daıyndady. Muny 75 Eýroparlament depýtaty qoldady, ıaǵnı votým qabyldaýǵa jetkilikti daýys jınaldy.

Alaıda Ýrsýla fon der Lıaıenge jáne onyń atqarýshy keńesine senimsizdik tanyt­qan Eýroparlament naǵyz daýys berý ke­zinde qajetti daýys jınaı almady. Eýro­parlamenttiń 360 depýtaty qararǵa qarsy daýys berip, 175-i qoldap, 18-i qalys qaldy.

Bul másele mynadan bastaldy. 2023 jyldyń qańtarynda The New York Times (NYT) fon der Lıaıenniń Covid-19 vaksınalarynyń birin jasaǵan Pfizer kompanııasynyń basshysy Albert Býrlamen hat almasqanyn alǵa tartyp, onyń mátinine qol jetkizýdi talap etti. Gazettiń habarlaýynsha, olar 2021 jyly hat arqyly EO úshin 35 mlrd eýroǵa vaksınanyń 1,8 mlrd dozasyn satyp alý máselesin talqylaǵan. Eýrokomıssııa basshysy Albert Býrlamen jasyryn kelissóz júrgizip, satyp alynǵan vaksınanyń sany qajetti mólsherden aıtarlyqtaı asyp ketýi múmkin dep kúdiktendi NYT. Eýrokomıssııa NYT-tiń hat almasý týraly ótinishin qabyldamady, suralǵan qujattardyń joqtyǵyn aıtqan soń, gazet sotqa júgindi.

2024 jyldyń qarashasynda Eýro­komıssııa pandemııa kezinde fon der Lıaıen men Býrla arasyndaǵy mátindik habarlamalar saqtalmaǵanyn resmı habarlady. EK hat almasýda vaksınalardy satyp alý týraly kelisimsharttyń talaptary tal­qylanbaǵan dep sendirdi. Alaıda osy jyldyń mamyrynda Eýropalyq odaqtyń soty NYT-ti jaqtap, Eýrokomıssııa jýr­nalıstermen aradaǵy ashyqtyq ereje­le­rin buzdy degen sheshim qabyldady.

Buǵan deıin bul máselege pikir bildir­megen fon der Lıaıen votýmǵa qatysty ótken pikirtalasta: «Kelisilgen árbir keli­sim­shartty EO-ǵa múshe 27 memleket­tiń árqaı­sysy qol qoımas buryn jiti zerttep, qa­rady. Maquldady. Eshqandaı qupııa, jasyryn baptar bolǵan joq», dep túsinikteme berdi.

Sondaı-aq Ýrsýla fon der Lıaıen vaksına óndirýshilerimen ózi tikeleı sóıleskenin moıyndady.

«Men vaksına shyǵaratyn kompanııa­lardyń basshylarymen sol kezde sóıles­kenim eshkimge qupııa emes. Jetekshi epıdemıolog, vırýsologtermen de keńestim. Vaksınalardy satyp alý týraly kelisim­sharttar Eýropanyń múddelerine qaıshy keledi degen aıyptaýlarǵa negiz joq», dep qosty EK basshysy.

Buǵan qosa 2023 jyly belgııalyq lobbıst Frederık Baldan da fon der Lıaıenge qarsy sotqa shaǵym túsirdi. Oǵan negiz bolǵan – osy vaksına satyp alýdaǵy zań buzýshylyq. Baldan aıyptaýyna Vengrııa men Polshanyń jeke tulǵala­ry, saıası partııalary men memlekettik qyzmetkerleri de qosyldy. Tergeýge Eýropalyq prokýratýra (EPPO) da aralasty. Alaıda jyl basynda Belgııanyń Lej qalasynyń soty Baldannyń talap-aryzyn sol kúıi qaldyrdy, sebebi talapker onyń «jeke zardap shekkenin» dáleldeı almady.

Qaıratkerdiń saıası bedeline nuqsan kelmeıdi

Sarapshylardyń aıtýynsha, senimsiz­dik votýmy Eýrokomıssııa basshysynyń bedeline aıtarlyqtaı áser etpeıdi. Bir jaǵynan Eýroparlamenttegi kúshterdiń qazirgi balansyn eskere otyryp, fon der Lıaıen men onyń komandasynyń otstavkaǵa ketýi ekitalaı. О́ıtkeni ótken jyly eýropalyq saılaýdyń qorytyndysy boıynsha eýropashyl kúshter fon der Lıaıenniń ózi kiretin Eýropa halyqtyq partııasy (EPP) jáne Sosıalıster men demokrattardyń progressıvti alıansy (S&D) jeńiske jetti. Olar parlamenttegi 324-oryndy ıelenip otyr.

Ońshyl jáne ásire ońshyl kúshter 2024 jyly Eýroparlamenttegi ókildikterin aıtarlyqtaı arttyrǵanyna qaramastan, olardyń fon der Lıaıendi otstavkaǵa ketýge májbúrleýi tabysty bolmaıdy degen pikirde sarapshylar. Máselen, Politico atap ótkendeı, sentrıster buǵan múddeli emes. Renew Europe (Eýropany jańartý) lıberaldy fraksııasy (77 depýtat) da, «Ja­syl­dar» (53-oryn) da Eýrokomıssııanyń ta­ra­tylýyna qarsy daýys berýdi josparlap otyr.

Sondaı-aq Eýropalyq saıasatty zertteý ortalyǵynyń sarapshysy Sofııa Rýssaktyń aıtýynsha, senimsizdik votýmyn berý áreketi sátsiz bolyp, fon der Lıaıenge aıtarlyqtaı zııan tıgizbeıdi. 2014 jyly Eýrokomıssııanyń sol kezdegi tóraǵasy Jan-Klod Iýnkerge de qarsy senimsizdik votýmy qoldanylǵan jáne bul usynys Iýnkerge eshqandaı zııan keltirmegenin alǵa tartty Rýssak Deutsche Welle (Nemis tolqyny) arnasyna bergen suhbatynda.

Eýropalyq aqparat ortalyǵynyń dırektory Nıkolaı Topornın de RBK saıtyna bergen suhbatynda qazirgi ýaqytta fon der Lıaıenniń ornyn basatyn eshkim joq, sondyqtan ony ornynan taıdyrý durys sheshim emes ekenin aıtady.

«Bul senimsizdik votýmy fon der Lıaıen mansabyndaǵy jaǵymsyz bir epızod retinde qalary sózsiz. Dese de qazir onyń Eýrokomıssııa basshysy retindegi negizgi ustanymyna eshteńe áser etip otyrǵan joq, ol áli de senimge ıe», dep atap ótti N.Topornın.

Sarapshynyń aıtýynsha, Eýropar­lament pen Eýrokomıssııa arasyndaǵy kelis­peýshilikter mezgil-mezgilmen týyn­dap otyrady, bul qalypty jaǵdaı, odan aıtar­lyqtaı daý týyndap ketýi eki­talaı. О́ıtkeni Eýrokomıssııa keıingi kezde, keri­sinshe, Eýroparlamenttiń zańdy kúshi joq qarar­laryna mán bere bastady. Eýrokomıssııa ózderin otstavkaǵa Eýroparlament depýtattary ǵana jibere alatynyn jaqsy túsinedi, sondyqtan olarmen qaıshylyqqa túskisi kelmeıdi.

Buǵan qosa bul fon der Lıaıenniń sybaı­las jemqorlyq janjalyna tap bolýy birinshi ret emes: ol Germanııa­nyń Qorǵanys mınıstri (2013–2019) qyz­me­tin atqarǵan kezde de qarjy jym­qyr­dy degen kúdikke ilindi. Osyǵan baı­lanys­ty Eýrokomıssııanyń basshysy laýazymynda ol Býndestagtyń arnaıy komıtetinde Qorǵanys mınıstrligi­­niń syrtqy konsýltanttarmen mıllıon­da­ǵan dollarlyq kelisimsharttar jasaý qajettiligin túsindire otyryp, kýá­lik berýge májbúr boldy. Palata sonymen qatar departamentti sırııalyq bosqyndardy ońaltý baǵdarlamasyna qarajatty negizsiz bóldi dep aıyptady: Býndesver árbir qatysýshyǵa shamamen 23 myń eýro bólgen, al aýdıtorlardyń pikirinshe, osyǵan uqsas baǵdarlamalar bir qatysýshyǵa nebári 1 800 eýro jum­saǵan. Alaıda janjal kóp uzamaı basyl­dy. Spiegel portalynyń málimetine súıensek, Qorǵanys mınıstrligi oqıǵany jiti túsindirýge erekshe qyzyǵýshylyq tanytpaǵan, al fon der Lıaıen bolsa mansaby joǵarylap kete bardy.

Elimiz ben Eýropa arasyndaǵy baılanysty aıta keter bolsaq, eki ara­daǵy keńeıtilgen seriktestik jáne ynty­maqtastyq jónindegi kelisim Qazaqstan men Eýropa odaǵynyń san qyrly yqpal­dastyǵyna negiz bolyp otyr. Bul – energetıka, iri ınfraqurylym jáne ónerkásip jobalaryn júzege asyrý, kólik-logıstıka jelilerin keńeıtý, sondaı-aq sıfrlyq ınnovasııa, ozyq tehnologııalar men jasandy ıntellekt baǵytyndaǵy serik­testik.