Foto: Ashyq derekkóz
Azyq-túlik baǵasyn salystyrý arqyly jasalǵan esepte Nıý-Iorktegi baǵa deńgeıi negizgi ólshem retinde alynady. Osy kórsetkish boıynsha Qazaqstandaǵy azyq-túlik baǵasy Nıý-Iorkten 72,2%-ǵa arzan. Demek, elimizde taǵam ónimderi shamamen úsh esege jýyq qoljetimdi. Al, baǵa ındeksi 27,8% deńgeıinde qalyptasty. Bul Qazaqstanda azyq-túlik quny álemdik ortasha baǵadan áldeqaıda tómen ekenin bildiredi.
Reıtıngtiń alǵashqy otyzdyǵyna Qazaqstanmen qatar kórshiles elder de endi:
- О́zbekstan – 27,3%;
- Qyrǵyzstan – 27,1%;
- Belarýs – 25,5%.
Al Reseı bul tizimde 35,2% kórsetkishpen 50 orynǵa jaıǵasty.Bul derekter Qazaqstannyń azyq-túlik baǵasy boıynsha Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq pen Ortalyq Azııada kósh bastap turǵanyn aıǵaqtaıdy.
Numbeo deregine sáıkes, álemdegi azyq-túlik baǵasy eń joǵary memleketter qatarynda Kaıman araldary (113,9%), Shveısarııa (111,9%) jáne Islandııa (102,5%) bar. AQSh-taǵy ortasha baǵa Nıý-Iorktegi kórsetkishten tómenirek — 71,3% shamasynda. Jalpy alǵanda, Eýropa men Soltústik Amerıka elderinde azyq-túlik baǵasy Qazaqstanmen salystyrǵanda birneshe ese qymbat.
Sonymen qatar 2025 jylǵy 25 qyrkúıektegi málimetter boıynsha, kóptegen damyǵan elderde azyq-túlik baǵasy Qazaqstannan áldeqaıda joǵary. Máselen, Shveısarııada azyq-túlik Qazaqstanǵa qaraǵanda 320,8%-ǵa qymbat, AQSh-ta – 166%-ǵa jáne Germanııada – 134%-ǵa joǵary. Al, TMD men Ortalyq Azııa elderimen salystyrǵanda aıyrmashylyq onsha úlken emes, biraq aıqyn seziledi:
- Reseıde – +22,3%;
- Armenııada – +30,4%,
- Tájikstanda – +24,3%.
Aıta keteıik, eń uqsas baǵa kórsetkishteri Qyrǵyzstan, О́zbekstan jáne Ázerbaıjanda tirkelgen.
Jekelegen ónimderdiń baǵasy elder arasynda birneshe esege ózgeredi. Mysaly, Shveısarııada 1 kılogramm sıyr etiniń baǵasy 48,5 dollar (ıaǵnı shamamen 26,3 myń teńge), al Qazaqstanda bar bolǵany 6,9 dollar. Bul jeti esege jýyq aıyrmashylyqty kórsetedi. Sol sııaqty taýyq eti – 7,6 ese, kartop – 4,5 ese, qyzanaq – 3,6 ese, kúrish pen alma – 3,1 ese qymbat. Bul aıyrmashylyq tek azyq-túlik baǵasynda ǵana emes, sondaı-aq meıramhana, turǵyn úı, kommýnaldyq qyzmet jáne balabaqsha aqysy sııaqty basqa da ómir súrý shyǵyndarynda da baıqalady.
Baǵany taldaǵanda elderdiń tabys deńgeıin de eskergen jón. Numbeo derekteri boıynsha, Eýropa elderinde jalaqy men satyp alý qabileti aıtarlyqtaı joǵary. Mysaly, Germanııada ortasha aılyq tabys (salyqtan keıingi «taza» jalaqy) 3,3 myń AQSh dollarynan asady. Al Qazaqstanda ortasha taza jalaqy – 535,2 dollar shamasynda. Bul Eýropamen salystyrǵanda tómen, biraq Ortalyq Azııa memleketteriniń barlyǵynan joǵary kórsetkish. Baǵanyń tómendigine baılanysty qazaqstandyqtardyń satyp alý qabileti Nıý-Iork deńgeıiniń 54,9%-yn quraıdy. Bul óńirdegi eń joǵary nátıjelerdiń biri.
Zertteý nátıjeleri boıynsha, Eýropa men Soltústik Amerıkada ómir súrý quny áldeqaıda joǵary, bul tek azyq-túlikke ǵana emes, jalpy turmys shyǵyndaryna da áser etedi. Al Qazaqstan, Qyrǵyzstan, О́zbekstan jáne Belarýs sııaqty elderde baǵa tómen, biraq jalaqy da salystyrmaly túrde az. Soǵan qaramastan, ishki naryqtaǵy baǵanyń qoljetimdiligi men áleýmettik turaqtylyq halyqtyń ómir sapasyn aımaq deńgeıinde turaqty ustap tur.
