Halyqaralyq ortalyq qurylady
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Ǵabıt Áljanovty, Roza Jakýdınany, Tynyshtyq Moldahmetovany Joǵarǵy sot sýdıasy qyzmetinen bosatý týraly usynym jasap, bul másele Senattyń Konstıtýsııalyq zańnama, sot júıesi jáne quqyq qorǵaý organdary komıtetiniń otyrysynda aldyn ala talqylandy. Nátıjesinde, depýtattar Prezıdenttiń usynýyn qoldap, Joǵarǵy sottyń sýdıalary qyzmetinen bosatyldy.
Sondaı-aq depýtattar otyrystyń kún tártibine shyǵarylǵan «Qylmystyq jolmen alynǵan kiristerdi zańdastyrý (jylystatý) jáne terrorızmdi qarjylandyrý qaýip-qaterine baǵa beretin halyqaralyq ortalyqty qurý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zańdy qarap, maquldady. Talqylaý barysynda senatorlar kelisimdi ratıfıkasııalaý tıimdi jáne memleketaralyq aqparattyq ózara is-qımyl jasaý jáne qylmystyq jolmen alynǵan kiristerdi zańdastyrý men jylystatý jáne terrorızmdi qarjylandyrý qaýip-qaterine ulttyq baǵa berýden joǵary bolatyn baǵalaý júrgizý úshin quqyqtyq baza qurýǵa múmkindik beretinin aıtty.
– Qaralǵan kelisim TMD elderi sheńberinde qylmystyq jolmen alynǵan kiristerdi zańdastyrýǵa jáne terrorızmdi qarjylandyrýǵa qarsy is-qımyldy jetildirý úshin ázirlendi. Osy maqsatpen arnaıy Halyqaralyq ortalyq qurý kózdelgen. Bul ortalyq qaýip-qaterlerdi baǵalaýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq qarjylyq barlaý bólimsheleri arasynda qorǵalǵan aqparattyq júıe arqyly aqparat almasýǵa jol ashady. Jalpy, maquldanǵan zań qylmystyq jolmen alynǵan kiristerdi zańdastyrýǵa jáne terrorızmdi qarjylandyrýǵa qarsy kúrestiń tıimdiligin arttyra túsedi dep senemiz, – dedi M.Áshimbaev.
Atalǵan zańnyń normalaryna sáıkes aqshany jylystatýdyń jáne terrorızmdi qarjylandyrýdyń aldyn alý jáne onymen kúresý úshin halyqaralyq standarttar men usynystar ázirlep, engizý kózdelip otyr. Odan bólek, qarjy monıtorıngi jáne qaýip-qaterge baǵa berý salasyndaǵy mamandardy oqytyp, olardyń biliktiligin arttyrý qarastyrylǵan.
Qarttarǵa qamqorlyq qaıtse kúsheıedi?
Otyrysta Úkimetke saýal joldaǵan senator Aınur Arǵynbekova egde jastaǵy azamattardy qoldaý júıesin qurýdy usyndy. Depýtattyń aıtýynsha, azamattardyń ómir súrý uzaqtyǵy arta túsýi qajet. Dese de júrek-qan tamyry, onkologııa, qant dıabeti, demensııanyń ulǵaıýy sekildi sozylmaly aýrýlar qazir etek jaıdy. Bul medısınalyq júıege aýyrtpalyq túsiredi. Medısınalyq jáne áleýmettik qyzmetterge degen qajettilik arta túsedi, sáıkesinshe uzaqmerzimdi kútimge alý máselesin de keshendi túrde jolǵa qoıý kerek. Bul kúndizgi ortalyqtar joq, jyljymaly qyzmetter nashar damyǵan, gerıatrııa mamandary jetispeıtin aýyldyq jerlerde qatty seziledi.
– Qarttarǵa kútim jasaý kóbine otbasylarǵa júkteledi. Bul – kúsh-jigerdi, ýaqyt pen shydamdylyqty qajet etetin kúndelikti jumys. Kóptegen eresek balalar kóbine jumys ýaqytyn shekteıdi nemese qyzmet múmkindiginen bas tartady, sóıtip ata-anasyna turýǵa, dári-dármek qabyldaýǵa, tamaq daıyndaýǵa, dárigerge barýǵa kómektesedi. Kásibı turǵyda qoldaýsyz qalǵan qart adamdar ádettegi áleýmettik baılanysty, dene áreketin jáne ózine-ózi qyzmet kórsetý daǵdysyn joǵaltady. Bul sozylmaly aýrýlardyń damýyn jedeldetedi, – dedi A.Arǵynbekova.
Senator belsendi uzaq ómir súrýge arnalǵan ınvestısııa turaqty damýdyń bir bóligi retinde qarastyrylatyn halyqaralyq tájirıbeni eskerý mańyzdy ekenin aıtady. Birqatar elde egde jastaǵy adamdardyń densaýlyǵy men táýelsizdigin uzaq saqtaýǵa múmkindik beretin qoldaý júıeleri qurylǵan. A.Arǵynbekovanyń pikirinshe, elde medısınalyq, áleýmettik jáne qoǵamdyq kómekti biriktiretin uzaqmerzimdi kútimniń keshendi júıesin jasaý qajet.
– Búginde qabyldanyp jatqan sharalar árqıly. Medısınalyq, áleýmettik jáne qoǵamdyq qoldaýdy biriktiretin uzaqmerzimdi kútimniń biryńǵaı júıesin qurý qajet. Salalyq memlekettik organdarǵa gerontologııalyq qyzmetti jáne belsendi uzaq ómir súrýdi damytý jónindegi keshendi jospardy ázirleý týraly máseleni qaraý usynylady, – dedi senator.
Megapolısterde de egin sharýashylyǵy baryn eskerý kerek
Al senator Álisher Satvaldıev megapolısterdegi aýyl sharýashylyǵy ónimin óndirýshiler memlekettik qoldaýdan syrt qalyp jatqanyn jetkizdi. Depýtattyń aıtýynsha, megapolısterdiń aýmaǵynda da egis naýqany júrgizilip, jylyjaı sharýashylyqtary damyp jatyr. Alaıda qoldanystaǵy normatıvtik aktiler boıynsha qala jeri aýyl sharýashylyǵy sanatyna jatpaıdy. Jer sanattary men sýbsıdııalaý qaǵıdalary arasyndaǵy osyndaı sáıkessizdik nátıjesinde óndirýshiler memlekettik qoldaý júıesinen tys qalyp keledi.
– Búginde Shymkent qalasy aýmaǵynyń 54 paıyzyn aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerler quraıdy. Almaty qalasynda bul kórsetkish 15 paıyzǵa jýyq. Shymkent qalasynda búginniń ózinde 7 180 aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshi tirkelgen ári olar 23 myń gektarǵa jaqyn jerge egin egip jatyr. Sondaı-aq 100 gektardy quraıtyn jylyjaı keshenderi jumys isteıdi. Alaıda atalǵan sharýashylyqtar men jylyjaı keshenderi memlekettik qoldaýǵa qol jetkize almaı otyr, – dedi A.Satvaldıev.
Senator respýblıkalyq mańyzy bar Astana, Almaty jáne Shymkent qalalarynyń aýmaǵynda aýyl sharýashylyǵyna paıdalanylatyn jerlerdiń arnaıy sanatyn bekite otyryp, qoldanystaǵy erejelerge ózgerister engizýdi usyndy. Bul olardyń aýyl sharýashylyǵy maqsatyn resmı túrde eskerýge, kadastrlyq júıege engizýge jáne memlekettik aqparattyq júıede sýbsıdııa alýǵa múmkindik beredi.
– Buǵan deıin de Senat minberinen megapolısterdegi mal sharýashylyǵy nysandaryna memlekettik qoldaý kórsetý boıynsha másele kóterdik. Úkimet tarapynan qoldaý boldy, búginde mal sharýashylyǵymen aınalysatyndardyń máselesi sheshildi. Endigi kezekte egin sharýashylyǵy taýar óndirýshileriniń máselesine den qoısaq jón bolar edi. Joǵaryda atalǵandardy eskerip, depýtattyq saýalǵa arqaý bolyp otyrǵan qaǵıdaǵa ózgeris engizýdi, respýblıkalyq mańyzy bar qalalar aýmaǵyndaǵy aýyl sharýashylyǵy jerlerin arnaıy sanat retinde bekitý qajet, – dedi senator.
