Foto: Ashyq derekkóz
Qysqa mátindik habarlamanyń tarıhy 1992 jyldyń 3 jeltoqsanynan bastalǵan. Dál osy kúni Ulybrıtanııada ınjener Neıl Papvort kompıýter arqyly Vodafone kompanııasynyń qyzmetkeri Rıchard Djarvıske eki sóz jazyp jiberedi: «Merry Christmas». Bul tarıhtaǵy eń alǵashqy sms-habarlama edi. Mine dál osy qarapaıym sóılem búkil álemniń qarym-qatynas mádenıetin ózgertti.
Qysqa habarlama qyzmetiniń negizi 1980 jyldardyń ortasynda qalyptasty. 1984 jyly nemis ınjeneri Frıdhelm Hıllebrand túrli sóılemderdi jazý mashınasynda terip otyryp, olardyń kópshiligi 160 tańbadan aspaıtynyn baıqaǵan. Onyń oıynsha, osy kólem kez kelgen adamnyń oıyn qysqa da nusqa jetkizýge jetkilikti bolatyn.
1991 jyly GSM standarty boıynsha alǵashqy jeliler iske qosyla bastady. Bul júıe daýystyq qońyraýdan bólek, qysqa mátinderdi jetkizýge múmkindik berdi. Degenmen alǵashqy kezde habarlamalar tek tehnıkalyq eskertýlerge arnalǵan. SMS-habarlama jiberý ınternetke táýeldi bolmaǵandyqtan, tótenshe jaǵdaı, tabıǵı apat nemese baılanys álsiz aımaqtarda senimdi qural retinde qoldanylǵan.
Ýaqyt óte kele halyq bul múmkindikti jeke qarym-qatynas úshin paıdalana bastaǵan. Biraq alǵashqy kezde telefondardyń basym bóligi habarlama jiberý fýnksııasyn qoldamaǵan. Buǵan qosa, pernetaqta yńǵaısyz ári áripti terý úshin batyrmany birneshe ret basý qıynǵa soqqan. Degenmen, SMS jastar arasynda tez tanylyp, bul qubylys birtindep jańa qysqartýlar men jazý stılderiniń paıda bolýyna áser etken. Máselen, qarapaıym sálemdesý nemese kóńil-kúıdi bildirý úshin sózderderdi «qazir» ornyna «kz», «jaqsy» ornyna «jks» dep jazý jıi kezdesetin bolǵan. Tipti, kóńil-kúıdi beıneleıtin alǵashqy belgiler de SMS-habarlamalar men qatar paıda bolǵan. Olar: :-) nemese :-(. Ýaqyt óte kele bul sımvoldar smaılıkter men túrli emodjıge ulasqan.
Búginde tehnologııalar men túrli WhatsApp, Telegram, Messenger sııaqty jeliler SMS-tiń ornyn basqany ras. Degenmen qysqa habarlamalar áli kúnge deıin qoldanystan shyqqan joq. Atap aıtsaq, bankterde árbir qarjylyq operasııany rastaý úshin SMS-kod qoldanylady. Memlekettik qyzmette salyq, aıyppul nemese qujat týraly eskertýler SMS arqyly keledi. Tótenshe jaǵdaılarda nemese aýa raıy, qaýip-qater týraly shuǵyl eskertýler SMS arqyly taratylady. Máselen, pandemııa kezinde de kóptegen elderde shekteý sharalary, karantın tártibi jáne ekpe egý kestesi jónindegi aqparat halyqqa SMS arqyly jiberilgen. Iаǵnı, bul onyń áli kúnge deıin mańyzdy baılanys quraly ekenin kórsetedi.
