Foto: egemen.kz/ Qyrmyzy Jumaǵalıqyzy
Qaterli isik aýrýlary bizde ǵana emes, búkil álemde kóbeıip barady. Dárigerler munyń sebebin halyqtyń qartaıýymen, órkenıettiń kóptegen faktorynyń áser etýimen baılanystyrady. Iаǵnı, dene qozǵalysy belsendiliginiń tómendigi, durys tamaqtanbaý, genetıkalyq, somatıkalyq mýtasııalardy júzege asyrý, taǵysyn-taǵy. Keıingi 10 jylda qaterli isikten bolatyn ólim-jitim 33%-ǵa tómendep, 100 myń turǵynǵa shaqqanda 63 jaǵdaı tirkelgen. Elimizde aýrýdyń belgilerine qaraı dıagnozdy erte qoıý qıyn bolyp tur. Demek, dıagnostıkany kúsheıtý qajet. 2008 jyldan bastap jatyr moıny, sút bezi, toq ishek qaterli isikterin erte anyqtaýǵa qatysty skrınıngter engizilgen. Jyl saıyn osy baǵdarlamamen 2,8 mıllıonǵa jýyq adam qamtylady. Bul 230 myńnan astam qatersiz, isik aldy aýrýlaryn anyqtaýǵa, emdeý tıimdi bolatyn erte kezeńderdegi qaterli isikterdiń 2800-den astamyn dıagnostıkalaýǵa múmkindik beredi. Qazaq onkologııa jáne radıologııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń basqarma tóraǵasy Erbol Bekmuhambetov onkologııaǵa qatysty ahýal týraly jan-jaqty áńgimelep berdi.
«Áıelder erlerge qaraǵanda qaterli isikke jıi shaldyǵady. Sút bezi, jatyr moıny qaterli isigi kóp tirkeledi. Alaıda qaıtys bolǵandardyń 53%-y – ókpe men asqazan qaterli isigine shaldyǵatyn er adamdar. Bul aýrýlarda ólim-jitim deńgeıi joǵary. Onkologııalyq aýrýlardyń taralýyn basqa eldermen, mysaly, Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymy elderimen salystyratyn bolsaq, bizde onkologııalyq aýrýlarmen syrqattaný men ólim-jitim áldeqaıda tómen», dedi E.Bekmuhambetov.
Eldegi skrınıngterdiń tıimdiligin arttyrý maqsatynda onkoskrınıngterge nysanaly toptardy qamtýdy 2028 jylǵa qaraı tıisti halyqtyń 90%-na deıin jetkizý josparda bar. Jyl saıyn 20 óńirlik, 2 ulttyq onkologııalyq ortalyqta 57 myńnan astam hırýrgııalyq kómek kórsetiledi. Onyń 20%-yn kúrdeliligi III-IV sanattaǵy operasııa quraıdy. Elde sáýlelik terapııany qoldana otyryp, onkologııalyq naýqastarǵa kórsetiletin kómek te damyp keledi. Byltyr 5 óńirde qosymsha 6 jańa jelilik údetkish paıdalanýǵa berildi. Bıyl, keler jyly taǵy 10 jelilik údetkish ornatylady. Tórt zamanaýı syzyqtyq údetkishi bar Ulttyq ǵylymı onkologııalyq ortalyq jumys isteı bastady. Osylaısha, 2028 jylǵa qaraı sáýlelik terapııany júrgizýge arnalǵan zamanaýı jabdyqtarmen jaraqtandyrý 85%-dy quraıdy. Sáýlelik terapııa qajettiliktiń 80%-yn qamtýy tıis.
«Qazaq onkologııa ınstıtýtynda qaterli isikterdi hırýrgııalyq emdeýdiń jańa ádisteri engizilip jatyr. Bul – onkoýrologııa, onkogınekologııa, ishtiń onkologııasyndaǵy robotty hırýrgııa, onkologııalyq dıagnoz kezinde qańqa súıekteriniń 3D protezdelýi. Bas, moıyn isikterine mıkrohırýrgııalyq operasııa jasaý josparda bar. Sonymen qatar, «Dáriger – MAJ – Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń aqparattyq júıesi» modeli jetildirilip jatyr. Bul pasıent týraly búkil málimetti aqparattyq júıede dıagnozdy rastaýdan bastap, emdeý taktıkasy jónindegi kópsalaly toptyń sheshimine, emdeý josparynyń oryndalýyna, aýrýdyń órshýi jaǵdaıynda esirtki analgetıkterin taǵaıyndaýǵa deıin tıimdi baqylaýǵa múmkindik beredi», dedi E.Bekmuhambetov.
Halyqaralyq standarttarǵa sáıkes onkologııalyq aýrýlardy dıagnostıkalaý, emdeý hattamalary únemi jańaryp otyrady. Bul dárilik terapııanyń qoljetimdigin arttyryp, qarajatty tıimdi paıdalanýǵa aýadaı qajet.
