Foto: Ashyq derekkóz
Qazaqstandaǵy zertteý London ekonomıka jáne saıası ǵylymdar mektebiniń LSE Consulting kompanııasymen, «Ortalyq Azııa Barometri» jáne ulttyq sarapshylar keńesimen birlese atqarylǵan.
Zertteýge 18 ben 35 jas aralyǵyndaǵy 1270 jas qazaqstandyq qatysty. Olardyń 1202-si – reprezentatıvti saýalnamaǵa, al 68-i – suhbattar men fokýs-toptarǵa qatysqan. Zertteý bes negizgi baǵyt boıynsha júrgizildi: ádebı sholý, saýalnama, suhbattar, fokýs-toptar jáne «Toqtap, oılan» atty saraptamalyq vorkshoptar serııasy.
Birinshiden, otbasy men shyqqan tegine degen qurmet. Respondentterdiń basym bóligi óz otbasyn ómirlik basty qundylyq dep sanaıdy jáne ony eń mańyzdy áser kózi retinde atap ótken. Bul úrdis basqa zertteýlermen de sáıkes keledi: jastardyń 80 paıyzdan astamy otbasyny eń joǵary qundylyq dep esepteıdi.
Ekinshiden, jas qazaqstandyqtar áleýmettik syn-qaterlerdi naqty baǵalaıdy jáne sonymen birge joǵary optımızmdi saqtaıdy. Saýalnamaǵa qatysqandardyń 80 paıyzdan astamy eldiń damý baǵyty oń dep sanaıdy. 86% erler men 83% áıelder óz ómiriniń sapasyna, al 87% erler men 82% áıelder kásibı mansap múmkindikterine optımıstik kózqaras bildirgen.
Zertteý nátıjeleri jastardyń ıkemdiligi men beıimdelgishtigin, sondaı-aq dástúr men jańashyldyq arasyndaǵy tepe-teńdikti tabýǵa umtylysyn kórsetedi. Olar otbasylyq jáne mádenı baılanystardy saqtaı otyryp, jeke jáne kásibı damýǵa erekshe mán beredi.
Úshinshiden, jastardyń 57 paıyzy bilim berý sapasynyń jaqsaryp kele jatqanyn aıtqan, al 30–35 jas aralyǵyndaǵy respondentterdiń 78 paıyzy bilim qoǵamdaǵy ózgeristerge yqpal etedi dep esepteıdi.
Tórtinshiden, 70 paıyzdan astam jastar bilimdi qoǵamdy túrlendiretin eń basty kúsh retinde qabyldaıdy. Til meńgerý men kommýnıkasııa, kóshbasshylyq qabilet, máselelerdi sheshý mashyqtary basty kásibı qundylyqtar qatarynda. Respondentterdiń 80 paıyzy shet tilin bilýdi mańyzdy dep sanaıdy, sebebi bul jumys tabýǵa, sapar shegýge jáne bilimin jetildirýge múmkindik beredi.
Kelesi mańyzdy baǵyt – kásipkerlik rýh. Saýalnamaǵa qatysqandardyń ekiden úsh bóligi aldaǵy bes jylda óz isin ashýǵa nıetti. Bul jastardyń belsendi ómirlik ustanymy men táýekelge beıimdiligin aıǵaqtaıdy.
Zertteý sondaı-aq jastardyń álemdik úrdisterge ashyqtyǵyn kórsetti. Olar Qazaqstandy iri derjavalar arasyndaǵy geografııalyq, dıplomatııalyq jáne mádenı «kópir» retinde kóredi. Eldiń óńirdegi eń iri ekonomıka retindegi mártebesi men bedeli – jastar úshin ulttyq maqtanysh kózi.
Klımat jáne ekologııa máseleleri de nazardan tys qalmaǵan. Jastar eń aldymen aýanyń sapasy, qaldyqtardy basqarý jáne sý tapshylyǵy týraly alańdaýly. Alaıda olar bul máselelerge pessımızmmen emes, sheshim izdeýge daıyndyqpen qaraıdy.
Sońǵy baǵyt – azamattyq belsendilik pen jańa formattaǵy qoǵamdyq qatysý. Qazirgi jastar tek aksııalar men bastamalarǵa qatysyp qana qoımaı, áleýmettik jelilerde óz oıyn ashyq aıtyp, qoǵamdy damytýǵa ún qosýda. Sıfrlyq belsendilik – blogtar, ıllıýstrasııalar, mýzyka men ekologııalyq aksııalar túrinde kórinis tabýda.
Osylaısha, «British Council» júrgizgen «Keleshek urpaq: Qazaqstan» zertteýi qazirgi qazaqstandyq jastardyń óz eliniń damý baǵytyna senetin, mádenı tamyryna berik, biraq álemge ashyq urpaq ekenin aıqyndady.
