Áńgime «Konstıtýsııaǵa 30 jyl: Azamattardyń quqyqtaryn qorǵaýdaǵy Konstıtýsııalyq Sottyń róli» taqyrybynda tarqatyldy. Alqaly jıynnyń spıkeri retinde Konstıtýsııalyq Sot Apparatynyń bólim meńgerýshisi Saltanat Nurymbetova, Konstıtýsııalyq Sot taldaýshysy Nazgúl Tuıaqbaeva, Konstıtýsııalyq Sottyń baspasóz hatshysy Aqerke Qasym jáne Bas redaktorlar klýbynyń atqarýshy dırektory Bıbigúl Qulaman qatysty.
Konstıtýsııalyq sottyń qaıta qurylýy
Semınarda sóz alǵan Saltanat Nurymbetova 2022 jylǵy konstıtýsııalyq reformanyń basty jetistigi – Konstıtýsııalyq sottyń qaıta qurylýy ekenin basyp aıtty.
«Ata Zańda Qazaqstan áleýmettik, zaıyrly, quqyqtyq jáne demokratııalyq memleket retinde aıqyndalǵan. Memlekettiń eń basty qundylyǵy – adam jáne onyń quqyqtary men bostandyqtary. Sońǵy jyldary júrgizilgen barlyq reformalar osy qundylyqtardy qorǵaýǵa baǵyttalyp otyr», dedi S. Nurymbetova.
Azamattarǵa jańa múmkindik
Sot pen keńestiń arasyndaǵy basty aıyrmashylyq – azamattardyń tikeleı júginý quqyǵynda. Buryn tek memlekettik organdar ǵana ótinish bere alatyn bolsa, 2023 jyldan bastap kez kelgen azamat óz quqyǵy shekteldi dep eseptese, Konstıtýsııalyq sotqa tikeleı aryzdana alady.
Máselen, Konstıtýsııalyq keńes 27 jylda bar-joǵy 78 usynys qabyldasa, jańa sot eki jyl, jeti aı ishinde 11 595 ótinish qabyldaǵan. Bul – azamattardyń quqyqtyq belsendiliginiń aıtarlyqtaı artqanyn kórsetedi.
О́tinishterdiń mazmuny
Alaıda túsken ótinishterdiń bári birdeı qaraýǵa alynbaıdy. Azamattardyń ótinishteriniń 72 paıyzy sottyń quzyryna kirmeıtindikten keri qaıtarylǵan.
«Bireýler bizden nesıesin jaýyp berýdi, jumysqa qaıta ornalastyrýdy, tipti sot sheshimin qaıta qaraýdy suraıdy. Mundaı máseleler bizdiń quzyrymyzǵa kirmeıdi. Biraq ár ótinishke mindetti túrde jaýap hat joldaımyz. Azamatqa naqty qaı baptarǵa súıenip qaıtarylǵanyn túsindirip, qaı mekemege júginý keregin kórsetemiz», dedi Konstıtýsııalyq Sot Apparatynyń bólim meńgerýshisi Saltanat Nurymbetova.
Resmı ókildiń sózine súıensek, ótinishterdiń 23 paıyzy ǵana sottyń qaraýyna tikeleı qatysty bolyp shyqqan. Biraq olardyń ishinde de rásimdeý talaptary saqtalmaǵany úshin qaıtarylǵan jaǵdaılar bar.
Qarapaıym rásim – naqty talap
Konstıtýsııalyq sotqa júginý úshin arnaıy zańgerlik bilim qajet emes. Árbir azamat ótinishin qarapaıym tilmen bere alady. Ol úshin myna talaptar oryndalýy tıis:
- Jaǵdaıyn naqty sıpattap jazý (mysaly, «jumystan shyǵaryldym» nemese «baspanamnan aıyryldym»).
- Sotqa júgingenin kórsetý.
- Sot sheshiminde qoldanylǵan zań normasyn kórsetý.
- Konstıtýsııadaǵy quqyǵyna silteme jasaý.
- Zańdy kúshine engen sot sheshimin qosa tirkeý.
- Sheshim shyqqan kúnnen bastap bir jyl ótpeýi.
«Qazaqstandaǵy basty jeńildik – azamattyń Konstıtýsııalyq sotqa júginýi úshin bir ǵana sot sheshimi jetkilikti. Basqa elderde barlyq sot satylarynan ótip, ýákiletti organdardyń kómegine júginbeıinshe, azamat Konstıtýsııalyq sotqa bara almaıdy», dedi Saltanat Nurymbetova.
Is júrgizý satylary
О́tinishter aldymen apparatta aldyn ala qaralady. Bul kezeńde quqyqtyq baǵa berilmeı, tek formaldy talaptardyń oryndalǵany tekseriledi. Odan keıingi kezeńde on bir sýdıa ortaq sheshim qabyldap, isti óndiriske qabyldaý nemese qabyldamaý týraly qaýly shyǵarady.
«О́tinish konstıtýsııalyq is júrgizýge qabyldanǵan soń bizdiń taldaý bólimi iske qosylady. Tóraǵanyń uıǵarymymen sýdıa-baıandamashy taǵaıyndalady. Ol barlyq materıaldardy daıyndap, memlekettik organdar men ótinish ıesin tyńdaýǵa shaqyrady», dedi sot taldaýshysy Nazgúl Tuıaqbaeva.
Sońǵy eki jarym jyl ishinde Konstıtýsııalyq sotqa túsken ótinishter sany azamattardyń quqyqtyq belsendiliginiń artqanyn kórsetip otyr. О́tinishterdiń basym bóligi sottyń quzyryna kirmeıtindikten keri qaıtarylǵanymen, naqty talaptarǵa sáıkes túsken ótinishterge sáıkes mańyzdy sheshimder qabyldanǵan. Jalpy alǵanda, Konstıtýsııalyq sottyń jumysy qoǵam úshin quqyqtyq saýattylyqty arttyrýǵa, zańnamanyń Konstıtýsııaǵa sáıkestigin qamtamasyz etýge jáne azamattardyń óz quqyqtaryn qorǵaýǵa tikeleı yqpal etip otyr.
Jıyn sońynda jýrnalıster quqyqtyq saýattylyqqa qatysty jeke suraqtaryn qoıdy. О́z kezeginde «Qazaq gazetteri» seriktestigi dırektorynyń orynbasarlary Vıktor Prıanıkov pen Qambar Ahmet spıkerlerge redaksııa atynan alǵys bildirip, qol qoıylǵan memorandýmnyń uzaqmerzimdi ári jemisti bolýyna tilektestigin jetkizdi.
