О́rkendi is jalǵasyn tabady

Atyraý oblysynyń ákimi Baqtyqoja Izmuhambetov halyq aldyndaǵy esebin «Birinshiden, tamaqtyń tapshylyǵy men baǵa ósimine jol bermeý, ekinshiden, Indýstrııalandyrý kartasynyń aıasyn keńite otyryp, shaǵyn jáne orta bıznestiń belsendiligin saqtaý, úshinshiden, qurylys qarqynyn túsirmeý úshin jedel jumys qolyn kóp qajet etetin salaǵa turǵyn úı baǵasynyń qoljetimdiligin saqtalatyndaı etip, memleket-jekemenshik seriktestigin engizý qarastyrylýda», dep bastady. Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasynyń óńir ekonomıkasyn órkendetýge oń áser etkenine birneshe mysal keltirdi. Ákimniń baıandaýynsha, atalǵan baǵdarlama aıasynda ekonomıkaǵa 76 mlrd. teńgeniń ınvestısııalyq qarjysy salynypty. Onyń ishinde, sheteldik kapıtaldyń úlesi 12,2 mlrd. teńgeni quraıdy. Osy kezeńde 35 kásiporyn iske qosylyp, Atyraýda buryn óndirilmegen – 30, jalpy elimizde óndirilmegen 12 túrli jańa ónim shyǵaryla bastaǵan. Sóıtip, 33 mlrd. teńgeniń ónimi óndi­rilip, 2,5 myń jumys orny ashylypty. Sonymen birge, buryn bul óńir ekonomıkasyna quıylatyn ınvestısııanyń basym bóligi munaı-gaz ónerkásibine ǵana baǵyttalsa, sońǵy jyldary aýyl sharýashylyǵyn damytýǵa den qoıylyp otyr. Dál osy salada byltyr 45,6 mlrd. teńgeniń ónimin óndirýge qol jetkizildi. Ártúrli ónim óndiretin 6 kásiporyn iske qosyldy. Ásirese, turǵyndardy jer­gilikti jerde óndirilgen sapasy joǵary, baǵasy qoljetimdi aýylsharýashylyq ónimderimen qamtamasyz etýge ba­symdyq berildi. Sonyń nátıjesinde, tutynýshylardy kartoppen qamtý 54 paıyzǵa jetse, kókónistiń úlesi de edáýir artyp, kórshiles Reseıge de eksporttaýdyń múmkindigi týdy. Sondaı-aq, Reseıge eksporttalǵan taýarlardyń qatarynda 6,5 tonnaǵa jýyq ónerkásip ónimderimen birge balyq pen balyq ónimderi, kókónis pen as tuzy da bar. О́ńirdiń jetistigi tek bir-eki salany ǵana qamtýmen shektelmeıdi. О́rkendeý, sapaly ónim óndirý barlyq salaǵa tán. Segiz eldi mekenge taza aýyzsý, Qurmanǵazy men Maqat aýdandarynyń birneshe aýylyna tabıǵı gaz jelisi tartylǵaly otyr. Budan bólek Qurmanǵazy aýdanynyń ortalyǵynan tym shalǵaıda ornalasqan Azǵyr óńirindegi eldi mekenderge tabıǵı gaz jelisin júrgizý bastalmaq. Ákimniń pikirinshe, bul kóp qarajat jumsalatyn eń qymbat joba bolǵaly otyr. Shaǵyn jáne orta bıznestiń órken jaıýynyń kórinisine shamamen ár altynshy atyraýlyqtyń osy salada eńbek etetindigi dálel bola alady. Alaıda, ákim tek jetistikterdi ǵana tizbelemeı, kemshilikterdi de ashyq aıtty. Byltyr bıznes-ınkýbatordyń ınfraqurylymyn jaqsartýdy tapsyryp edim. Oryndalǵan joq. Qala, aýdan ákimderi ınvestısııalyq jobalardy júzege asyrýǵa kóńil bólmeı otyr. Máselen, Isataı men Qyzylqoǵada birde-bir ınvestısııalyq joba júzege aspady. Shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaýda Qurmanǵazy aýdany qalys qaldy, dedi Baqtyqoja Izmuhambetov. Onyń aıtýynsha, qurylys salasynda da kemshilikter bar. «Kóp úıler ýaqytynda tapsyrylmady. Qurmanǵazy, Inder, Qyzylqoǵa aýdandary eki aıda salyp tastaıtyn úsh bólmeli, bir qabatty úılerdi eki jyldan beri áli tapsyrǵan joq. 60 páterli 9 úı de aýdandarda byltyr berilýge tıis edi. Injenerlik-kommýnıkasııalyq jeli men úı qurylysy josparynda sáıkessizdik bar. Bul jerde keıbir qurylys kompanııalary men jobalaýshylardyń da jaýapsyzdyǵyn aqtap ala almaımyz», dep máseleni tótesinen qoıdy. Sonymen birge, áýejaı mańynan jeke turǵyn úı qurylysyn júrgizýge 90 jer telimi berilgenine de toqtaldy. Jer telimi nege ushaqtar ushyp-qonatyn aýmaqqa taıaý mańnan berilgen? Jer telimin alǵandar arasynan 40 tulǵa qurylys jumystaryn bastap jibergen. Endi bulardyń barlyǵyna qalanyń basqa aýdanynan jer telimi, qurylys jumystaryn júrgizgenderge ótemaqy berilýi qajet. Jergilikti bılikti ótemaqy tóleýge májbúrleýge shalaǵaı sheshim úshin kim jaýap beredi? Atyraýda teris dinı aǵymdarǵa eretin jastardyń áli de kezdesetini baıqalady. Osy oraıda, ákimniń «Kóp­shiliginiń mamandyǵy joq, bilimi mekteppen shektelgen. Ekstremızmdi nasıhattap júrgen bir balanyń isi sotta qaralyp jatyr. Jasy on altyda. Eki áıeli bar. Birinshi áıeli úshinshi balasyn bosanaıyn dep otyr», deýinen ahýaldyń áli de ońala qoımaǵany baıqalady. «Syrt kóz – synshy» degendeı, shaǵym aıtýshylardyń medısına salasyna ókpesi qara qazandaı. Qalanyń bir turǵyny tún ortasynda oblys ákimine telefon shalyp, «Nemerem bir saǵat boıy jylap otyr» dep «jedel járdem» brıgadasynyń tezirek kelýine yqpal etýin surapty. Aıtqandaı, ákim esebine qatysqan turǵynnyń biri syrqattanǵan adamǵa aýrýhanaǵa jatýdyń qıyndyǵyn alǵa tartty. «Qazir portalǵa tirkelý qajet degen talap qoıylyp otyr. Bul ózimniń de basymnan ótti. Aýrýhanaǵa jatqyzýdyń basqa joly joq pa?» degen janaıqaıymen bólisti. Ákimniń esebinde kókeıdegi saý­a­lyna jaýap izdeýshiler kóbeıdi. Árıne, olardyń bári jeke múddege qatysty saýaldy emes, eldiń, ulttyń keleshegine baılanysty máselelerdi kóterdi. Máselen, jastyq shaǵyn ekinshi dúnıejúzilik soǵys urlaǵan qart maıdanger Orynǵalı Qarasaev «Atyraýda kúı ortalyǵy salynsa, onda elimizdegi barsha kúıshilerdiń shyǵarmalary qoıylyp, derbes ǵımaratsyz júrgen D.Nurpeıisova atyndaǵy akademııalyq aspaptar orkestri ornalasqany durys bolar edi», deıdi. Al jazýshy Rahymjan Otarbaev «Saltanat saraıy aldyna Dına men Hıýazdyń, Mánshúk pen Álııanyń, Farızanyń beıneler jıyntyǵy somdalǵan eskertkish pen «Meniń Qazaqstanym» ániniń Ánuran bolǵanyna 10 jyl tolýyna oraı onyń avtorlaryna arnalǵan eskertkish kesheniniń, batys aımaqtyń terrıtorııalyq aýmaǵynyń saqtalýy úshin Lenınge eki ret kirip, kelisimin alǵan alashordashy Álimhan Ermekovtiń beınesiniń boı kótergeni, jalpy, Atyraýǵa jańarǵan eskertkishter qajet» degen oıyn ortaǵa saldy. «Qazaq tili» halyqaralyq qoǵamy Atyraý fılıalynyń tóraǵasy Ábilhan Tóleýishov onomastıka salasyndaǵy túıtkildi máseleni kóterdi. Onyń aıtýynsha, eldi mekenderdegi kóshelerge «atasy» men «kókesiniń» esimin tyqpalaýshylar kóbeıip barady. Al mal ósirýmen aınalysatyn Zelımhan Zýbarıev «Jergilikti bazarlarǵa mal satý qıyndady. О́ıtkeni, et satýshylardyń kóbi kórshiles el malynyń etin saýdalaǵandy jón kóredi», deıdi. Bul másele, árıne, azyq-túlik qaýipsizdigi turǵysynan kóterilip otyrǵany daýsyz. Jas dáriger Aıbek Orynbasarulynyń Atyraýdaǵy oblystyq balalar aýrýhanasynda jumysqa ornalasqanyna úsh jyl bolypty. Bas dárigerdiń orynbasarlyǵyna kóterilgen onyń jarynyń da mamandyǵy –dáriger. Úsh jyldan erli-zaıypty dárigerler páter jaldap keledi. Turǵyn úımen qashan qamtylary belgisiz. Osyǵan oraı oblys ákimi B.Izmuhambetov bul máseleniń oń sheshimin tabaryna ýáde berdi. Ras, ákim ózine qoıylǵan saýaldar­dyń bárine jaýap berdi. Biraq usynystar­dyń bárin birdeı qoldaǵan joq. Degen­men, óńirge muraǵat ǵımaraty men sport keshenderi salynýy, kardıologııa­lyq ortalyqtyń jańǵyrtylý qajettigine qoldaý bildirdi. Keıbir usynystar­dyń eskeriletinine toqtalyp, telefon jeli­si arqyly qoıylǵan 19 suraqqa jazba­sha jaýap berýdi uıǵardy. Joldasbek ShО́PEǴUL, «Egemen Qazaqstan». Atyraý oblysy. Sýretti túsirgen  Rahym QOILYBAEV.