Kóleńkeli kapıtalǵa jol berilmeıdi
Memleket basshysy Joǵarǵy sottyń sýdıasy Berik Nájimıdenovti qyzmetinen bosatý týraly usynym jasap, bul másele Senattyń Konstıtýsııalyq zańnama, sot júıesi jáne quqyq qorǵaý organdary komıtetiniń otyrysynda aldyn ala talqylandy. Nátıjesinde, depýtattar Prezıdenttiń usynýyn qoldap, ol Joǵarǵy sottyń sýdıasy qyzmetinen bosatyldy.
Sonymen qatar senatorlar «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Túrikmenstan Úkimeti arasyndaǵy ınvestısııalardy ózara kótermeleý jáne qorǵaý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zańdy qarap, ratıfıkasııalady. Kelisim ınvestorlardyń múddelerin qorǵaýǵa jáne ınvestısııalyq qyzmettiń ashyqtyǵyn qamtamasyz etýge múmkindik beredi.
– Qaralǵan kelisim eki el arasyndaǵy ınvestısııalyq ahýaldy jaqsartý jáne ózara tıimdi saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqty odan ári damytý maqsatymen ázirlendi. Qujat bir memlekettiń ınvestorlaryna ekinshi memlekettiń aýmaǵyndaǵy ınvestısııalaryna qolaıly jaǵdaılar jasaýdy kózdeıdi. Jalpy, bul zań elderimiz arasyndaǵy dostyq qarym-qatynasty nyǵaıtýǵa oń septigin tıgizedi dep senemiz, – dedi Senat tóraǵasy.
Osy zańnyń normalaryna sáıkes kez kelgen taraptyń ınvestorlary júzege asyrǵan ınvestısııalar ádil jáne teń quqyly rejimdi, sondaı-aq ekinshi tarap memleketiniń aýmaǵynda tolyq qorǵaý men qaýipsizdikti paıdalanady. Ekonomıkanyń sezimtal sektorlaryn jáne olarmen baılanysty kásipkerlik qyzmettiń shektelýge nemese alynyp tastalýǵa tıis basqa da túrlerin belgileý quqyǵy bekitiledi.
Palata otyrysynda depýtattar sonymen qatar «Báıterek» ǵaryshtyq zymyran keshenin birlesip paıdalaný aıasynda Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy yntymaqtastyq sharttaryn naqtylaý maqsatymen ázirlengen «2004 jylǵy 22 jeltoqsandaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Reseı Federasııasynyń Úkimeti arasyndaǵy «Baıqońyr» ǵarysh aılaǵynda «Báıterek» ǵarysh zymyran keshenin qurý týraly kelisimge ózgerister engizý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zańdy maquldady. M.Áshimbaev atap ótkendeı, bul qadam ǵarysh zymyran keshenin tıimdi paıdalanýǵa jáne elimizdiń osy saladaǵy áleýetin arttyrýǵa oń septigin tıgizedi.
Buǵan qosa «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine qylmystyq jolmen alynǵan kiristerdi zańdastyrýǵa (jylystatýǵa), terrorızmdi qarjylandyrýǵa jáne jappaı qyryp-joıý qarýyn taratýdy qarjylandyrýǵa qarsy is-qımyl máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań eki oqylymda qaralyp, maquldandy. Bul qujat jalpyulttyq ekonomıkanyń turaqtylyǵy men ashyqtyǵyn qamtamasyz etýge, kóleńkeli kapıtal deńgeıin tómendetýge jáne azamattardyń qarjylyq qaýipsizdigin arttyrýǵa múmkindik beredi.
– Qaralǵan zań terrorızm men ekstremızmdi, sondaı-aq jappaı qyryp-joıý qarýyn taratýdy qarjylandyrýǵa baǵyttalǵan operasııalarǵa monıtorıng júrgizýdi kúsheıtýge arnalǵan. Sonymen qatar qarjylyq monıtorıngke jatatyn kúdikti qyzmet týraly aqparatty berý tártibi belgilendi. Qylmystyq qarjy aınalymyna qarsy is-qımyl týraly zańnamany jetildirýge baǵyttalǵan ózge de túzetýler engizilip otyr. Aldaǵy ýaqytta bul zań atalǵan qylmystardyń aldyn alýǵa jáne jolyn kesýge qosymsha quqyqtyq negizder qalyptastyrady, – dedi M.Áshimbaev.
Jetisý oblysynda aýyzsý tapshy
Úkimetke saýal joldaǵan senator Ǵalıasqar Sarybaev Jetisý oblysy áli de sýmen tolyq qamtamasyz etilmeı otyrǵanyn jetkizdi. Onyń aıtýynsha, óńirde taza sý tapshy, sý qubyrlary tozǵan. Bul olqylyq halyq saýlyǵyna keri áserin tıgizip, áleýmettik, ekonomıkalyq ınfraqurylymnyń jáne kóshi-qon damýyn tejep otyr.
– 2023–2025 jyldary oblysta jalpy somasy 25,9 mlrd teńgeni quraıtyn 4 eldi mekende sýmen jabdyqtaý júıeleriniń qurylysy, 15 eldi mekende aýyzsý júıelerin jańǵyrtý jumystaryn júrgizý josparlanǵan. Buǵan respýblıkalyq bıýdjetten 13,6 mlrd teńge bólý týraly usynym jiberilgen. Alaıda Ulttyq qor men respýblıkalyq qazynadan bar bolǵany 8 jobaǵa 2,5 mlrd teńge bólingen. 2025 jyly Alakól, Eskeldi, Kerbulaq, Panfılov aýdandarynyń 7 eldi mekeninde, Taldyqorǵan men Tekeli qalalarynda sýmen jabdyqtaý júıelerin qaıta jańartý jáne salý jumystary bastalǵan. Búginde jobalar ishinara júzege asyrylyp jatyr, qosymsha qarjy bolmasa, jumys toqtap qalýy múmkin, – dedi senator.
Eskirgen vagondarmen «qoshtasa almaı» otyrmyz
Sondaı-aq depýtat Zakırjan Kýzıev eldegi temirjol parkiniń apatty jaǵdaıda ekenin, ony jańartý qajettigin aıtty. Depýtattyń sózine qaraǵanda, eskirgen vagondar esepten shyǵarylmaı áli de qoldanylyp keledi. Qazir elimizde 141 myńnan asa júk vagony bar, alaıda onyń jartysy – jartylaı vagondar. Olardyń 13 paıyzdan astamynyń qyzmet merzimi asyp ketken.
– «Qazaqstan temir joly» qyzmet merzimi uzartylǵan 8,5 myńnan asa jartylaı vagondy paıdalanýdy toqtatar emes. 2025–2030 jyldary 17 myńnan asa jartylaı vagon esepten shyǵarylýy qajet. Alaıda vagondar parkin ýaqtyly jańartýdyń ornyna eskirgen vagondardyń qyzmet etý merzimi uzartylyp keledi. Mundaı tásil kólik qaýipsizdigine tikeleı qaýip tóndiredi, – dedi Z.Kýzıev.
Senator sonymen qatar tehnıkalyq tekserýdiń biryńǵaı tetigi áli joq ekenin atap ótti. Qyzmet merzimin uzartýǵa dıagnostıka jasaıtyn uıymdar jeke sheshim boıynsha jumys isteıdi jáne onyń budan bylaıǵy saldaryna jaýap bermeıdi. Apat oryn alsa, jaýaptylar tabylmaı, tasymal qaýipsizdigin baqylaý qıynǵa soǵady.
Depýtat otandyq vagon qurastyrý kásiporyndarynyń jańasyn shyǵarýǵa qýaty bar ekenin aıtady. Ol vagon parkin jańartyp qana qoımaı, mashına jasaý, metallýrgııa, jabdyqtar óndirisi jáne basqa da salalardyń damýyna qýatty serpin beredi.
Blogerlerge jazany qatańdatý kerek
Al senator Gennadıı Shıpovskıh Úkimetti onlaın-kazınolardy jarnamalaıtyn blogerlerge qatysty jazany qatańdatýǵa shaqyrdy. Depýtattyń aıtýynsha, keıingi 2,5 jylda elimizde 205 astyrtyn kazıno jabylyp, 224 tulǵa qylmystyq jaýapkershilikke tartylǵan. Blogerlerdiń zańsyz qyzmetterdi jarnamalaý áreketteri alańdaýshylyq týǵyzyp otyr. Bıyl 34 blogerdiń onlaın-kazıno jarnamalaǵany anyqtalǵan, onyń 11-i ákimshilik jaýapkershilikke tartylyp, 23-i boıynsha materıaldar Mádenıet jáne aqparat mınıstrligine joldanǵan. Olardyń ishinde keıbiri birneshe ret ákimshilik jazaǵa tartylsa da, zańsyz áreketin jalǵastyrýdan tartynbaı keledi. Sebebi qarapaıym aıyppuldar olardy toqtatýǵa jetkiliksiz, zańsyz jarnamadan túsetin mıllıondaǵan paıda tólengen ákimshilik jazadan áldeqaıda asyp túsedi.
– Áleýmettik jelilerde blogerlerdiń zańsyz jeńil aqsha tabýy kóbeıip ketti. Ásirese olar onlaın-kazıno, jalǵan utystar, ıaǵnı gıvtar, kýrstar jáne kúmándi qarjy aınalymdaryn nasıhattaýdy toqtatar emes. Bul halyqtyń áleýmettik-ekonomıkalyq ál-aýqatyna aıtarlyqtaı zııan tıgizip, jastar arasynda qumar oıynǵa táýeldilik, otbasylyq daǵdarys jáne kóleńkeli qarjy aınalymynyń ósýine ákelip otyr, – dedi G.Shıpovskıh.
Senator zańsyz onlaın-kazıno jáne kúmándi gıvterdi jarnamalaǵan blogerlerge salynatyn ákimshilik aıyppuldardan bólek, qylmystyq jaýapkershilikke tartýdy usyndy. Sondaı-aq áleýmettik jelilerde jıi uıymdastyrylatyn utys oıyndary men gıvterdiń zańdylyǵyn tekserýge arnaıy monıtorıng júıesin engizý kerek. Zańsyz jarnamany taratýshylarmen qatar, osy qyzmetke deldaldyq jasap otyrǵan tólem uıymdary men jarnamalyq agenttikterdiń qyzmetin de áshkereleý qajet.
Senator Janna Asanova bolsa, otbasyn qoldaý ortalyqtarynyń tıimdiligine kúmán keltirdi. Depýtattyń aıtýynsha, bul ortalyqtar qıyndyqtarǵa tap bolǵan otbasylardy qoldap, zorlyq-zombylyqtyń aldyn alýǵa jáne kámeletke tolmaǵandarǵa kómektesýi kerek. Alaıda is júzinde ortalyq resmı túrde ǵana jumys istep, balalar men áıelderdiń qaýipsizdigine, otbasylardaǵy daǵdarys jaǵdaıynyń aldyn alýǵa jaýap bermeı otyr.
– Syrty men ishi bir-birine saı emes. Otbasyn qoldaý ortalyqtary men Daǵdarys ortalyqtary mindetteriniń aıyrmashylyqtary túsiniksiz. Birinshisi qıyndyqtardy aldyn ala anyqtap, boldyrmaýǵa jumys isteýi tıis. Al ekinshisi qurbandarǵa kómektesýi kerek. Is júzinde eshqandaı aıyrmashylyq joq. Zardap shekkenderge ǵana kómek beriledi, olar memlekettik tapsyrys kólemi shektelgen daǵdarys ortalyqtaryna jiberiledi. Al ony erte bastan aldyn alý nazardan tys qalyp jatyr, – dedi J.Asanova.
Shahmardan Esenov murasyn ulyqtaý qajet
Depýtat Altynbek Nýhuly el ǵylymyn, ónerkásibi men ekonomıkasyn damytýǵa eleýli úles qosyp, osy salada úlken ǵylymı mura qaldyrǵan akademık Shahmardan Esenovtiń 100 jyldyq mereıtoıyn joǵary ıdeologııalyq deńgeıde atap ótýdi usyndy.
– Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev: «Qazir – bilim men ǵylymnyń zamany. Bilim men ǵylym el damýynyń qozǵaýshy kúshi bolýǵa tıis», dep osy eki egiz salanyń el damýyndaǵy mańyzdylyǵyn atap kórsetti. Osyǵan baılanysty akademıktiń 100 jyldyǵyn IýNESKO-nyń mereıtoılyq kúnder tizimine engizýdi, Aqtaýdaǵy ýnıversıtet aldyna eskertkish ornatýdy, eńbekteriniń kóptomdyq jınaǵyn shyǵarýdy, onyń esimin jańa mektep pen kóshe ataýyna berip, onda mýzeı men ǵylymı-aǵartýshylyq ortalyq ashýdy, sondaı-aq akademıktiń ómiri men murasyna arnalǵan halyqaralyq konferensııalar ótkizýdi usynamyn, – dedi senator.
Depýtattyń aıtýynsha, ǵalymnyń jetekshiligimen Jetibaı men Jańaózenniń iri munaı-gaz ken oryndary ashylyp, paıdalanýǵa berilgen, tústi metallýrgııanyń strategııalyq nysandary iske qosyldy. Bul eldiń energetıkalyq jáne ekonomıkalyq derbestigin qamtamasyz etýdiń negizine aınaldy.
